Һатлыҡов Хәбибназар Мөхәмәткәфей улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Хәбибназар Мөхәмәткафи улы Һатлыҡов (Хәбибназар Үтәки)
Хабибназар Сатлыков.jpg
Тыуғас бирелгән исеме:

Хәбибназар Мөхәмәткафи Ҡотлозаманов

Эшмәкәрлек төрө:

педагог, мәғрифәтсе

Тыуған көнө:

12 сентябрь 1862({{padleft:1862|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})

Тыуған урыны:

Рәсәй империяһы, Өфө губернаһы, Стәрлетамаҡ өйәҙе, Үтәк ауылы

Вафат булған көнө:

21 июнь 1921({{padleft:1921|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:21|2|0}}) (58 йәш)

Вафат булған урыны:

Башҡорт АССР-ы, Ғафури районы, Үтәк ауылы

Атаһы:

Мөхәмәткафи Ҡотлозаман улы Һатлыҡов

Балалары:

Әхмәтзәки Вәлидовтың бабаһы

Һатлыҡов Хәбибназар Мөхәмәткафи улы, Хәбибназар әл-Үтәки (12 сентябрь 1862 йыл — 21 июнь 1921 йыл) — мәғрифәтсе, 20 быуат башындағы Башҡортостанда билдәле дин эшмәкәре. Әхмәтзәки Вәлиди Туған дың әсәһе Өммөлхаят Мөхәмәткафи ҡыҙы Вәлидованың бер туған ағаһы[1].

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хәбибназар Мөхәмәткафи улы Һатлыҡов (Ҡотлозаманов) 1862 йылдың 12 сентябрендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе[2] Үтәк ауылы мәсете имам-хатибы Мөхәммәткафи Ҡотлозаман улы Һатлыҡов (Ҡотлозаманов) ғаиләһендә тыуған<refбашкирская-энциклопедия.рф/.../6095-satlykov-khabibnazar-mukhammetkafievich></ref>.

Атаһы тотҡан Үтәк мәҙрәсәһен тамамлағас, Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Балыҡлыкүл мәҙрәсәһендә (хәҙерге Ауырғазы районы Балыҡлыкүл ауылы), һуңыраҡ Ҡазанда,Бохара һәмХиуала уҡыған.

Ҡазандағы 1‑се Мәржәниәнең юғары кластарын тамамлағас, шунда уҡ уҡытыусыһы, мәғрифәтсе Шиһабетдин Мәржәни тәҡдиме менән уҡытырға ҡала.

Хәбибназар Мөхәмәткафи улы Һатлыҡовтың шәжәрәһе

Һуңыраҡ тыуған ауылына ҡайта, 1889 йылдан башлап, Үтәк мәсетенең имам-хатибы, урындағы мәҙрәсәнең мөҙәрисе һәм мөғәллиме була. Мәҙрәсәлә донъяуи фәндәрҙе лә уҡытыуҙы индерә. Хәбибназар Һатлыҡов тырышлығы менән мәҙәрәсәлә китапхана һәм уҡыу бүлмәһе булдырыла.

Көнсығыш фәлсәфәһен, ислам тарихын, күренекле кешеләрҙең тәржемәи хәлен өйрәнә. Ҡайһы бер көнсығыш әҙәбиәте әҫәрҙәрен тәржемә итә, шиғырҙар, хикмәттәр яҙа, дәреслектәр төҙөй.

“Вакыт” гәзитендә һәм «Шура» журналында мәҡәләләре донъя күрә. Троицкиҙан Зәйнулла ишан Рәсүлев һәм А.Саиди менән таныш була[3].

Алты йыл буйы Хәбибназар бабаһы өйөндә йәшәп, уның мәҙрәсәһендә белем алған Әхмәтзәки Вәлиди «Хәтирәләре»ндә былай ти:

«Мин Үтәк мәҙрәсәһендә ғәрәп теле һәм әҙәбиәтен өйрәндем. Олатайым (Хәбибназар бабаһы) «Фикһе» исемле мосолман юриспруденцияһын һәм «Кәлам» исемле Ҡөръән әйтеше ғилемен өйрәтте. Мин математика менән дә мәшғүл булдым һәм олатайым Истанбулдан килтерткән китаптарҙы уҡый инем. 18 йәшемә ҡәҙәр Үтәктә күп нәмәгә өйрәнә алдым...Минең олатайым (бабайым) Мәржәниҙең иң яҡшы шәкерттәренең береһе була. Ул да мине үҙ остазынан үҙләштергән алымдар һәм ысулдар менән тәрбиәләне»[4].

1919 йылда, Әхмәтзәкиҙең йәрәшкән ҡыҙы Нәфисә менән ниҡахлашыу кисәһендә, Хәбибназар шәкертенең уңыштарына сикһеҙ һөйөнөп: «Һине үҫтереүем өсөн шатмын», — ти[5].

19 йылда Хәбибназар Һатлыҡлов Башҡортостатан диниә назараты мөхтәсибе булып эшләп ала.

Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хәбибназар әл-Үтәкиҙең өс балаһы була. Өлкән ҡыҙы Рабиға 14 йәшендә генә сирләп донъя ҡуя. Әхмәт Хәбибназар улы Ырымбур педтехникумында Сәғит Агиш менән бергә белем ала, артабан Силәбе өлкәһенең Ҡонашаҡ районында мәктәптә уҡыта. 1937 йылда уны «халыҡ дошманы» тип ҡулға алалар һәм 1941 йылда атып үлтерәләр. Әсҡәт Хәбибназар улы Һатлыҡов 1929 йылда уҡ хәҙерге Белорет районы биләмәһенә оҙатыла. 60-сы йылдарҙа аҡланғас ҡына, Һатлыҡовтар ғаиләһе тыуған яғына, Үтәккә, ҡайта.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. https://ba.wikipedia.org/wiki/Вәлидовтар
  2. хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы
  3. башкирская-энциклопедия.рф/…/6095-satlykov-khabibnazar-mukhammetkafievich
  4. kurultay-ufa.ru/ru/2017/09/09/7019/
  5. kurultay-ufa.ru/ru/2017/09/09/7019/

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

башкирская-энциклопедия.рф/…/6095-satlykov-khabibnazar-mukhammetkafievich.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]