Аллаһ

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Файл:Allah-eser2.png
Ғәрәп каллиграфияһында яҙылған Аллаһ һүҙе. XVII быуат Төрөк рәссамы Хәфиз Усман ҡулы
Иман шарттары

Тәүхид
Фәрештәләр
Китаптар
Пәйғәмбәрҙәр
Яуап көнө
Тәҡдир

Исламдың биш нигеҙе

Шәһәҙәт
Намаҙ
Ураҙа
Зәкәт
Хаж

Шәхестәр

Мөхәммәд
Ислам пәйғәмбәрҙәре
Сәхәбәләр
Хәлифәләр

Аллаһ (ғәр. الله‎, Ҡалып:IPA-ar) — исламда юғары илаһи зат.

Ҡөрьәндә Аллаһ бер һәм берҙән-бер илаһи көс, донъяны яратыусы һәм ахыры заманда хөкөм итеүсе тип әйтелә. Мөхәммәт иһә ер йөҙөндә уның һуңғы Пәйғәмбәре (нәби) һәм илсеһе (рәсүл).

Аллаһ донъяны, мәхлиҡәтте (йән эйәләрен), тәбиғәтте, бәндәләрҙе яратыусы.

Аллаһ ер йөҙөндәге бәндәләрҙе бергә йыйып, үлеләрҙе терелтеп хөкөм итер, йә тамуҡта-йәһәннәмдә, йә иһә ожмах-йәннәткә юллар. Кешеләргә Аллаһ үҙенең барлығын ғүмәлдәре менән күрһәтә һәм белдерә. Донъялағы һәр бер әйбер — Аллаһ мөғжизәһе.

Ҡөрьән дә — Аллаһ мөғжизәләренең береһе. Аллаһ тураһындағы тәғлимәт — Ислам диненең аҫылы. Аллаһтың берҙән-берлеге тураһындағы өйрәтмә (тәүхит) Исламдың төп ҡануны.

Аллаһы тәғәлә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бына беҙҙең күҙ алдыбыҙҙа торған ошо өҫтәл, ултырғыс, парта, таҡталар береһе лә үҙлектәренән генә булмағандар. Уларҙы ағас оҫталары яһаған. Беҙҙең мәктәп тә үҙ-үҙенән генә булмаған. Уны ла оҫталар һалғандар.

Шуның шикелле, бына ер, ерҙәге үләндәр, урмандар, тауҙар, диңгеҙҙәр, йылғалар, күлдәр, шишмәләр, күк, күктәге ҡояш, ай вә йондоҙҙар ҙа үҙлектәренән генә булмағандар.

Ерҙәге инсандар, хайуандар, ҡош-ҡорттар ҙа үҙ-үҙҙәренән генә барлыҡҡа килмәгәндәр. Уларҙы ла яһаусы, икенсе төрлө әйтһәк, яратыусы бар. Ул — Аллаһы тәғәләлер.

Аллаһы тәғәлә бер: уға оҡшаш, уға тиң һис бер нәмә юҡ. Ул һәр нәмәнән олуғ, һәр нәмәнән өҫтөн. Ул һәр ваҡыт булған, һәр ваҡыт бар, һәр ваҡыт буласаҡ. Уға һис бер ваҡыт бөтөү юҡ.

Ул һәр нәмәне белә, һәр нәмәне күрә. Ул бығаса булған нәмәләрҙе лә, булып торган нәмәләрҙе лә, буласаҡ нәмәләрҙе лә белә. Уға йәшерен һис бер нәмә юҡ. Бәндәләрҙең күңелдәрендәге серҙәргә хәтле уға йәшерен түгел, билдәле.

Аллаһы тәғәләнең һәр нәмәгә көсө етә. Ул ни теләһә, шул була. Уның ҡөҙрәтенән килмәгән бер нәмә лә юҡ. Уның ҡөҙрәтенең ни дәрәжәлә киң булыуын белеү өсөн ошо донъяны иҫкә төшөрөү ҙә етә. Ул бит уны юҡтан бар ҡылған. Уның бөтөүен теләһә, ул шунда уҡ бөтәсәк тә.

Аллаһы тәғәлә бәндәләренә ғәйәт дәрәжәлә мәрхәмәтле. Уның рәхмәтенең иге-сиге юҡ.

Уның рәхмәтенең ни дәрәжәлә киң булыуын белеү өсөн ошо беҙгә биргән ниғмәттәрен иҫкә төшөрөү ҙә етә. Ер йөҙөндәге бөтә нәмәне ул беҙҙең файҙабыҙ өсөн яратҡан, шуларҙан файҙаланырға беҙгә ирек ҡуйған.

