Абдуллин Мөхәмәт Сәләхетдин улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Абдуллин Мөхәмәт Сәләхетдин улы
Тыуған:

1888({{padleft:1888|4|0}})

Тыуған урыны:

Ырымбур губернаһы, Орск өйәҙе, Үрген ауылы

Вафат:

1936({{padleft:1936|4|0}})

Вафат урыны:

Башҡортостан АССР-ы, Ейәнсура районы, Үрге Муйнаҡ ауылы

Гражданлығы:

Рәсәй империяһы Рәсәй империяһыСССР

Абдуллин Мөхәмәт Сәләхетдин улы (1888 — 1936) — хәрби һәм дәүләт эшмәкәре.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мөхәмәт Сәләхетдин улы Абдуллин 1888 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Үрген ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы Башҡорт Үргене ауылында) тыуған. Атаһы Сәләхетдин Абдуллин күренекле дин әһеле — ахун булған, Ҡарғалы мәҙрәсәләренең береһендә белем алған[1].

Башта атаһында, унан Яңы Себенле ауылы мәҙрәсә­һен­дә уҡыған. Артабан уҡыуын Ырымбурҙағы «Хөсә­йениә» мәҙрәсәһендә дауам иткән. Аҙаҡ өйләнеп тыуған ауылында йәшәгән, иген үҫтергән, мал, шул иҫәптән дөйә аҫраған[1].

1914 йылда Беренсе донъя һуғышы башланғас, фронтҡа алына. Кавказда Германияның союз­дашы Ғосман империяһына ҡаршы хәрби хәрә­кәт­тәр алып барған армия составында һуғыша, алыштарҙың береһендә әсирлеккә эләгә. 1917 йылғы Октябрь революция­һынан һуң Тыныслыҡ тураһында килешеү төҙөлөп, әсирҙәр менән алмашыу булғас, 1918 йылдың йәй баштарында тыуған яғына ҡайта[1].

Башҡортостан мөхтәриәте өсөн Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенә ҡушы­ла һәм Башҡорт ғәскәре штабына комендант ротаһы командиры итеп тәғәйенләнә[1].

1919 йылдың 20–21 февралендә Темәс ауылында үткән I Бөтә Башҡорт хәрби съезына делегат була, бында Башҡорт ғәскәрҙәренең Советтар яғына күсеүен һәм РСФСР составында автономиялы Башҡорт Совет республикаһы иғлан итеүен хуплаған ҡарарҙар ҡабул ителә[1].

1919 йылдың мртында Башҡортостан АССР-ы ойошторолғандан һуң, бер аҙ Стәрле­тамаҡта эшләй, һуңынан Туҡ-Соран кантоны революцион комитеты рәйесе урынбаҫары итеп һайлана, РКП(б) партияһы сафына инә. Артабан Үҫәргән кантонының хәрби комиссары итеп тәғәйенләнә[1].

1920-1921 йылдарҙағы Башҡортостандағы аслыҡ осоронда, Үҫәргән кантонында асығыусыларға ярҙам күрһәтеү комитеты рәйесе була. 1922 йылдың 7 мартында Мөхәмәт Абдулиндың республика етәкселегенә хәлде аңлатып һәм ярҙам һорап яҙған хат һаҡланған, унан бер өҙөк:

“120 мең халҡы булған Үҫәргән кантонында ҡот осҡос хәл, айырым ауылдарҙа халыҡтың яртыһы үлеп бөткән. Кешеләр ни бары онталған үлән йәки тирмәндә тарттырылған мал һөйәге һәм ағас оно менән генә туҡлана. Күп ауылдарҙа эттәр һәм бесәйҙәр ашалып бөткән. 61 ашханаға ебәрелгән аҙыҡ 3870 кешегә генә иҫәпләнгән. Уларҙың һаны, һис юғында, 12 мең кешегә еткерелеп арттырылырға тейеш. Комитет рәйесе: Абдуллин. Сәркәтип: Степанов”.


1922 йылдан һуң, тыуған ауылына ҡайтып, үҙ хужалығына тотона. 1927 йылдың башында Үргендә Сәлих улысында беренсе Ерҙе бергәләп эшкәртеү ширҡәте ойошторолоуында ҡатнаша[1].

1927 йылдың көҙөндә Йылайыр һал ағыҙыу контораһы начальнигы, ә 1928 йылдың йәйен­дә Йылайыр кантонының хәрби комиссары итеп тәғәйенләнә. 1930 йылдан Хәйбулла районы Һаҡлыҡ кассаһы мөдире булып эшләй[1].

Репрессиялар башланғас, 1932 йылдың йәйен­дә ғаиләһе менән Үзбәкстанға күсенә, бер совхоздың баш бухгалтеры була. 1935 йылда кире тыуған ауылына әйләнеп ҡайта. Ейәнсура районы Муйнаҡ ауыл Советы секретары итеп тәғә­йенләнә[1].

1936 йылдың мартында вафат була. Үрге Муйнаҡ ауылы зыяратына ерләнә[1].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Солтанбаев Юлай. Йәш быуын олуғ шәхестәрҙе белеп үҫһен. Башҡортостан. 19 октябрь 2019 тикшерелгән.