Корей теле

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Корей теле
Үҙатама:

한국어, 조선어, 조선말
韓國語, 朝鮮語, 朝鮮말

Илдәр:

КНДР, Корея Республикаһы, Ҡытай, Япония, АҠШ, Канада, Рәсәй

Рәсми тел:

Корея Халыҡ-Демократик Республикаһы КХДР
Корея Республикаһы Корея Республикаһы,
Региональный язык

  • Ҡытай Халыҡ Республикаһы Яньбянь-Корейский автономный округ
Яйға һалыусы ойошма:

Коньяҡ Кореяла — Корей теленең милли институты

Һөйләшеүселәр һаны:

78 млн.

Рейтинг:

11

Статус:

живой

Классификация
Категория:

Евразия телдәре

изоляцияланған

Имлә:

хангыль, ханча

Тел коды
ГОСТ 7.75–97:

коо 330

ISO 639-1:

ko

ISO 639-2:

kor

ISO 639-3:

kor

Map of Korean language.png
Корей теле диалекттары

Коре́й теле — Корейҙар һәм Корей ярымутрауының ике дәүләтенең: КНДР һәм Корей Республикаһының теле. Ҡытай, Япония, АҠШ, Рәсәйҙә, Урта Азия илдәрендә таралған. Ошо телдә дѳйѳм һѳйләшеүселәр иҫәбе 78 млн кеше. Күп кенә тикшеренеүселәр уны айырым телдәр тѳркѳмѳнә индерә. [1], шулай ҙа ҡайһы берәүҙәр уны Алтай телдәренең гипотезаға нигеҙләнгән ѳлѳшѳ тип йѳрѳтә. [2]. Корей теле — агглютинатив тел, һүҙҙәр тәртибе «SOV» тибында[3].

Тарихы һәм ѳйрәнелеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хәҙерге Ѳс корей батшалығы корей телдәре — пэкче (тел), силла (тел) һәм когурёск теле мәсьәләһе, ѳс телдең лексикаһында һәм грамматик тѳҙѳлѳшѳндә оҡшашлыҡ булһа ла, бәхәсле ҡала.

Ҡайһы бер лингвистарҙың фекере буйынса ошо телдәр араһында когурёск теленең генә оҡшашлығы аҙ. Уны күп кенә тел белгестәре япон теленең ҡәрҙәш теле тип һанай. Силла теле киреһенсә, корей теленән килеп сыҡҡан тел булараҡ ҡарала

Корей һәм япон теленең оҡшашлығына тәүгеләрҙән булып, Огура Симпэй иғтибар итә. Хәҙерге кѳнбайыш лингвистикаһында корей, япон һәм Корей ярымутрауының боронғо телдәре йыш ҡына пуё телдәрен бер тѳркѳмгә берләштерә.

Телдең үҙ атамаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1945 йылға тиклем «чосонмаль» (кор. 조선말?, 朝鮮말?) йәки «чосоно» атамаһы файҙаланыла. (кор. 조선어?, 朝鮮語?); ошо уҡ атама Тѳнъяҡ Кореяла әле лә файҙаланыла. Кѳньяҡ Кореяла әле «хангуго» йәки һирәгерәк «хангунмаль» атамаһы ҡулланыла. (кор. 한국어?, 韓國語?) (кор. 한국말?, 韓國말?); йыш ҡына «куго» (кор. 국어?, 國語?, «дәүләт теле»). Шулай уҡ, Кореяның ике ѳлѳшѳндә лә «урималь» тип аталған һѳйләү теле лә бар. (우리말, «беҙҙең тел»).

Телдең тѳҙѳлѳшѳ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Телдең флектив йүнәлешен кѳсәйтеүсе агглютинатив телдәр. SOV һүҙҙәр тәртибе (эйә— тултырыусы— хәбәр). Буйһонған һѳйләм киҫәге баш һүҙҙең алдынан була.

Лингвистик характеристика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Фонетика[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

иренләшкән тартынҡылар Альвеоляр тартынҡылар Постальвеоляр тартынҡылар тел арты тартынҡылары (Веляр) йотҡолоҡ тартынҡылары
Танау тартынҡылары /m/ /n/ /ŋ/ (в конце слога)
шартлаулы тартынҡылар
һәм
Аффрикаттар
ябай /p/ /t/ /t͡ɕ/ /k/
Кѳсѳргәнешле тартынҡылар /p͈/ /t͈/ /t͈͡ɕ/ /k͈/
ышҡылыулы /pʰ/ /tʰ/ /t͡ɕʰ/ /kʰ/
Фрикатив тартынҡылар ябай /s/ /h/
кѳсѳргәнешле /s͈/
Талғын тартынҡылар /l/

корей телендә музыкаль баҫым бар.

