Гельблу Яков Иосифович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Гельблу Яков Иосифович
Тыуған көнө:

4 сентябрь 1911({{padleft:1911|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})

Тыуған урыны:

Каменец-Подольск губернаһы, Ладыжино ауылы (Украина)[1]

Вафат булыу көнө:

2007({{padleft:2007|4|0}})

Вафат булған урыны:

Башҡорт АССР-ы, Өфө

Гражданлығы:

Рәсәй империяһы Рәсәй империяһыРәсәй флагы

Ғилми өлкәһе:

лингвистика

Эшләгән урыны:

Одесса немец институты, Башҡорт дәүләт университеты, Башҡорт дәүләт педагогия институты ( хәҙерге М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүәт педагогия университеты)

Ғилми дәрәжәһе:

филология фәндәре кандидаты

Ғилми исеме:

доцент

Уҡыу йорто:

Харьков сит телдәр институты,1936 (Умань, 1932-1934)

Ғилми етәксеһе:

М.Я.Калинович

Билдәле уҡыусылары:

Е.И.Гутрова, Е.Д.Смирнова, А.Н.Антышев, Р.И.Виноградова,Р.З.Мурясов,А.П.Майоров

Билдәләлек алған:

филолог

Награда һәм премиялары


Ҡыҙыл Йондоҙ ордены  — 1943 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены — 19451-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены — 1945
Башҡорт АССР-ы
атҡаҙанған уҡытыусыһы

Гельблу Яков Иосифович (04.09.1911 — 2007) — күренекле тел белгесе, фин һәм Бөйөк Ватан һуғышы осоронда хәрби тәржемәсе, ғалим-германист, филология фәндәре кандидаты, доцент, яҙыусы, крайҙы өйрәнеүсе, билдәле коллекционер- филателист, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Ҡыҙыл йондоҙ һәм ике I дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены кавалеры." За боевые заслуги" миҙалы менән бүләкләнгән.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Украинала, Каменец-Подольск губернаһының Ладыжино ауылында 1911 йылда тыуған. Атаһы Иосиф Гельблу 1914—1916 йылдарҙа һуғышта була. Ул һуғыштан ҡайтҡас, ғаилә Винница ҡалаһына күсә. Яков Гельблуның бала сағы ошо ҡалала үтә. Мәктәптә уҡығанда уҡ ул почта маркаларын йыя башлай,һуғыш ваҡытында беренсе коллекцияһы янып юҡҡа сыҡһа ла, был шөғөлөнә ғүмер буйы тоғро ҡала.

Мәктәптән һуң Умань ҡалаһындағы ауыл хужалығы политехникумына агрономлыҡҡа уҡырға инә. Ул икенсе курста уҡығанда был техникум нигеҙендә сит телдәр институты ойошторола . Яков икенсе һөнәргә уҡый башлай.

1934 йылда институт Харьковҡа күсә һәм Яков Гельблу 1936 йылда ошо институтты тамамлай. Йүнәлтмә буйынса Одесса немец педагогия институтына эшкә бара. Бында башлыса Украинаның көнъяғында йәшәгән немец колонистарының балалары уҡыған. Яратҡан уҡытыусыһы М.Калинович кәңәше буйынса аспирантураға уҡырға инә.

1939 йылда хәрби хеҙмәткә саҡырыла, хәрби тәржемәсе булып хеҙмәт итә. Фин һуғышында, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Хәрби хеҙмәттәре өсөн орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә.Немец теленең 7 диалектында һөйләшә, идиш, украин, поляк телдәрен белә.

1947 йыға тиклем Яков Иосифович Көнсығыш Германияла хеҙмәт итә.Әсәһе Рахиль менән һеңлеһе Мирра уны Киевта көтә. Йәшәргә торлаҡтары булмай.

