Эстәлеккә күсергә

Го

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Го
Го уйнау өсөн ғәҙәти таҡта.
Гобан (махсус таҡта) ағастан эшләнә, һыҙыҡтар төшөрөлгән. Таштар линза формаһында, күрше таштар бер-береһенә яҡын урынлашҡан
Уйынсылары һан

2

Йәш

5+

Ҡулайламалары ваҡыт

юҡ

Партия оҙайлы

10 минут — бер нисә сәғәт

Ҡағиҙәһе ҡатмарлылыҡ

ябай

Стратегия кимәл

юғары

Осраҡлы хәл тәьҫир

юҡ

Ҡотолғоһоҙ күнекмәләре

Стратегик фекерләү

Шаблон:

Го (япон. 碁碁, ҡыт. 围棋 вэйци, кор. 바둑 падук) — Боронғо Ҡытайҙа төрлө сығанаҡтар буйынса 2-5 мең йыл элек барлыҡҡа килгән өҫтәлдә уйнай торған логик уйын[1]. XIX быуатҡа тиклем Көнсығыш Азия илдәрендә генә үҫешеп, XX быуатта бар донъяға тарала. Уйнаусыларҙың дөйөм һаны буйынса ер шарында иң таралғандарҙың береһе һәм бөтә донъя интеллектуаль уйындарҙың биш төп тәртиптәре араһына инә.

Уйын атамаһы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Ҡытайҙа кит. трад. 圍棋, упр. 围棋, пиньинь: wéiqí, «вэйци» (һүҙмә-һүҙ «уратып алыусы шашкалар»). Ҡытайса башҡа боронғораҡ исеме — 弈 (пиньинь yì) «и». Шулай уҡ «ҡул әңгәмәһе» йәки «ҡул менән һөйләшеү» (кит. трад. 手談, упр. 手谈, пиньинь: shǒu tán, палл.: шоу тань) тип атайҙар, йәғни уйындың үҙенсәлеге  — бында кешеләр түгел, ә таҡтаға таш төшөргән ҡулдар әңгәмәләшә.

Японияла уйынды 囲碁 — «i-go», «и-го» тип беләләр.

Кореяла — 바둑, «падук».

Европа һәм Америкала уйынды, япондарға оҡшатып, «Go» тиҙәр. Инглиз телендә баш хәрефтән — «Go» тип яҙырға ғәҙәтләнгәндәр, сөнки «go» (барырға) ҡылымынан айырыр кәрәк. Ин Чанци индергән «Goe» яҙыуы киң таралмаған. Урыҫ телендә «го» тип яҙыу дөрөҫ була.

Тарихы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Боронғо ҡытай яҙмаларында һаҡланған легендаларға ярашлы, уйындың килеп сығыуын беҙҙең эраға тиклем өсөнсө йәки икенсе меңйыллыҡ башына, билдәле ҡытай императоры йәки уның яҡындарына бәйләйҙәр[2]. Объектив тарихи дәлилдәр уйындың ысынлап та 2500 йыл элек киң таралғанын һәм нәҡ ошо ваҡыт яҙмаларында го уйынын телгә алыу осрай[2]. Тәүге сифатлы таныҡлыҡтар һәм уйын партияларын тасуирлау беҙҙең эраның беренсе быуаттарына ҡарай. VII быуатта Японияға эләгә, унда XV быуаттан башлап көслө күтәрелеш кисерә[3]. XX быуаттан Европа һәм Америкала билдәләлек яулай[4][5]. Хәҙерге ваҡытҡа күпселек Европа илдәре, шул иҫәптән Рәсәй ҙә, үҙ федерацияларын булдырған.

Таралыуы

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Го—Ер шарындағы иң киң таралған өҫтәл уйындарының береһе. 2000 йылда донъяла яҡынса 27 миллион кеше го уйынын уйнаған, уртаса алғанда, 222 кешегә бер уйынсы килә.

22 миллиондан артыҡ уйынсы (80 %) — Көнсығыш Азия халҡы[6][7]:

Азиянан башҡа әҙерәк таралған булһа ла, уйынсылар һаны Европала һәм Америкала ла ҙур ғына[8][9]:

Иң әҙ таралған илдәр—Яҡын Көнсығыш һәм Африка илдәре — бер нисә йөҙ уйынсынан артыҡ түгел.

