Пльзень

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Пльзень
чех Plzeň
ФлагГерб
Flag of Plzen.svgPlzen CoA.gif
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 1 ғинуар 1991[1] һәм 1295
Рәсми атамаһы Plzeň һәм Statutární město Plzeň[1]
Описание девиза Сим победиши![d]
Дәүләт Flag of the Czech Republic.svg Чехия[2][1]
Административ үҙәге Пльзень крайы һәм Западная Богемия[d]
Административ-территориаль берәмек Пльзень-ҡала
Һыу ятҡылығы буйында урынлашҡан Мже[d], Радбуза[d], Углава[d], Услава (река)[d], Q44067549? һәм Бероунка[d]
Хөкүмәт башлығы Martin Zrzavecký[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Халыҡ һаны 172 441 кеше (1 ғинуар 2019)[3]
Административ рәүештә бүленә Bolevec[d][4], Q11241487?[4], Bukovec[d][4], Černice[d][4], Q11176327?[4], Dolní Vlkýš[d][4], Q11823676?[4], Q11823853?[4], Hradiště[d][4], Jižní Předměstí[d][4], Koterov[d][4], Křimice[d][4], Pilsen 10[d][4], Q12033678?[4], Q12033770?[4], Q12034982?[4], Q12041179?[4], Pilsen 7[d][4], Q12048628?[4], Severní Předměstí[d][4], Q12054598?[4], Q11085896?[4], Valcha[d][4], Vnitřní Město[d][4] һәм Q11994151?[4]
Ауыл биләмәһен үҙ эсенә ала Q12049861?[4]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 308 метр
Сәғәт бүлкәте UTC+01:00[d] һәм UTC+02:00[d]
Туғандаш ҡала Хенгело[d], Винтертур, Лимож[d], Регенсбург, Гера[5], Бирмингем һәм Измир[6]
Дочерние компании (организации, учреждения) Masarykova základní škola[d], 37. mateřská škola[d], 46. mateřská škola[d], 16. mateřská škola[d], 60. mateřská škola[d], 80. mateřská škola[d], 21. mateřská škola[d], 57. mateřská škola[d], 61. mateřská škola[d], 64. mateřská škola[d], 32. mateřská škola[d], 78. mateřská škola[d], 31. mateřská škola[d], 23. mateřská škola[d], 2. mateřská škola[d], 44. mateřská škola[d], 70. mateřská škola[d], 22. mateřská škola[d], 5. mateřská škola[d], 24. mateřská škola[d], 38. mateřská škola[d], 50. mateřská škola[d], 87. mateřská škola[d], 33. mateřská škola[d], 56. mateřská škola[d], 6. mateřská škola[d], 25. mateřská škola[d], 17. mateřská škola[d], 27. mateřská škola[d], 89. mateřská škola[d], 55. mateřská škola[d], 91. mateřská škola[d], 7. mateřská škola[d], 54. mateřská škola[d], 63. mateřská škola[d], 90. mateřská škola[d], 81. mateřská škola[d], 49. mateřská škola[d], 51. mateřská škola[d], 33. základní škola[d], Bolevecká základní škola[d], 11. základní škola[d], Benešova základní škola a mateřská škola[d], 31. základní škola[d], 16. základní škola a mateřská škola[d], 14. základní škola[d], 25. základní škola[d], 7. základní škola a mateřská škola[d], Základní škola a mateřská škola[d], Tyršova základní škola a mateřská škola[d], 1. základní škola[d], 4. základní škola[d], 10. základní škola[d], 20. základní škola[d], 13. základní škola[d], 17. základní škola a mateřská škola[d], 22. základní škola[d], 15. základní škola[d], 2. základní škola[d], 34. základní škola[d], 28. základní škola[d], 21. základní škola[d], 10. školní jídelna[d], 11. školní jídelna[d], Q10861823? һәм Q27517865?
Милке Doosan Arena[d]
Сиктәш Losiná[d], Chrást[d], Zruč-Senec[d], Nová Ves[d], Добржани[d], Стари-Пльзенец[d], Letkov[d], Kyšice[d], Dýšina[d], Útušice[d], Štěnovice[d], Druztová[d], Место-Тоушков[d], Líně[d], Čeminy[d], Chotíkov[d], Vochov[d], Vejprnice[d] һәм Тршемошна[d]
Майҙан 137,671042 км²[7]
Почта индексы 301
Электронная почта posta@plzen.eu
Рәсми сайт plzen.eu
Урынлашыу картаһы
Һәйкәлдәр исемлеге Q12052204?
Беренсе яҙма телгә алыу 1295[8]
Категория с картами на Викискладе Maps of Plzeň
Бында ерләнгән кешеләр категорияһы Категория:Похороненные в Пльзене[d]
Урындағы телефон коды 37
Номер тамғаһы коды P
Исторический регион Богемия[d]
Commons-logo.svg Пльзень Викимилектә

