Мангейм

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску


Мангейм
нем. Mannheim
ФлагГерб
Mannheim-Flagge.svgWappen Mannheim.svg
Рәсем
Рәсми атамаһы Mannheim
Ҡыҫҡаса атамаһы Mh[1]
Донъя ҡитғаһы Европа
Дәүләт Flag of Germany.svg Германия[2]
Административ үҙәге Курпфальц[d]
Административ-территориаль берәмек Карлсруэ[d]
Һыу ятҡылығы буйында урынлашҡан Рейн һәм Неккар[d]
Хөкүмәт башлығы вазифаһы Мэр
Хөкүмәт башлығы Петер Курц[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Kommunale Informationsverarbeitung Baden-Franken[d][3], Climate Alliance[d][4], Zweckverband 4IT[d][5], Мэры за мир[d][6], Kommunalverband für Jugend und Soziales Baden-Württemberg[d] һәм International Association for Sports and Leisure Facilities[d][7]
Халыҡ һаны 309 370 кеше (30 сентябрь 2019)[8]
Ҡатын-ҡыҙҙар 155 097[9]
Административ рәүештә бүленә Innenstadt/Jungbusch[d], Neckarstadt-West[d], Neckarstadt-Ost[d], Schwetzingerstadt/Oststadt[d], Lindenhof[d], Зандхофен[d], Schönau[d], Waldhof[d], Neuostheim/Neuhermsheim[d], Seckenheim[d], Friedrichsfeld[d], Vogelstang[d], Wallstadt[d], Feudenheim[d], Neckarau[d] һәм Rheinau[d]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 97 метр
Сәғәт бүлкәте Европа/Берлин[d]
Туғандаш ҡала Риза, Суонси, Тулон[d], Шарлоттенбург-Вильмерсдорф[d], Уинсор[d], Кишинёв, Быдгощ[d], Клайпеда[d], Чжэньцзян[d], Хайфа һәм Бейоглу[d]
Милке Luisenpark[d], Mannheim Observatory[d] һәм Carl-Benz-Stadion[d]
Сиктәш Людвигсхафен-ам-Райн[d], Гейдельберг[d], Рейн-Неккар[d], Бергштрасе[d], Франкенталь һәм Рейн-Пфальц[d]
Туристический центр City Marketing Mannheim[d]
Архивы хранятся в City Archives Mannheim[d]
Майҙан 144,97 км² (2016)[10]
Почта индексы 68159, 68161, 68163, 68165, 68167, 68169, 68199, 68219, 68229, 68239, 68259, 68305, 68307 һәм 68309
Рәсми сайт mannheim.de
Хештег Mannheim
Урынлашыу картаһы
Беренсе яҙма телгә алыу 766
Урындағы телефон коды 0621
Номер тамғаһы коды MA
Бында ерләнгән кешеләр категорияһы Категория:Похороненные в Мангейме[d]
Open Data portal Open-Data-Portal of the City of Mannheim[d]
Категория для видов элемента Category:Views of Mannheim[d]
Commons-logo.svg Мангейм Викимилектә

|

|

Мангейм (шулай уҡ Манхайм; нем. Mannheim, алеман. Manne, пфальц. Monnem, Mannem) — ҡала, Германияның ҙурлығы буйынса өсөнсө (Штутгарт һәм Карлсруэ) ҡалаһы, Баден-Вюртемберг федераль ерендә урынлашҡан 2,5 миллионлы «Өсмөйөш Рейн-Неккар» агломерацияһының үҙәге.

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Mannenheim ауылы Лдошр кодексында тәүге тапҡыр 766 йылда телгә алына. 1607 йылда ҡала булып китә, ҡала даға формалы һарайлы булып, урамдары бер-береһенә перпендикуляр төҙөлә Үҙәгенең исеме шул : «квадрат» һүҙенән барлыҡҡа килә. 1720 йылда ҡалаға Гейдельбергтан пфальц курфюрсты резиденцияһы күсерелә, шуның арҡаһында ҡаланың сәйәси әһәмиәте тағы ла ҙурая. XVIII быуатта барокко стилендә Мангейм замогы төҙөлә, был замок Европала иң эреләрҙең береһе.