Аллаһы тәғәләнең рәхмәте бик киң булған кеүек, хөкөмө лә бик тоғро, бик ғәҙел: ул үҙенең ниғмәттәренә шөкөрана ҡылып, тәғәт вә ғибәҙәт ҡылған, дин вә шәриғәт ҡушҡанса йөрөгән кешеләргә киләсәктә лә, әхирәт көнөндә лә сикһеҙ ниғмәттәр бирәсәк.

Ләкин ниғмәттәренә шөкөрана ҡылмаған, дин вә шәриғәт ҡушҡанса йөрөмәгән кешеләргә әхирәттә ғазап та бирәсәк. Ул тоғро хөкөмө, ғәҙеллеге собәпле шулай итә.

Шулай булғас, Аллаһы тәғәләнең донъяла беҙгә биргән ниғмәттәренә шөкөрана ҡылып, дин һәм шәриғәт ҡушҡанса йөрөп, әхирәттә лә рәхәтлеккә, йәннәт нигмәттәренә ирешергә тырышырға тейеш. Аллаһы тәғәләнең беҙгә биргән олуғ ниғмәттәрен онотоп, уға шөкөрана ҡылмайынса, дин вә шәриғәт ҡушҡанса йөрөмәйенсә, әхирәт көндә бәхетһеҙлеккә осрауҙан, йәһәннәм ғазабына дусар булыуҙан һаҡланырға кәрәк.

Аллаһы тәғәләгә инаныу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Имандың алты шартының беренсеһе — Аллаһы Тәғәләгә инаныу, йәғни Аллаһы Тәғәлә бар һәм Уның заты, барса камил сифаттарға ла эйә булып, барса етешһеҙлектәрҙән дә азат.

Мөбәрәк сифаттары Сәлби ҫүбүти тигән ике өлөшкә айырыла: А — Зати сифаттары, Б — Субути сифаттары

Зати сифаттары (Уға гына хас)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Улар алтау:

  1. Вөжүд — бар булыуы.
  2. Ҡидам — башланғысының юҡлығы.
  3. Бәка — ахыры-аҙағы юҡлығы, Ул мәңге булған, мәңге буласаҡ.
  4. Вәһдәнийәт — бер генә булыуы.
  5. Мүхәләфәтүн лил-хәүәдиҫ — Аллаһы Тәғәләнең һис бер мәхлүккә лә оҡшамауы.
  6. Ҡыям би нәфсиһи — Аллаһы Тәғәләнең бер кемгә лә, бер нәмәгә лә мохтаж булмауы.

Аллаһы тәғәләнең ҫүбүти сабитының сифаттары (сифати ҫүбүтийә)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Улар Һигеҙ:

  1. Хаят — тере булыуы (Аллаһы Тәғәлә мәңге тере).
  2. Ғилем — белеүсе булыуы (Аллаһы Тәғәлә һәр нәмәне, хатта күңелдәрҙәге йәшерен ниәттәрҙе һәм теләктәрҙе лә белеп тора).
  3. Сәмиғ — ишетеүсе булыуы (Аллаһы Тәғәлә һәр нәмәне ишетә).
  4. Басар — күреүсе булыуы (Аллаһы Тәғәлә ҡараңғы төндә ҡара таш өҫтөндә йөрөгән ҡара ҡырмыҫҡаны ла күрә һәм аяҡ тауышы^да ишетә).
  5. Ирадә — уның теләге булыуы (Теләк эйәһе теләй һәм теләгән нәмәһен теләгәнсә булдыра).
  6. Ҡөҙрәт — көсө һәр нәмәгә етерлек булыуы (Аллаһы Тәғәләнең көсө һәр нәмәгә етә).
  7. Кәлам — һөйләшеүсе булыуы (Аллаһы Тәғәләнең һөйләүе хәреф һәм тауышҡа мохтаж түгел).
  8. Тәҡүин — юҡтан барлыҡҡа килтереүсе булыуы (Юҡтан барлыҡҡа килтереүсе тик Аллаһы Тәғәлә генә).

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ислам нигеҙҙәре. /Төҙөүсе, инеш һүҙ авторы Ф. Р. Хоҙайғолов. — Өфө : Китап, 2016. — 144 бит. ISBN 978-5-295-06400-5
  • Б 46 Бикбулат С. Дин дәрестәре: Ғәрәп яҙмаһындағы татарса текстан тәрж. — Өфө: Китап, 1996. — 80 бит. JSBN 5-295-01833-4
  • Был биттең сығанағы: [1]