Ҡала райондарының картаһы
Ҡала әңгәмәһе — Пльзень үҙәге бинаһы.
Изге Варфоломей соборы (Республика майҙанында)
Изге Варфоломей соборының ҡыңғырау манараһынан ҡарағанда ҡаланың көнбайыш һәм көньяҡ-көнбайыш өлөшөнөң күренеше
Спейбл һәм Гурвинек һәйкәле

Пльзень[9] (чех Plzeň, нем. Pilsen) — ҙурлығы буйынса Чехияның дүртенсе ҡалаһы. Статутлы, киң вәкәләттәре булғанмуниципалитетлы, Пльзень крайының административ үҙәге һәм районы булған Пльзень ҡалаһы. Шулай уҡ ҡалала Төньяҡ Пльзень һәм Көньяҡ Пльзень роайондарының административ үҙәктәре тора. Пльзень ҡалаһы, Мже, Радбуза, Углава һәм Услава йылғалары бергә ҡушылып, Бероунка йылғаһын барлыҡҡа килтергән ерҙә урынлашҡан.

Пльзень — Көнбайыш Богемияның сәнәғәт, коммерция, мәҙәни һәм административ үҙәге. Шулай уҡ һыра ҡайнатып эшләү үҙәге.

1993 йылдың 31 майынан алып Пльзень ҡалаһы Пльзень рим-католик епархияһының үҙәге булып тора.

Ҡала тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала дүрт йылға ҡушылған урында нигеҙләнгән була: Углава, Радбуза, Мже, Услава йылғалары ҡушылған ерҙә чех короле Вацлав II тарафынан 1295 йылда нигеҙләнә. Праганан алыҫ булмауы уның бик йылдам үҫешеп китеүенә сәбәпсе булып тора[10]. Пльзень ҡалаһы элекке ҡаласыҡ урынынында түгел, ә король указы буйынса тигеҙлектә төҙөлә. План буйынса ҡала Европала иң ҙур үҙәк майҙанлы бер нисә кварталға бүленә. Уның иҫке урамдары тура мөйөш яһап киҫешә. Ул йылдарҙа майҙан сауҙа урыны ғына булып ҡалмай — майҙан янында зыярат, күп һыу запаслы бер нисә күл, Изге Варфоломей соборы торған урын да була. Пльзендың ҡаҙып инелгән тарихи ер аҫты шулай уҡ айырым иғтибарға лайыҡ, уның дөйөм оҙонлоғо 24 километр тәшкил итә.

1419 йылдан алып — ҡала гуситтар хәрәкәттәренең төп үҙәге була.

Грюнвальд һуғышынан һуң Польша короле Ягайло һуғышта ҡатнашҡан чех яугирҙарына дөйә бүләк итә. Пльзень герб һүрәтендә әлеге ваҡытта ла дөйә һүрәте һаҡлана[11].

1953 йылдың 1 июнендә Пльзендә Чехия коммунистар партияһы режимына ҡаршы эшселәр ихтилалы үтә — был Көнсығыш Европала 1950-се йылдарҙа антикоммунистик сығыштарҙың беренсеһе була .

Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Изге Варфоломей готика кафедраль соборы (1292), манара бейеклеге 102 метрға етә, шулай итеп ул Чехияла иң бейек собор булып тора. Күҙәтеү манараһы майҙансығына 301 баҫҡыс күтәрә.
  • Вознесение Девы Марии сиркәүле францискандар монастыры
  • Ренессанс стилендәге ратуша, XVI быуатта төҙөлгән
  • Барокко стилендәге доминикан монастыры. Унда изге Анна сиркәүе (1711—1714) тора; 1805—1807 йылдарҙа. бында мәктәп була, беҙҙең көндәрҙә бында дәүләт китапханаһы урынлашҡан дәүләт.
  • Й. К. Тыл исемендәге театр
  • Оло синагога һәм Иҫке синагога
  • Пльзень ҡаҙылған тарихи ер аҫты
  • Көнбайыш Чехия музейы
  • Балалар тимер юлы
  • Зоопарк һәм «Динопарк».
  • Prazdroj Plzeňský һыра ҡайнатыу заводы

