Һаҙый Таҡташ

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Һаҙый Таҡташ
татар. Мөхәммәтһади Хәйрулла улы Такташев
Заты ир-ат
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg СССР
Тыуған көнө 1 ғинуар 1901({{padleft:1901|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Тамбовская губерния[d], Спасский уезд[d], Сургодь[d]
Вафат булған көнө 8 декабрь 1931({{padleft:1931|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:8|2|0}}) (30 йәш)
Вафат булған урыны СССР, РСФСР, Ҡазан ҡалаһы
Һөнәр төрө шағир
Жанр шиғыр[d] һәм поэма[d]
Эш урыны Нижний Пишляй[d], Каттакурган[d], Бохара ҡалаһы, Ташкент, Ырымбур, Мәскәү ҡалаһы һәм Ҡазан ҡалаһы

Һаҙый Таҡташ, Мөхәммәтһаҙый Хәйрулла улы Таҡташев (татар. Һади Такташ, Мөхәммәтһади Хәйрулла улы Такташев; 1 ғинуар 1901 йыл8 декабрь 1931 йыл) — шағир, татар совет шиғриәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.[1]

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мөхәммәтһаҙый Хәйрулла улы Таҡташев 1901 йылдың 1 ғинуарында Тамбов губернаһы Спас өйәҙенең (хәҙер Мордва Республикаһының Торбеев районы) Сырҡыҙы ауылында күп балалы татар крәҫтиән ғаиләһендә донъяға килә[2]. Башланғыс белемде тыуған ауылында мәҙрәсәлә ала, аҙаҡ күрше Пешлә ауылында дауам итә. Уҡыған сағында Ғабдулла Туҡайға оҡшатып шиғырҙар ижад итә башлай. Сырҡыҙы ауылында һәм Торбеево ҡасабаһында туғандары һаҡлана.

1915 йылда Бохараға китә, сауҙагәр туғаны йортонда эшләй, һуңынан — приказчик ярҙамсыһы була.

1918 йылда беренсе шиғырын баҫтыра (гәзит «Олуғ Төркөстан»). Шул уҡ йылдың көҙөндә тыуған ауылына әйләнеп ҡайта, педагогия курсына уҡырға инә; уны тамамлағас, уҡытыусы булып эшләй.

19191920 йылдарҙа Ырымбурҙа йәшәй,  «Ярлылар тауышы» татар гәзитенең мөхәррире булып эшләй (яҙыусы Афзал Таһиров менән бергә); унда татар телендә үҙенең шиғырҙарын баҫтырып сығара. 

1921-1922 йылдарҙа Ташкентта йәшәй, Төркөстан эшсе-диһҡан коммунистик университетында тел-әҙәбиәт уҡыта, күп яҙа (тикшеренеүселәр, ғәҙәттә, был осорҙо романтик осор тип атай, Таҡташ үҙенең был осорҙағы шиғырҙарын гиссьянистик тип атай, (ғәрәп һүҙенән «фетнә»)).

1922 йылдың йәйендә Мәскәүҙә Көнсығыш хеҙмәтсәндәре Коммунистик университетына уҡырға инә; Маяковский, Есенин һәм башҡа шағирҙарҙың сығышын ҡарай. Тиҙҙән Ҡазанға килә; 1927 йылда «Ер улдары» исемле беренсе шиғырҙар йыйынтығы баҫылып сыға. Йыл һайын тиерлек яңы әҫәрҙәре баҫыла; татар драма театры өсөн пьесалар яҙа.

1931 йылдың  8 декабрендә Ҡазанда тиф ауырыуынан вафат була

Ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Шиғырҙар йыйынтығы;

Поэмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • «Күмелгән ҡорал»,
  • «Юғалған матурлыҡ»,
  • «Камил».
  • «Быуаттар һәм минуттар», В. И. Ленинға арналған (1924 йыл).
  • «Алсу»,
  • «Мөхәббәт тәүбәһе»,
  • «Киләсәккә хаттар» (1930 йыл,тамамланмаған).

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һаҙый Таҡташ. хөрмәтенә Ҡазан, Яр Саллы, Саранск, Торбеево һәм Татарстандың тораҡ пункттарындағы урамдар атала. 

Ульяновск өлкәһе Мәләкәс районы Аллағол ауылында 2015 йылдың 25 июлендә Һаҙый Таҡташҡа донъяла беренсе бюст ҡуйыла. 

2017 йылдың 30 авгусында Ҡазанда Марсель Сәлимйәнов һәм Һаҙый Таҡташ урамдарындағы скверҙа шағирға һәйкәл ҡуйыла. (Скульпторҙары Андрей Балашов  һәм Минуллина Асия, архитекторы Бакулин Герман).

Яҙыусының тыуған ауылы Сырҡыҙыҡта Һаҙый Таҡташ исеме менән колхоз булған, шулай уҡ 2004 йылда музей төҙөлә.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]