Ҡала үҙәге планы — замок (аҫта, ҡыҙыл төҫтә) һәм урам-«квадраттар». Түбәнге һул яҡ мөйөштә — Рейн, юғары өлөшөндә — Неккар.
«Wasserturm», ҡаланың бер символы

Мангейм уйлап табыу тарихы менән бәйле: Карл Дрез 1817 йылда беренсе дрезина төҙөгән, 1880 йылда электр лифтын беренсе булып Вернер фон Сименс күргәҙмәгә ҡуйған, 1886 йылда беренсе Карл Бенц автомобиле ҡала урамдары буйлап үтә, 1921 йылда — беренсе трактор. Шулай уҡ 1930 йылда — троллейбус хәрәкәте асыла.

Икенсе донъя һуғышынан ҡала бомбаларҙа тулыһынса тиерлек емерелә, һуңынан яңынан төҙөкләндерелә.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мангейм урынлашҡан Баден-Вюртемберг федераль еренең төньяҡ-көнбайышында, Рейнланд-Пфальц һәм Гессен ерҙәре сиктәрендә урынлашҡан. Ҡала «Рейн-Неккар» төбәгенең ҡалаһы, ул Неккар йылғаһының Рейнға ҡушылған ерендә тора. Күрше ҡаршы ярында Людвигсхафен ҡалаһы (Рейнланд-Пфальц федераль ере) тора, ике ҡала үҙәге Рейн йылғаһы аша күпер менән тоташҡан.
































Халыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәҙәниәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

XVIII быуатбыуатта ҡалала Гете, Шиллер һәм Моцарт ҡунаҡта була. 1782 йылдың ғинуарында ҡала театрында Шиллерҙың «Юлбаҫарҙар» драмаһының пермьераһы була, Шиллерға ул уңыш килтерә[18].

Академик музыкала Мангейм мәктәбе, тип аталған хәрәкәт бар, шул иҫәптән Мангейм капеллаһы (симфоник оркестры — XVIII быуат уртаһында Европалағы иң яҡшы оркестр). Был мәктәп барокко стиленән Вена мәктәбенең (Гайдн, Моцарт, Бетховен) классицизм стиленә күсеү сраһы була.[19]. Мангеймский оркестры етәксеһе булып Ян Стамиц — билдәле композитор, дирижер һәм скрипкасы торған. Ул мәктәптең сағыу вәкилдәр булып Мангейм, композиторҙары менән бер рәттән уның өлкән улы К. Стамиц, Х. Каннабих, Ф. К. Рихтер, А Фильц тора[20].

1952 йылдан алып йыл һайын Халыҡ-ара Мангейм — Гейдельберг кинофестивале үткәрелә[21].

Иҫтәлекле урындар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мангейм һарайы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мангейм һарайы

Мангеймский һарайы (нем. Mannhemier Schloss) — Европала, XVIII быуатта иң ҙур һарай була, ул курфюрст Пфальцтың резиденцияһы. Һарай Мангейм ҡалаһының үҙәгендә тора — ҙурлығы буйынса Штутгарттан һуң Баден — Вюртемберг[22] иң ҙур һарай.

Мангеймский 1720-1760-сы йылдарҙа. курфюрст Карл Филипп (III von Karl Philipp der Pfalz, 1661-1742) һәм Карл Теодор (Karl Theodor Philipp, 1724-1799) идара иткән осорҙа төҙөлә, Мангейм һарайы улапҙың ҡышҡы резиденцияһы булып хеҙмәт итә, 6.гектар майҙанды биләй, һарай фасадының оҙонлоғо 450 метр тәшкил итә. Мангейм һарайы күләме буйынса — Европала Версалдән һуң икенсе урынды биләүсе бароккоһы һарайы.

Әлеге ваҡытта һарайҙа китапхана һәм музей (2007 йылда реставрациянан һуң бина асылған) урынлашҡан, бинала офис һәм лекция залдары бар; төньяҡ ҡанатын — Һарай сиркәүе һәм суд палатаһы биләй. Һарайҙың ҙур өлөшө Мангейм университетына ҡарай (Германияның[22]иң яҡшы юғары уҡыу йорто)

Luisenpark
Luisenpark

Спорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалала «Вальдхоф», «Мангейм» футбол клубтары төпләнгән. Шулай уҡ ҡалала иң көслө немец хоккей клубы «Адлер Мангейм» урынлашҡан..

