Чарльз Диккенс

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Чарльз Диккенс
Charles Dickens
Charles Dickens circa 1860s.png
Исеме:

Чарльз Джон Хаффем Диккенс

Тыуған урыны:

Портсмут (Англия)

Вафат булған урыны:

(Кент, Англия)

Эшмәкәрлеге:

прозаик

Йүнәлеше:

реализм

Жанр:

роман

Китаптарының теле:

ингл. 

Имзаһы:

Имза

Викитекала әҫәрҙәре.

Чарльз Диккенс (Ча́рльз Джон Ха́ффем Ди́ккенс, инглизсә — Charles John Huffam Dickens — 7.02.1812 — 9.06.1870) — күренекле инглиз яҙыусыһы, XIX быуаттың иң танылған прозаиктарының береһе, тере сағында уҡ киң билдәлелек яулап, хәҙерге ваҡытта ла донъя әҙәбиәте классигы булып һанала.

Тормош юлы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Бала сағы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Чарльз Диккенс 1812 йылдың 7 февралендә Англияның Портсмута ҡалаһының Портси исемле утрауҙа урынлашҡан Лендпорте тип аталған биҫтәһендә донъяға килгән. Коммершнл-роуд урамындағы 393 һанлы ул тыуған йортта бөгөнгө көндә яҙыусының музейы эшләп килә. Тикшеренеүселәр билдәләүенсә, уның ата-бабалары әллә ни билдәлелек менән башҡаларҙан айырылмаған. Чарльздың олотаһы Уильям Диккенс ябай хеҙмәтсенән поместье дворецкий булып үрләй. Уның ҡатыны Элизабет Болл шулай уҡ ябай хеҙмәтсе (горничная) була. Чарльздың атаһы Джон Диккенс (1785—1851) уларҙың ике улдарының кесеһе. Ул үҙ тырышлығы менән диңгеҙ казначействоһында чиновник вазифаһын ала. Буласаҡ яҙыусының әсәһе Элизабет Диккенс (ҡыҙ фамилияһы Барроу (1789—1863) шулай уҡ сығышы менән ваҡ чиновниктар араһынан. Улар икеһе лә киң күңелле, шәфҡәтле һәм намыҫлы кеше булһалар ҙа, ғәмһеҙ һәм бошонмаусан булыуҙары арҡаһында үҙҙәренең һигеҙ балаһына әллә ни бәхетле тип иҫәпләрлек бала саҡ бирә алмай. Ғаилә башлығы хеҙмәтенә сәбәпсе йыш күсеп йөрөргә мәжбүр була. Король флотының хәрби-диңгеҙ базаһы чиновнигы булараҡ 1815 йылда ул Лондонға, ә 1817 йылда ҙур булмаған Чатем исемле ҡалаға күсерелә. Аҙаҡтан үҙе билдәләүенсә, Чарльздың иң бәхетле бала саҡ йылдары ошонда үтә.

Әҫәрҙәре[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

Хикәйәләре[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • Боз очерктары (Sketches by Boz) — 1836 йыл.
  • Ҡыңғырауҙар (The Chimes) — 1844 йыл.

Романдары[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • Пиквик клубы яҙмалары (The Posthumous Papers of the Pickwick Club) — 1837 йыл.
  • Оливер Твист мажаралары (The Adventures of Oliver Twist) — 1839 йыл.
  • Николас Никльбиҙең тормошо һәм мажаралары (The Life and Adventures of Nicholas Nickleby) — 1839 йыл.
  • Боронғолоҡ кибете (The Old Curiosity Shop) — 1841 йыл.
  • Мартин Чезлвиттың тормошо һәм мажаралары (The Life and Adventures of Martin Chuzzlewit) — 1844 йыл.
  • Усаҡ артындағы өй сиңерткәһе (The Cricket on the Hearth) — 1845 йыл.
  • Домби һәм улы (Dombey and Son) — 1848 йыл.
  • Дэвид Копперфилд (David Copperfield) — 1850 йыл.
  • Һалҡын йорт (Bleak House) — 1853 йыл.
  • Ауыр ваҡыттар (Hard Times: For These Times) — 1854 йыл.
  • Кескәй Доррит (Little Dorrit) — 1857 йыл.
  • Ике ҡала хаҡында повесть (A Tale of Two Cities) — 1859 йыл.
  • Оло өмөттәр (Great Expectations) — 1861 йыл.
  • Беҙҙең уртаҡ дуҫ (Our Mutual Friend) — 1865 йыл.
  • Эдвин Друдтың сере (The Mystery of Edwin Drood) — 1869 йылда яҙыла башлай, тамамланмаған.