1952 йылда Я.Гельблу бик ауырлыҡ менән армиянан демобилизациялана. Бик күптәнге хыялына ынтыла — фән менән шөғөлләнә башларға теләй. Һеңлеһе йәшәгән Өфө ҡалаһында Тимирязев исемендәге педагогия институтында өлкән преподаватель булып эш башлай.

19 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. Башҡортостан өсөн ифрат кәрәкле сит телдәр буйынса белгестәр әҙерләүгә күп көс һала. Яков Гельблу немец теле кафедраһы мөдире була. Сит телдәр факультеты студенттары өсөн «Geschriebenes Deutsch» исемле дәреслек яҙа.

1957 йылда пединститут Башҡорт дәүләт университеты итеп үҙгәртелә. Яков Гельблу сит телдәр факультеты деканы итеп тәғәйенләнә. Факультетты яҡшы әҙерлекле белгестәр менән тәъмин итеүгә тос өлөш индерә.

1967 йылда Башҡорт АССР-ы халыҡ мәғарифы министры Фатима Мостафина башланғысы менән Башҡорт дәүләт педагогия институты ойошторола. Башҡорт дәүләт университетынан бер төркөм преподаватель яңы асылған институтҡа эшкә күсергә ризалыҡ бирә.

1960-1970 йылдар башында Яков Гельблу сит телдәр факультетында немец теле кафедраһы мөдире, иң ауыр фәндәрҙән һаналған герман телдәре тарихын (история языка), лексикологияны уҡыта.

Я.Гельблу тырыш уҡыусыларҙы күрә белә, уларҙың һәләтен үҫтереүгә юл аса. Башҡортостан Республикаһының мәктәптәрендә, бөтә юғары уҡыу йорттарында оҙаҡ йылдар инде Яков Гельблуҙың элекке студенттары эшләй. Уҡытыусылары өлгөһөндә улар тырыш һәм талапсан, башҡарған эштәренә яуаплы ҡараусы уҡытыусылар, хеҙмәткәрҙәр.

Файл:Гельблу Яков Иосифович.jpg
Гельблу Яков Иосифович

Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Атаһы — Иосиф Гельблу, әсәһе — Рахиль Гельблу, ҡустыһы — Ефим, һеңлеһе — Мирра.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, атаһы эвакуацияланып өлгөрмәй. Винницала йәшәгән барлыҡ еврей халҡы менән фашистар ҡулынан һәләк була.

Әсәһе Рахиль улы Ефим менән Силәбе өлкәһенә эвакуациялана. Ефим армияға алына, фронтҡа юлланған еренән барыһы менән дә бәхилләшеп хат яҙа, шунан башҡа унан хәбәр булмай.

Һеңлеһе Мирра 1951 йылда Урта Азияла элемтә техникумын тамамлай. Юлланма буйынса Өфөгә эшкә килә. Һуғыш ваҡытында Өфө Главпочтамтында Европалағы иң көслө РВ-1 Коминтерн радиоһы эшләй (тапшырыуҙар «Мәскәү һөйләй», тип башлана), тапшырыуҙар һуғыштан һуң да дауам итә. Мирра ошонда эшләй, Һуғыштан һуң ағаһы менән ғүмеренең аҙағынаса Өфөлә йәшәй.

Ҡыҙыҡһыныу өлкәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яков Гельблу- Башҡортостанда киң билдәле филателист була, республика филателистар ойошмаһын етәкләй. Һуңынан ғүмере буйы йыйған коллекцияһын(7000 конверт) Өфөләге «Башинформсвязь» ААЙ элемтә музейына бүләк итә.

Коллекционерҙар СССР-ҙа Өфө һәм Башҡортостанға арналған конверттарҙың күбеһе Яков Гельблу юллауы буйынса сығарылғанын белә. СССР-ҙа «Башҡорттар» тигән беренсе марка 1933 йылда «СССР халыҡтары» серияһында сыға. Һүрәт менән биҙәлгән конверттар 1957 йылдан башлап сығарыла башлай. 1972 йылдан СССР-ҙағы бөтә һүрәт менән биҙәлгән (художественно-маркированные) конверттар Пермь ҡалаһындағы Гознак фабрикаһында сығарыла. Яков Гельблу Пермдәге танышы аша Пермдә сыҡҡан бөтә яңы конверттарҙы ла йыйып бара. Өфө, Башҡортостан тураһындағы темалы конверттар сығартыу ғалимдең тормош юлында ҡалдырған тағы бер матур эҙе булып тора.