Ҡағиҙәләр

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Уйнар өсөн түбәндәгеләр кәрәк:

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
Гобан, таштар, туҫтаҡтар.
  • Гобан йәки таҡта—тәра мөйөшлө ҡыр, вертикаль һәм горизонталь һыҙыҡтарға бүленгән. Стандарт таҡтаҡа 19×19 һыҙыҡ төшөрөлгән, уҡыу-уҡытыу өсөн бәләкәсерәк таҡта алалар. Ғәҙәттә, таҡтаны ағастан эшләйҙәр[10].
  • Таштар — аҡ һәм ҡара төҫлә махсус фишка[10]. Тулы комплект өсөн уйынға 180 аҡ һәм 181 ҡара таш кәрәк. Улар пластмасса, быяла, керамика, ҡабырсаҡ, ябай, ярым ҡиммәтле йәки ҡиммәтле таштарҙан булыуы мөмкин[10]. 
  • Туҫтаҡтар — ағастан эшләнгән ҡапҡаслы һауыттар. Улар ташты һаҡлау өсөн хеҙмәт итә, ә уйын ваҡытында ҡапҡастарына ҡаршы яҡтың таштарын һалалар[10].
  • Рәсми ярыштарҙа ваҡытты күҙәтеү өсөн уйын сәғәттәре ҡулланыла (шахмат уйындарындағы кеүек).

Төп ҡағиҙәләр

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Ике уйынсы уйнай, береһенә—аҡ, икенсеһенә ҡара таштар эләгә. Уйындың маҡсаты — таҡтала ҡаршы яҡтың мөмкин тиклем күберәк таштарын үҙеңдең таштарың менән уратыу.

Го партияһы миҫалы — беренсе 60 аҙымдың анимацияһы

Уйын башланыр саҡта таҡта буш була. Беренсе булып ҡара таштар йөрөй, унан һуң аҡтар. Артабан йөрөштәр сират буйынса бара.

Уйын һөҙөмтәһе

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
9×9 таҡтаһында мәрәйҙәрҙе һанау. Аҡ төҫ менән билдәләнгән нөктә һәм таштар — аҡ, ҡара нөктәле — ҡараныҡы. Аҡ төшөрөлгән ҡара таштар һәм ҡаралы аҡ таштар -- еңелгән.

Уйын тамамланғас, мәрәйҙәрҙе һанайҙар. Үҙ таштары менән уратылған һәр нөктә һәм ҡаршы яҡтың һәр ҡамап алған ташы йәки уйын аҙағына таҡтала ҡалған һәр ташы өсөн берешәр мәрәй яҙыла. Бынан тыш, аҡ төҫ менән уйнаусыларға ҡараларҙың беренсе аҙымы өсөн нисә мәрәй өҫтәлә ала. Күберәк очко йыйған кеше еңә.

Го ойошмалары

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
Нихон Кииндың төп йорто, Токио

Профессиональ уйынсылар ойошмалары Японияла, Көньяҡ Кореяла, Ҡытайҙа һәм Тайвандә урынлашҡан:

  • Нихон Киин һәм Ҡансай Киин Японияла;
  • Корея падук ассоциацияһы Корея Республикаһында;
  • Ҡытай вэйци ассоциацияһы (Zhongguo Qiyuan) Ҡытайҙа;
  • Taiwan Qiyuan (Taiwan).

Дөйөм уйынсылар һаны дүрт илгә мең ярым кешенән артмай. Профессиональ уйынсылар турнирҙарын мәғлүмәт саралары һәм сәнәғәт концерндары финанслай. Был берекмәләр һәүәҫкәр уйынсыларға ла ярҙам итә.

Рәсәйҙә, Европала һәм Америкала профессиональ ойошмалар юҡ. Улар һәүәҫкәр статусына эйә. Азияға ҡағылмаған иң боронғоһо Америка ассоциацияһы (AGA) — ул 1934 йылдың авгусында ойошторола. Европа илдәренең тәүге милли федерацияларыы 1950-се йылдарҙа барлыҡҡа килә. 1956 йылдан башлап Европа го федерацияһы бар.

1982 йылда Халыҡ-ара го федерацияһы (International Go Federation) нигеҙләнгән[11].

Го Рәсәйҙә

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
Динерштейн Александр Григорьевич (уңдан), 3 профессиональ дан, Рәсәй, ҡаршыһында Ли Чхан Хо, 9 профессиональ дан

Рәсәйҙә XIX быуат аҙағы — XX быуат башында килеп сыға, әммә таралмай[12]. Бары тик 1965 йылда Ленинградта тәүге турнир үткәрелә. 1977 йылда ССР-ҙың иң көслө уйынсыһы исеменә ярыштар үтә[13]. Уның еңеүсеһе Валерий Асташкин шул уҡ йылды Европа чемпионатында 6-сы урынды ала. 1990 йылда рәсми СССР чемпионаты үтте[14].   

Рәсәй го федерацияһы хәҙерге ваҡытта го уйынын үһтереүсе төп ойошма булып тора[15]. 