Географияһы һәм климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Климаты уртаса океан климат, һалҡынса. Яуым-төшөм күләме аҙ (уртаса йыллыҡ күләме 531 мм), йыл дауамында ул тигеҙ рәүештә бүленеп яуа Һәр икенсе көндө уртаса яуым-төшөм була, ә йәшен булған көндәр 19-ҙы тәшкил итә. Яҡты көн кимәле — 1700 сәғәт. Ҡыш һалҡын, әммә яҡын-тирәлә ятҡан райондарға ҡарағанда йылыраҡ. Ҡышҡы осор уртаса 51 тотороҡһоҙ көн дауам итә. Түбән температура −20 °C-тан (-4 °F) артыҡ түгел. Эҫе көндәр температураһы 30 °C (86 °F) әлеге көндә тайпылышһыҙ үҫә, әммә һыуыҡ Атлантик фронты йоғонтоһо һөҙөмтәһендә эҫе көндәр һалҡын һәм ямғырлы көндәр менән сиратлашып тора. Йәйен төндәрен һалҡын була, хатта насар, дымлылығы юғары була. Ноябрь уртаһынан алып март аҙағына тиклем ҡышҡы һыуыҡтар дауам итә. Берҙән-бер стихиялы бәлә-ҡаза булып 33 °C (91 °. F.) киҫкен ҡоролоҡ менән оҙайлы ҡойма ямғырҙар, һыу баҫыуҙар тора.

Ҡаланың административ бүленеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Пльзень ҡалаһы ун районға бүленә:

  1. 1 Пльзень-Болевец
  2. 2 Пльзень—Слованы
  3. 3 Пльзень—Боры
  4. 4 Пльзень
  5. 5 Пльзень—Кршимице
  6. 6 Пльзень—Литице
  7. 7 Пльзень—Радчице
  8. 8 Пльзень—Чернице
  9. 9 Пльзень—Малесице
  10. 10 Пльзень—Лгота

Иҡтисад[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1995 йылдан һуң ҡалаға сит ил инвестициялары күбәйә. Пльзень төбәгенең тулайым килеменең өстән ике өлөшөн Пльзень ҡалаһы килтерә, Пльзень ҡалаһы Чехияның элеккесә иң бай ҡалаларының береһе. 1859 йылда Пльзендә нигеҙләнгән Škoda компанияһы Австро-Венгрия һәм Чехословакия иҡтисадын үҫтереүгә ныҡ йоғонто яһай. Көнсығыш илдәре Компания етештергән тауарҙар башлыса Көнсығыш блок илдәренә йүнәлтелгән була, әммә Бәрхәт революция арҡаһында баҙарҙың тотороҡһоҙлыҡҡа әйләндереүе уның продукция етештереүен бер аҙ түбәнәйә[12].

Шулай уҡ Пльзендә Чехияның иң ҙур һыра заводы эшләй.

Күп кенә сит ил компаниялары, шул иҫәптән Рanasonic һәм Daikin Пльзень ҡалаһында етештереү базалары урынлаштырған.

Белем биреү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Пльзень Көнбайыш Чехияның академик тормош үҙәге булып тора. Көнбайыш Чехия университеты хоҡуҡ, инженер һәм ғәмәли фәндәр буйынса белгестәр әҙерләй. Пльзендә Карлова университетының медицина факультеты һәм Метрополь университетының бүлексәһе эшләй.

Туғанлашҡан ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Пивной фестиваль в Пльзене
  • Слунце ве скле
  • Фестиваль чешских фильмов в Пльзене
  • Пильзнер

Иҫкәрмә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 Access to Registers of Economic Subjects
  2. archINFORM — 1994.
  3. Český statistický úřad Počet obyvatel v obcích - k 1.1.2019Praha: ČSÚ, 2019. — ISBN 978-80-250-2914-5
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 4,19 4,20 4,21 4,22 4,23 4,24 4,25 набор данных ISÚI(untranslated).
  5. https://www.gera.de/sixcms/detail.php?id=17954
  6. https://www.izmir.bel.tr/tr/KardesKentler/62
  7. Malý lexikon obcí České republiky - 2017(untranslated), 2017.
  8. Jakl L. Jak stará jsou česká města? Legendy a fakta. // iDNES.cz — 2011.
  9. Рус теленән айырмалы рәүештә, чех, һүҙ «Пльзень» — ир заты. Эйәлек килеш нисек кулланылған «Пльзень»
  10. Jadwiga Siedlecka-Siwuda, «pod wojsk Droga Witolda Grunwald», Czasopis " Nr 09/10 (WRZESIEŃ/ ВЕРАСЕНЬ 2010) (пол.).
  11. Экономические данные с сайта "Пльзенький край". Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 20 апрель 2013 тикшерелгән.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]