Морфология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Исемдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Корей телендә исемдәрҙең килеш системаһы үҫешкән. Һүҙ яһаусы ялғауҙар бѳтә исемдәр ѳсѳн дә бер тѳрлѳ, шуға күрә килеш менән үҙгәртеү һәм уны ѳйрәнеү ҡыйын түгел.

Ҡылымдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Корей ҡылымы үҙенә яраҡлы һүҙ яһаусы ялғауҙарҙы ҡушып, тѳрлѳ эш-хәлде белдерә. Бѳтә һүҙ яһаусы ялғауҙар ҙа ике ҡылым формаһының береһенә ҡушыла.

Сифаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Корей сифаттары ике формаға эйә: аныҡлаусы һәм йомғаҡлаусы.

Сифат ҡылым[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Корей сифат ҡылымы, рус теленән айырмалы рәүештә, тѳрлѳ грамматик заманда ( хәҙерге, үткән, киләсәк) булырға мѳмкин.

Һандар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Корей һандар системаһы Япон һандарына оҡшаған. Тѳп Корей сығышлы һандар ҙа, үҙләштерелгән ҡытай һандары ла бар. Күп булмаған предметтар иҫәбе корей телендә иҫәпләнә, әгәр предметтар күп икән, иҫәп ҡытай һанына күсә. Шул уҡ ваҡытта сәғәтте иҫәпләгәндә корей һандары, ә минуттар ҡытай-корей һандары менән иҫәпләнә. Предметтарҙы корей һандары менән 1-ҙән 99-ға тиклем һанап була.

Рәт һандары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Корейские Китайские
Формула Пример Примечание Формула Пример
Числительное + 째 (ччэ) 스물째 (сымульччэ) — двадцатый «первый» — 첫째 (чхоччэ) 제 (че) + числительное 제오 (чео) — пятый

Иҫәп һүҙҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡытай теленән корей теленә бѳтә исемдәр менән дә ҡулланылған иҫәп һүҙе лә күсә.

Йыйыу һүҙҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Корей телендә йыйыу ялғауҙары бар, улар ҡылымдар араһында йыйыу теркәүестәре ролен үтәй.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Song, Jae Jung (2005) «The Korean language: structure, use and context» Routledge, p. 15
    Lyle Campbell & Mauricio Mixco. 2007. A Glossary of Historical Linguistics. University of Utah Press. («Korean, A language isolate», pg. 90; «Korean is often said to belong with the Altaic hypothesis, often also with Japanese, though this is not widely supported», pp. 90-91; «…most specialists…no longer believe that the…Altaic groups…are related», pg. 7)
    David Dalby. 1999/2000. The Linguasphere Register of the World’s Languages and Speech Communities. Linguasphere Press.
    Nam-Kil Kim. 1992. «Korean», International Encyclopedia of Linguistics. Volume 2, pp. 282—286. («…scholars have tried to establish genetic relationships between Korean and other languages and major language families, but with little success», pg. 282)
    András Róna-Tas. 1998. «The Reconstruction of Proto-Turkic and the Genetic Question», The Turkic Languages. Routledge. Pp. 67-80. («[Ramstedt’s comparisons of Korean and Altaic] have been heavily criticised in more recent studies, though the idea of a genetic relationship has not been totally abandoned», pg. 77.)
    Claus Schönig. 2003. «Turko-Mongolic Relations», The Mongolic Languages. Routledge. Pp. 403—419. («…the 'Altaic' languages do not seem to share a common basic vocabulary of the type normally present in cases of genetic relationship», pg. 403)
  2. Stratification in the peopling of China: how far does the linguistic evidence match genetics and archaeology? In; Sanchez-Mazas, Blench, Ross, Lin & Pejros eds. Human migrations in continental East Asia and Taiwan: genetic, linguistic and archaeological evidence. 2008. Taylor & Francis
  3. Корейский язык // БРЭ. Т.15. М., 2009.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Большой корейско-русский словарь : Около 150 000 слов = 조로대사전 : в 2 т. / Акад. общ. наук КНДР, Ин-т языкознания, Акад. наук СССР, Ин-т востоковедения, Под ред. Л. Б. Никольского и Цой Ден Ху. — М. : Русский язык, 1976. — Т. 1 : [Киык] — [Сиыт]. — 1976. — 811 с. ; Т. 2 : [Чиыт] — [Ве]. — 1976. — 671 с.
  • Дмитриева, В. Н. Корейский язык: Практический курс / В. Н. Дмитриева. — М. : МГИМО (У) МИД России, 2008. — 254 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-9228-0332-8. (обл.)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалып:Wiktionarycat