Го федерациялары

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Рәсәй һәм БДБ

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]

Сит илдәрҙә

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
  • Нихон Киин (Япония)
  • Ҡансай Киин (Япония)
  • Корея падук ассоциацияһы (Көньяҡ Корея)
  • Ҡытай вэйци ассоциацияһы (Ҡытай)
  • Америка го ассоциацияһы
  • Европа го федерацияһы
  • Халыҡ-ара го федерацияһы

Иҫкәрмәләр

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
  1. ↑ Го, игра // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
  2. 1 2 Fairbairn, John. Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «Fairbairn2» исеме бер нисә тапҡыр төрлө йөкмәткегә бирелгән
  3. ↑ History of Go in Japan: part 2 2014 йыл 8 июль архивланған..
  4. ↑ Pinckard, William. History and Philosophy of Go. — 1992.
  5. ↑ 2011 йыл 6 август архивланған.
  6. ↑ База данных японских игроков (яп.). Проверено 27 июля 2011. .
  7. ↑ List of players in China, South Korea, Japan and Taiwan sorted by rank 2011 йыл 27 июль архивланған. (кит.). Проверено 27 июля 2011. .
  8. ↑ Европейская база данных по го (англ.
  9. ↑ American Go Association Database 2011 йыл 28 август архивланған..
  10. 1 2 3 4 Fairbairn, John.
  11. ↑ About the IGF 2012 йыл 29 апрель архивланған. (англ.
  12. ↑ История го в Европе 2011 йыл 5 март архивланған.. Го Библиотека. Проверено 27 июля 2011. .
  13. ↑ СИГО 2011 йыл 7 март архивланған.. Го Библиотека. Проверено 27 июля 2011. .
  14. ↑ Таблица I Чемпионата СССР 1990 г. 2013 йыл 29 июль архивланған.. Го библиотека. Проверено 27 июля 2011. .
  15. ↑ Устав РФГ(б) 2013 йыл 16 апрель архивланған.. Российская Федерация Го (бадук). Проверено 27 июля 2011. .
  16. Bozulich, Richard. The Go Player’s Almanac. — 2nd ed. — Kiseido Publishing Company, 2001. — P. 92-93. — ISBN 4-906574-40-8.
  17. EGF General Tournament Rules (ингл.). European Go Federation. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  18. Comparison of Some Go Rules. British Go Association. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  19. Otake Hideo. Opening Theory Made Easy. — Kiseido Publishing Company, 2002. — ISBN 490657436X.
  20. A Way of Play for the 21st Century. — Whole Board Press. — ISBN 10 0-9676096-1-5.
  21. Ishida Yoshio. Dictionary of Basic Joseki (基本定石事典). — Ishi Press, 1975.
  22. Чжан Су Ён. Выбор дзёсэки / Пер. с корейского Е. Матвеева. — 2006.
  23. Като Масао. Дебютные идеи / Пер. с японского Ю. Макеева. — 2000.
  24. Mingjiu Jiang, Guo Juan. All about Joseki. — Slate & Shell, 2004. — 114 p. — ISBN 1-932001-22-0.
  25. Go Tournament: Ing Cup. GoGameWorld. gogameworld.com. Дата обращения: 11 август 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2011 йыл 24 май архивланған.
  26. Go Tournament: Fujitsu Cup. GoGameWorld. gogameworld.com. Дата обращения: 11 август 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2011 йыл 10 сентябрь архивланған.
  27. Список титулов го. Го библиотека. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2013 йыл 29 июль архивланған.
  28. Gu Li 9p. GoGameWorld. Дата обращения: 11 август 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2006 йыл 10 ғинуар архивланған.
  29. Chang Hao 9p. GoGameWorld. Дата обращения: 11 август 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2008 йыл 7 декабрь архивланған.
  30. Таблица результатов I чемпионата мира по го среди любителей. Го Библиотека. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2011 йыл 31 август архивланған.
  31. Таблица результатов XXI чемпионата мира по го среди любителей. Го Библиотека. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2011 йыл 31 август архивланған.
  32. Биография Алексея Лазарева. Го Библиотека. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2013 йыл 29 июль архивланған.
  33. Василий Михайлович Головнин (1776—1831) Записки флота капитана Головина о приключениях его в плену у японцев. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  34. Alexandre Dinerchtein 3p. GoGameWorld. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2011 йыл 24 май архивланған.
  35. Партия Александра Динерштейна против О Риссэя. gokifu.com. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  36. Биография Светланы Шикшиной. Го Библиотека. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2012 йыл 6 апрель архивланған.
  37. Результаты Го Конгресса 2006. European Go Federation. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  38. Биография Ильи Шикшина. Го Библиотека. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2012 йыл 6 апрель архивланған.
  39. Go. The World's Most Fascinating Game. — Nihon Kiin.
  40. Dan. Senseis library. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  41. Nihon Ki-in Amateur Rank Diploma. Senseis Library. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  42. Оотэаи. Го библиотека. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2011 йыл 2 март архивланған.
  43. Nihon Ki-in new promotion system. Senseis library. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  44. Sakai Hieyuki. Sensei Library. Дата обращения: 26 август 2011. Архивировано 28 август 2011 года.
  45. О рейтингах и турнирах. Федерация Го СПб. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 23 ғинуар 2009 года. 2009 йыл 23 ғинуар архивланған.
  46. Правила расчёта рейтинга AGA (ингл.). American Go Federation. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 5 февраль 2004 года. 2004 йыл 5 февраль архивланған.
  47. Описание РС РФГ(Б). Российская Федерация Го (бадук). Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  48. ЕВСК — разрядные нормы, требования и условия их выполнения по виду спорта «Го». Российская Федерация Го (бадук). Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2013 йыл 16 март архивланған.
  49. Павлов С. В. Го и основы систем ранжирования. — Новосибирск, 2005. — С. 51-66. — 80 с.
  50. Rank - worldwide comparison (ингл.). senseis Library. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  51. Cho Hunhyun 9p. GoGameWorld (27 июль 2011). Архивировано 18 август 2011 года.
  52. Статистика по турнирам Кореи (ингл.). Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  53. Статистика по турнирам Японии (ингл.). Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  54. Радиоэфир о матче «Дженис Ким — Handtalk». Радио Свобода. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  55. Van Zeijst, Rob. It is common knowledge that the Deep Blue ... (ингл.). Daily Yomiuri Online. The Yomiuri Shimbun (23 июнь 2007). Дата обращения: 11 август 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2011 йыл 27 октябрь архивланған.
  56. Про Го как геополитику. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2016 йыл 5 апрель архивланған.
  57. Яунари Кавабата. Мастер игры в го / пер. с яп. под ред. Б. Останина. — СПб.: Амфора, 2009. — 185 с. — ISBN 978-5-367-01171-5.
  58. Треваньян. Шибуми. — МСТ, ТЕКС, 1994. — 542 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-7462-0006-9.
  59. Шань Са. Играющая в го / пер. с французского Е. Клоковой. — М.: Текст. — 205 с. — ISBN 5-7516-0521-7.
  60. Список книг, в которых го является частью сюжета (ингл.). Senseis library. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  61. Список произведений культуры о го. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  62. Wu Qingyuan (2006) (инг.) Internet Movie Database сайтында
  63. Tron, Captured. American Go Association (23 декабрь 2010). Дата обращения: 12 март 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  64. GO SPOTTING: Tron: a Legacy of Go. American Go Association (20 декабрь 2010). Дата обращения: 12 март 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  65. Terminator: The Sarah Connor Chronicles — Strange Things Happen at the One Two Point (инг.) Internet Movie Database сайтында
  66. Proverbs of Baduk (ингл.). DashBaduk. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года. 2015 йыл 22 ноябрь архивланған.
  67. Strange things happen at the one-two point (ингл.). Senseis library. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  68. Go Spotting: Andromeda TV Series (ингл.). American Go Association (26 декабрь 2011). Дата обращения: 8 ғинуар 2012. Архивировано 1 февраль 2012 года.
  69. The IGS Art Gallery (ингл.). Pandanet. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.
  70. The Floating World of Ukiyo-e (ингл.). Library of Congress. Дата обращения: 27 июль 2011. Архивировано 18 август 2011 года.

