Магнит

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Магнит
Рәсем
Commons-logo.svg Магнит Викимилектә
Магнит

Магнит — үҙенсәлекле есем; ҡайһы бер есемдәрҙе, мәҫәлән, тимерҙе, ҡоросто, никелде һ.б., үҙенә тартыу, икенсе бер есемдәрҙе иһә, мәҫәлән, висмутты, ситкә этәреү үҙсәнлегенә эйә булған тимер рудаһы йәки ҡорос киҫәге[1]. Магнитты башҡа шундай уҡ есемгә йәки башҡа магнитҡа яҡын килтергәндә, уларҙың магнит ҡырҙыры ҡапма-ҡаршы булһа — тартышалар. Әгәр полюстары бер төрлө булһа — бер береһенән этәрешәләр. Был күренеш магнетизм тип атала. Магнит, башҡа ҡайһы бер материалдарҙы, уларҙы бер-береһенә ышҡыһаң, магнитлаштыра ала. н Даими булмаған магниттар электромагниттарҙа ҡулланыла. Даими булмаған магнит тирәләй уралған электр сымы аша электр тогын үткәргәндә, барлыҡҡа килгән магнит көсө йөҙ һәм мең мәртәбә көсәйә.

Даими магниттарҙа ферромагнитизм күренеше күҙәтелә. Тәбиғи магниттар ҡайһы бер тау тоҡомдарында табыла, хәҙерге ваҡытта магниттар сәнәғәт ысулы менән етештерелә. Магнитты йылытҡан ваҡытта магнит көсө әҙәйә, һыуатҡан ваҡытта арта. Магниттың бер төрлө полюстары этәрешә, төрлө полюстары тартыша.

Тик ҡайһы бер материалдар ғына магнитлаша ала. Тимер, никель, кобальт магнитлаша торған материалдар. Шуларҙың береһе ҡорос. Латунь, баҡыр, цинк һәм алюмин магнитланиайҙар. Ағас, баяла магнитҡа тартылмай, сөнки уларҙа магнитлаша торған материал юҡ.

Тәбиғи магниттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яһалма юл менән алынмаған тәбиғи магниттар ҙа бар. Улар тау тоҡомдары составында ланстон йәки магнетит тип атала.

Компас, Ерҙең магнит көсөнә тартылып, төньяҡҡа күрһәтә. Төньяҡ полюс көньяҡҡа тартыла. Шулай булғас Ерҙең төньяғында «көньяҡ магнит полюс» ята. Шулай итеп, «көньяҡ магнит полюс» — төньяҡта, «төньяҡ магнит полюс» — көньяҡта.

Тау тоҡомдарында тәбиғи магниттар булыуын бренсе булып ҡытайҙар белә. Иң тәүҙә улар магнитты күрәҙәлектә һәм сихырсылыҡта ҡулланған. Һуңынан компас уйлап тапғандар[2].

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Электромагнит
  • Альнико

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Русско-башкирский, башкирско-русский словарь терминов по физике (Х. Х. Кадырметов, 1984)
  2. Cole Joanne Magic School Bus, Amazing Magnetism — United States of America: Scholastic Inc., 2001. — P. 11. — ISBN 0-439-31432-1.