Эстәлеккә күсергә

Кафыр

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Иман шарттары

Тәүхид
Фәрештәләр
Китаптар
Пәйғәмбәрҙәр
Яуап көнө
Тәҡдир

Исламдың биш нигеҙе

Шәһәҙәт
Намаҙ
Ураҙа
Зәкәт
Хаж

Шәхестәр

Мөхәммәт
Ислам пәйғәмбәрҙәре
Сәхәбәләр
Хәлифәләр

Кафыр, икенсе әйтелеше кәфер (ғәр. كافر‎ — динһеҙ, башҡа дин кешеһе), йәки гяу́р (төр. gävur[1] — иманһыҙ) — Исламда көфөрлөк ҡылған кешегә ҡарата ҡулланылған термин. Ислам тәғлимәте буйынса,улар Аллаһы тәғәләнең берлеген һәм Мөхәммәт с.ғ.с.-дең рисәләт (рәсүллек) миссияһы инҡар иткән, ахырызаманда терелеүгә, Ҡиәмәт көнөнә, йәһәннәмгә һәм йәннәткә ышанмаған кешеләр[2].

Урыҫ теленә «кафыр» йәки «кәфир» һүҙе күбеһенсә «неверные» йәиһә «неверующие» тип тәржемә ителә. Был осраҡта мосолман булмағандар күҙҙә тотола[3], шул уҡ ваҡытта йәһүд дине һәм христиан дине вәкилдәре өсөн махсус термин — «Китап әһелдәре» (ғәр. اهل الكتاب‎ — әһле әл-Китаб) тигән төшөнсә бар, сөнки улар формаль яҡтан тулыһынса кафыр түгел тип һанала [4].

Этимология йәһәтенән «кафыр» һүҙенә яҡын «гяур» (төр. gâvur — динһеҙ; ғәр. الكافرون‎) тигән һүҙ ҙә бар, мосолмандарҙың башҡа диндәгеләргә ҡарата ҡулланылған һүҙе (башлыса Урта быуаттарҙа)[1], Ожегов Сергей Иванович һүҙлегендә  — "магометан"дарҙа башҡа дин кешеләренә бирелгән ҡушамат тип әйтелә[5]. Филолог һәм тәржемәсе Комлев Николай Георгиевич аңлатыуынса, «гяур» (giwr) төрөктәрҙең фарсынан алған gäbr һүҙенән алынған. Был һүҙ менән улар зороастризм утҡа табыныусыларын атай[6]. Урыҫ яҙыусыһы, энциклопедист Михельсон Алексей Давидович та ошо уҡ фекерҙә [7]. Лингвист, лексикология белгесе Крысин Леонид Петрович «гяур» һүҙе ғәрәптән - фарсыға, фарсынан төрөктәргә үҙгәреп килеп еткән тип һанай[8]. Кемдәрҙер был һүҙ туранан-тура ғәрәп теленән ингән тип иҫәпләй[9] "Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона" буйынса, «гяур» — «ғәрәп телендәге „Kiafir“ (мәжүси) һүҙенән боҙолоп килеп ингән»[10].

Ҙур энциклопедик һүҙлек кафыр һүҙе Афғанстан һәм Пакистан араһындағы Нуристан (Кафиристан) виләйәте кешеләренә ҡарата ҡулланылған тип аңлата[11], улар XIX быуат аҙағынаса ислам ҡабул итмәй йәшәгән.

  1. 1,0 1,1 Словарь иностранных слов. / 6-ое изд., перераб. и доп.— М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1964. — 784 с.
  2. Али-заде, А. А. Кяфир // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — 400 с. — (Золотой фонд исламской мысли). — 3000 экз. — ISBN 5-98443-025-8  (рус.).
  3. * Кафир // Ефремова Т. Ф. Новый словарь русского языка. Толково-словообразовательный. — М.: «Русский язык», 2000.
  4. Цитата: «Если вступаете в спор с людьми Писания, то ведите его наилучшим образом. Это не относится к тем из них, которые поступают несправедливо. Скажите: „Мы уверовали в то, что ниспослано нам, и то, что ниспослано вам. Наш Бог и ваш Бог — один, и мы покоряемся только Ему“». (Перевод смыслов 29:46)
  5. Ожегов С. И. «Словарь русского языка». Около 53 000 тысяч слов. / 8-ое изд., стереотип. — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1970. — 900 с.
  6. Гяур — (тур. giwr — неверный < перс. — «почитатель огня») — пренебр. у мусульман: иноверец, неверный, христианин. — Комлев Н. Г. Словарь иностранных слов. — М., 2006.
  7. Гяур — тур. Испорченное турками слово гебр, гебер: огнепоклонник. — Михельсон А. Д. Объяснение 25 000 иностранных слов, вошедших в употребление в русский язык, с означением их корней. — М., 1865.
  8. Гяур — а, м., одуш. (тур. giaur < перс. gäbr < араб. kāfir неверный). Презрительное название иноверца у мусульман. — Крысин Л. П. Толковый словарь иностранных слов. — М: Русский язык, 1998.
  9. Гяур — [тур. < ар.] — у мусульман — общее название всех иноверцев — Большой словарь иностранных слов. — М.: Издательство «ИДДК», 2007.
  10. Гяур // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)
  11. Кафиры 2019 йыл 11 декабрь архивланған. // Большой энциклопедический словарь