Мария Склодовская-Кюри

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Мария Склодовская-Кюри
Maria Skłodowska-Curie
Curie-nobel-portrait-2-600.jpg
Мария Склодовская-Кюри, Нобель премияһы, 1911 йыл
Тыуған ваҡыты:

7 ноябрь 1867({{padleft:1867|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})

Тыуған урыны:

Варшава, Поляк Батшалығы,
Рәсәй империяһы

Вафат ваҡыты:

4 июль 1934({{padleft:1934|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:4|2|0}}) (66 йәш)

Вафат урыны:

Санселльмоз, Франция

Ил:

Польша, Франция Франция

Фәнни даирә:

физика, химия

Альма-матер:

Сорбонна

Научный руководитель:

Q133232?

Билдәләлек алған:

радий һәм полоний элементтарын асҡан автор, радиохимияға нигеҙ һалған

Награда һәм премиялары


Нобель премияһы Физика буйынса Нобель премияһы (1903)
Нобель премияһы Химия буйынса Нобель премияһы (1911)

Имза:

Подпись

Мария Склодовская-Кюри (франц. Marie Curie, пол. Maria Skłodowska-Curie; ҡыҙ фамилияһы Мария Саломея Склодовская, пол. Maria Salomea Skłodowska; 7 ноябрь 1867 йылдың, Варшава, Польша батшалығы, Рәсәй империяһы — 4 июль 1934 йыл, Санселльмоз янында, Франция) — поляк сығышлы ғалим-экспериментатор (физик, химик), педагог, йәмәғәт эшмәкәре. Нобель премияһы лауреаты: физика буйынса (1903) һәм химия буйынса (1911)[1], Нобель премияһы тарихында ике тапҡыр беренсе булған[1]. Парижда һәм Варшавала Кюри институттарына нигеҙ һалған . Пьер Кюриҙең ҡатыны, уның менән радиоактивность өлкәһендә тикшеренеүҙәр алып барған. Ире менән берлектә радий (от лат. radius «луч»), полоний (Польшаның латинса исеменән, Polōnia — Ватанына ҡарата ҡәҙер-хөрмәт күрһәтеү билдәһе итеп шулай атаған) элементтарын асҡан.

Биографияһы һәм фәнни ҡаҙаныштары [үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мария Склодовская Варшавала уҡытыусы Владислав Склодовский ғаиләһендә тыуған. был ғаиләлә унан тыш тағы өс ҡыҙ: Зофия (1862), , Бронислава (1865) һәм Хелена (1866) һәм улдары  Юзеф (1863) үҫкән. Ғаилә бик ауыр шарттарҙа көн иткән, әсәләре  туберкулездан оҙаҡ ауырып үлгән. Аталары ауырыу ҡатынын дауалау һәм биш балаһын ҡарау өсөн бик күп тырышып эшләгән. Әсәһе үлгәндән һуң Марияның бер апаһы ла вафат булған[2].

Мария мәктәптә уҡыған саҡта уҡ бик тырыш,хеҙмәт һөйөүсе бала булған. Һәр бер эште ул,  йоҡоһон ҡалдырып булһа ла, урынына еткереп башҡарған. Шунлыҡтан ул хатта, уҡыуын тамалағас, ауырып та алған  һәм оҙаҡ ҡына һаулығын нығытыу менән булышҡан.

Мария мәктәптән һуң артабан белем алырға уйлаған, тик ул ваҡытта Рәсәй империяһы составына  ҡараған Привислин крайында ҡатын-ҡыҙҙарҙы юғары уҡыу йорттарына алмағандар.Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, Мария аҫтыртын рәүештә ҡатын-кыҙҙар өсөн "Летучий университет"[3] тигән юғары курстарҙы тамамлаған. Мария һәм Бронислава, сиратлап гувернантка булып эшләп,артабан белем алырға һөйләшкәндәр. Бронислава Парижда медицина институтында уҡыған саҡта Мария, гувернантка булып эшләп, үҙ аҡсаһына апаһын уҡыткан. Бронислава 1891 йылда врач булып эшләп, һеңлеһен уҡытыр өсөн аҡса таба башлағас, Мария  24 йәшендә ниһәйәт Париждағы Сорбонна университетына уҡырға инә. .

Латин кварталының һаллҡын мансардаһында йәшәгән ҡыҙ бер үк ваҡытта уҡый ҙа, эшләй ҙә. Йүнләп ашарына булмаһа ла , ял итеренә ваҡыты етмәһә лә Мария университеттың иң яҡшы уҡыған студенты булған.Ул  ике диплом — диплом физика буйынса диплом һәм математика буйынса диплом алып сыҡҡан. [2]. Уҡыған саҡтағы уның хеҙмәт  һөйөүсәнлеге һәм һәләте уға иғтибарҙы тартҡан  һәм уға университетта  үҙаллы  тикшеренеүҙәр алып барырға рөхсәт ителгән [4].

Мария Склодовская  Сорбонна университеты тарихында иң беренсе  ҡатын-ҡыҙ-уҡытыусы булған. 1894 йылда поляк физик-эмигрант йортонда Мария Склодовская  Пьер Кюри менән осрашҡан. Пьер ул саҡта  Муниципаль  сәнәғәт физика һәм химия мәктәбендә лаборатория етәксеһе булып эшләгән.  Кюри быға тиклем үк кристалдарҙың физикаһы  һәм матдәләрҙең магнит үҙенсәлектәренең температураға бәйлелеге өлкәләрендә  мөһим тикшеренеүҙәр алып барған.Ферромагнитлы материалдың билдәле бер температурала ферромагнетизм үҙенсәлеген  һикереүсәнлек юлы менән юғалтыуы тураһындағы  "Кюри нөктәһе"тигән төшөнсәне ул уйлап сығарған. Мария ҡоростоң магнитланыуын тикшергән, һәм уның поляк дуҫы Марияға Пьер Кюри ҡыҙҙың был тикшеренеүҙәрендә лабораторияһы менән ярҙам итер тип ышанған.

Примечания[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Nobel Laureate Facts. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012. 26 ноябрь 2008 тикшерелгән. Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «Nobel_Laureate_Facts» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән
  2. 2,0 2,1 Ирина Ильинична Семашко. 100 великих женщин — Вече, 2006. — ISBN 5-9533-0491-9.
  3. David Palfreyman (ed.
  4. Menschen, die die Welt veränderten.