Әҙәбиәт

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
  • Гик Е. Я., Носовский А. М., Попов А. П. Го. Рэндзю. — М.: Советский спорт, 1991. — ISBN 5-85009-040-1. — первая книга по го и рэндзю, изданная в России.
  • Шикшин В. Д. Теория и практика форм. — 2003.
  • Шикшин В. Д. Теория и практика сэмэай. — 2003.
  • Шикшин В. Д. Анализ сыгранных партий. — 2003.
  • Шикшин В. Д. Игровой анализ. — 2003.
  • Шикшин В. Д. Теория и практика цумэ-го. — 2006.
  • И. Гришин, М. Емельянов. Русский Учитель японского Го. — Готовая книга, 2009. — Т. Нижний. — 270 с. — ISBN 978-5-94013-116-8.
  • И. Гришин, М. Емельянов, А. Степанов. Мыслить и побеждать. Игра Го для начинающих. — Астрель, АСТ, Олимп, 2006. — 320 с. — (Сити-Класс: Открой для себя мир). — ISBN 5-17-036829-1, 5-7390-1809-9, 5-271-13933-6.
  • Игорь Гришин. Мастер Го. — Готовая книга, 2009. — 178 с. — (Го учит видеть!). — ISBN 978-5-94013-115-1.

Һылтанмалар

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
  • RusGolib — вики-сайт о го на русском
  • Sensei’s Library (инг.)(англ.) (фр.)(фр.) — вики-сайт о го на английском
«https://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Го&oldid=1253604» битенән алынған