Беҙҙең илдә урыҫ телендә донъя күргән әҫәрҙәре[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • Диккенс Ч. Собр. Соч.: в 30 т. — М., 1957—1963.
  • Диккенс Ч. Собр. Соч.: в 10 т. — М., 1982—1986.
  • Чарльз Диккенс. Библиография русских переводов и критической литературы на русском языке. 1938—1960. — М., 1962

Яҙыусының тормошо һәм хеҙмәт эшмәкәрлеге йылъяҙмаһы[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • 1812 йылдың 7 феврале — Англияның Портсмута ҡалаһының Лендпорте биҫтәһендә йәшәгән һәм диңгеҙ ведомствоһында эшләгән ябай хеҙмәткәр ғаиләһендә донъяға килгән.
  • 1817 йыл — Диккенстар ғаиләһе Чатем ҡалаһына күсенә.
  • 1823 йыл — Чарльз Лондонға килә.
  • 1824 йыл — Ч. Диккенс аяҡ кейеме кремы (вакса) етештергән фабрикала эшләй. Был ваҡытта уның атаһы бурыстары өсөн төрмәгә ябыла. Чарльз «Веллингтон—Хаус академияһы» исемле мәктәпкә уҡырға инә.
  • 1827 йыл — Ч. Диккенс конторала хеҙмәткәр (клерк) булып эшләй.
  • 1828 йыл — Ч. Диккенс судта хеҙмәт итә, театр һәм үҙешмәкәр спектаклдәр менән ныҡлап мауыға башлай.
  • 1831 — 1835 йылдар — Ч. Диккенс хәбәрсе-репортер булып эшләй; «Боз» псевдонимы менән очерктар баҫтыра.
  • 1836 йыл — февралдә «Боз очерктары» (Sketches by Boz) донъя күрә. 31 мартта «Пиквик клубы яҙмалары»ның (The Posthumous Papers of the Pickwick Club) беренсе өлөшө нәшер ителә. Апрелдә Диккенс Кэтрин Хогартҡа өйләнә.
  • 1837 йыл — «Оливер Твист мажаралары» (The Adventures of Oliver Twist) романы баҫыла башлай. Ноябрҙә «Пиквик клубы яҙмалары»ның (The Posthumous Papers of the Pickwick Club) һуңғыһы донъя күрә.
  • 1838 йыл — яҙыусы Йоркширҙәге мәктәптәрҙең хәл—торошо менән таныша. «Николас Никльбиҙең тормошо һәм мажаралары» (The Life and Adventures of Nicholas Nickleby) романын баҫтыра башлай.
  • 1839 йыл — «Оливер Твист мажаралары» (The Adventures of Oliver Twist) һәм «Николас Никльбиҙең тормошо һәм мажаралары» (The Life and Adventures of Nicholas Nickleby) романдары тулыһынса баҫылып бөтә.
  • 1840 йыл — 1841 йылдың ғинуары — «Боронғолоҡ кибете» (Лавка древностей — The Old Curiosity Shop) романы нәшер ителә.
  • 1842 йыл – ғинуарҙа Диккенс Америкаға юллана, унан июндә кире ҡайта. Октябрҙә «Америка яҙмалары» донъя күрә.
  • 1843 йыл – «Мартин Чезлвиттың тормошо һәм мажаралары» (The Life and Adventures of Martin Chuzzlewit) романын яҙа башлай (1844 йылда тамамлай). «Раштыуа йыры прозала» (Рождественская песнь в прозе — A Christmas Carol) әҫәрен нәшер итә.
  • 1844 йыл – Италия буйлап сәйәхәт итә. «Ҡыңғырауҙар» (Колокола — The Chimes) хикәйәһе баҫылып сыға.
  • 1845 йыл – Италия, Швейцария һәм Бельгия буйлап сәйәхәт итә. «Усаҡ артындағы өй сиңерткәһе» (Сверчок за очагом - (The Cricket on the Hearth) донъя күрә.
  • 1846 йыл – Ч. Диккенс «Домби һәм улы» (Домби и сын — Dombey and Son) романын яҙа башлай, уның тәүге өлөшө октябрҙә нәшер ителә.