Художественный маркированный конверт (ХМК) СССР (1975): Город Ишимбай. Памятник первооткрывателям башкирской нефти

Яков Гельблу Америка индеецтарының телдәре менән ҡыҙыҡһына, уларҙың лексикаһын герман һәм төрки телдәр лексикаһы менән сағыштырып, өйрәнә башлай. Ошо эҙләнеүҙәр һөҙөмтәһе булып, ғалимдар араһында бәхәстәр тыуҙырған «Боронғо төркиҙәр һәм герман ырыуҙары: онотолған ғилем эҙенән (тарихи -лингвистик анализ)», «Инкалар һәм герман ырыуҙары» исемле китаптары тора.

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡортостан флателистары йәмғиәте етәксеһе Алексей Сухарев ғалим һәм филателияға ғүмер буйы тоғро ҡалған коллекционер Яков Иосифович Гельблу тураһында яҙған мәҡәләләрҙә уның тормош юлы һәм коллекционер булараҡ эшмәкәрлеге хаҡында һөйләй.

2011 йылдың 5 октябрендә Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында Я.И.Гельблу портреты төшөрөлгән конверттың презентацияһы үтте. Тантаналы шарттарҙа Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы,педагогия университетының немец теле кафедраһы доценты, билдәле филателист Я.И.Гельблу портреты төшөрөлгән конверттар мисәтләнде.

Был филателистар өсөн ҙур әһәмиәткә эйә булған конвертты сығарыуҙы Федераль почта элемтәһенең Башҡортостан Республикаһы идаралығы ойошторҙо,сара педагогия университеты ректоры Р.М.Әсәҙуллин һәм филателистарҙың Башҡортостан Республика йәмғиәте ярҙамы менән ойошторолдо. Конверт «Марка» нәшриәт үҙәге( Издатцентр) тарафынан һыу тамғалы (водяной знак) ҡағыҙҙа 750 мең данала сығарылған.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Гельблу, Яков Иосифович.

Пособие по письменной речи [Текст] : Для студентов пед. ин-тов / Я. И. Гельблу, И. П. Шишкина. — [Ленинград] : [Учпедгиз. Ленингр. отд-ние], [1961]. — 144 с.; 23 см.

  • Инки: лингво-исторический анализ, Том 1

Инки: лингво-исторический анализ, Яков Иосифович Гельблу Автор Яков Иосифович Гельблу Издатель Башкирский гос. педагог. ин-т, 1992

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Гельблу Яков Иосифович — Евреи Известные и Неизвестные на …

www.shabashkevich.com/bio.php?id=115

  • Писатель Яков Иосифович Гельблу — лучшие книги, фото и … — Ozon

www.ozon.ru/person/5725523/

  • Гипотезы — это леса, которые возводят перед зданием и сносят …

www.journal-ufa.ru/index.php?id=647&num=61

  • Коллекционер Башкирии № 11 сентябрь 2011 г.

sfr-ufa.ru/kollekcioner_bashkirii__11_sentjabr_2011_g./ Гельблу Яків Йосипович — Вікіпедія https://uk.wikipedia.org/wiki/Гельблу_Яків_Йосипович

  • Inka simi germanischen Ursprungs?: Rätsel um Ketschua (neues …

https://www.neues-deutschland.de/.../624425.raetsel-um-kets...

  • DF]Südamerikanische Hochkultur der Inkas germanischen … — Zeit für Dich

https://zeitfuerdich.files.wordpress.com/.../inkas-german-urs...

  • Хәҙерге Украина .