1969 йылда Мангеймда Германияның иң билдәле теннисисткаһы Штеффи Граф тыуған.

Хәҙерге заман[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мангейм майҙанындағы фонтан

ХХ быуаттың. Мангейм иң эре индустриаль ҡала, Европаның мөһим транспорт үҙәге булып тора .

Мангеймда бик күп завод һәм фабрикалар, юғары уҡыу йорттары урынлашҡан.

2007 йылда Мангейм (ҡала) үҙенең 400 йыллыҡ юбилейын билдәләй.

Туғанлашҡан ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Уйлап табыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Мангеймский замок
  • САП-Арена
  • Мемориальная трасса имени Берты Бенц

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. ISIL- und Sigeladressen mit Koordinaten ausgestattetБерлинская государственная библиотека, 2016.
  2. archINFORM — 1994.
  3. http://www.kivbf.de/site/kivde/node/21213/Lde/index.html
  4. http://www.klimabuendnis.org/nc/kommunen/das-netzwerk.html
  5. https://www.iteos.de/site/DVV-BW-Layout-ITEOS/get/params_E-1178103910/15940826/Mitgliederverzeichnis%204IT.pdf
  6. http://www.mayorsforpeace.org/english/membercity/map/europe.html
  7. https://iaks.sport/find-a-member
  8. 8,0 8,1 Gemeindeverzeichnis-Online(untranslated).
  9. https://www.destatis.de/DE/Themen/Laender-Regionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/04-kreise.html
  10. Gemeindeverzeichnis online
  11. 11,000 11,001 11,002 11,003 11,004 11,005 11,006 11,007 11,008 11,009 11,010 11,011 11,012 11,013 11,014 11,015 11,016 11,017 11,018 11,019 11,020 11,021 11,022 11,023 11,024 11,025 11,026 11,027 11,028 11,029 11,030 11,031 11,032 11,033 11,034 11,035 11,036 11,037 11,038 11,039 11,040 11,041 11,042 11,043 11,044 11,045 11,046 11,047 11,048 11,049 11,050 11,051 11,052 11,053 11,054 11,055 11,056 11,057 11,058 11,059 11,060 11,061 11,062 11,063 11,064 11,065 11,066 11,067 11,068 11,069 11,070 11,071 11,072 11,073 11,074 11,075 11,076 11,077 11,078 11,079 11,080 11,081 11,082 11,083 11,084 11,085 11,086 11,087 11,088 11,089 11,090 11,091 11,092 11,093 11,094 11,095 11,096 11,097 11,098 11,099 11,100 11,101 11,102 11,103 http://www.statistik.baden-wuerttemberg.de/BevoelkGebiet/Bevoelkerung/01515020.tab?R=GS222000
    Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_0c1c862c510ef570» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән
  12. Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.1975(untranslated), 2018.
  13. 13,0 13,1 https://www.mannheim.de/stadt-gestalten/bevoelkerung
    Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_66ecab7598938b8a» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән
  14. 14,0 14,1 https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/05Staedte.html
    Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «_22d35bb33bcddcd8» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән
  15. Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2018 (4. Quartal)(untranslated).
  16. Städte (Alle Gemeinden mit Stadtrecht) nach Fläche, Bevölkerung und Bevölkerungsdichte am 31.12.2018(untranslated).
  17. Alle politisch selbständigen Gemeinden mit ausgewählten Merkmalen am 31.12.2018 (4. Quartal) — DESTATIS.
  18. Бөйөк шағир булып китер тип военврач(недоступная ссылка), Neue Zeiten Frankfurt am Main
  19. [ Симфония] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә
  20. Мәҡәлә Германия в БСЭ
  21. Необходимо задать параметр title= в шаблоне {{cite web}}. Необходимо задать параметр url= в шаблоне {{cite web}}. .
  22. 22,0 22,1 Mannheim Palace (инг.) // Wikipedia. — 2018-01-28.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]