  • 1847 йыл – яҙыусы Парижға бара. Лондонда билдәле яҙыусы Ханс Кристиан Андерсен менән осраша.
  • 1848 йыл – апрелдә «Домби һәм улы» (Домби и сын — Dombey and Son) романы тулыһынса нәшер ителеп бөтә.
  • 1849 йыл – май айында «Дэвид Копперфилд» (David Copperfield) романы баҫыла башлай.
  • 1850 йыл – Диккенс «Өйҙәге уҡыуҙар» (Домашнее чтение) исемле журнал сығарыуға тотона. Декабрҙә «Дэвид Копперфилд» (David Copperfield) романын тамамлай.
  • 1852 йыл – март айында «Һалҡын йорт» (Bleak House) романының тәүге өлөшө донъя күрә.
  • 1853 йыл – «Һалҡын йорт» (Bleak House) романын йомғаҡлай. Халыҡ алдында асыҡ уҡыуҙарҙың тәүге тәжрибәһе. Бирмингемда Диккенс «Раштыуа йыры прозала» (Рождественская песнь в прозе — A Christmas Carol) әҫәрен йыйылған халыҡҡа уҡый.
  • 1854 йыл – «Ауыр ваҡыттар» (Hard Times: For These Times) романы баҫыла (апрелдән августҡаса).
  • 1855 йыл – Ил менән идара итеүгә реформа үткәреү ассоциацияһында яҙыусының асыҡ сығышы (июнь). Декабрҙә «Кескәй Доррит» (Крошка Доррит — Little Dorrit) романы баҫыла башлай.
  • 1856 йыл – Диккенс Гэдсхилл-Плейста һатып алған йортона күсенә.
  • 1857 йыл – июндә «Кескәй Доррит» (Крошка Доррит — Little Dorrit) романы тулыһынса баҫылып бөтә. Х. К. Андерсен яҙыусыла ҡунаҡта була.
  • 1858 йыл – Диккенс Англия, Шотландия һәм Ирландия ҡалаларында Асыҡ уҡыуҙар менән сығыш яһай.
  • 1859 йыл – Диккенстың «Йыл әйләнәһенә» (Круглый год) журналы сыға башлай. Унда әҙиптең «Ике ҡала хаҡында повесть» (A Tale of Two Cities) романы донъя күрә.
  • 1860 йыл – декабрҙә «Оло өмөттәр» (Большие надежды — Great Expectations) романының тәүге өлөшө баҫыла.
  • 1861 йыл – «Оло өмөттәр» (Большие надежды — Great Expectations) романы тулыһынса нәшер ителә. Лондонда һәм Англияның башҡа ҡалаларында Диккенстың Асыҡ уҡыуҙары.
  • 1862 – 1963 йылдар – Асыҡ уҡыуҙарҙың дауамы. 1863 йылдың ғинуарында Диккенс уларҙы Парижда үткәрә.
  • 1864 йыл – «Беҙҙең уртаҡ дуҫ» (Наш общий друг — Our Mutual Friend) романы баҫыла башлай.
  • 1865 йыл – «Беҙҙең уртаҡ дуҫ» (Наш общий друг — Our Mutual Friend) романы тулыһынса нәшер ителә.
  • 1866 йыл – Англия, Ирландия һәм Шотландия, шулай уҡ Парижда Асыҡ уҡыуҙар менән сығыш яһау.
  • 1867 йыл – ноябрҙә Америкаға сәфәргә юллана.
  • 1868 йыл – май айында Америка сәфәренән ҡайта.
  • 1869 йыл – «Эдвин Друдтың сере» (Тайна Эдвина Друда — The Mystery of Edwin Drood) романын яҙа башлай.
  • 1870 йыл – 9 июндә яҡты донъя менән хушлаша.

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | Cығанаҡ кодты үҙгәртергә]

  • Диккенс Ч. Собр. Соч.: в 10 т. — М., 1982—1986. (урыҫ.)
  • Н.П. Михальская. Чарлз Диккенс. Серия «Биография писателя» — М.: Просвещение, 1987. — 127 стр. (урыҫ.)
  • Хескет Пирсон. Диккенс. М.: Молодая гвардия, 1963, ЖЗЛ. (урыҫ.)