Кәримов Фәтих Әхмәтвәли улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Фатых Каримов битенән йүнәлтелде)
Перейти к навигации Перейти к поиску
Фәтих Кәрим
Тыуғас бирелгән исеме:

Кәримов Фәтих
Әхмәтвәли улы

Эшмәкәрлек төрө:

шағир

Тыуған көнө:

9 ғинуар 1909({{padleft:1909|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})

Тыуған урыны:

Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе [1] Айыт ауылы

Гражданлығы:

Рәсәй империяһы Рәсәй империяһыСовет Социалистик Республикалар Союзы СССР

Вафат булған көнө:

19 февраль 1945({{padleft:1945|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:19|2|0}}) (36 йәш)

Вафат булған урыны:

Кёнигсберг ҡалаһы янында

Награда һәм премиялары:
1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены — 1945 Ҡыҙыл Йондоҙ ордены  — 1945

Кәримов Фәтих Әхмәтвәли улы, Фәтих Кәрим (9 ғинуар 190919 февраль 1945) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған шағир.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Фәтих Кәрим Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе[1] Айыт ауылында 1909 йылдың 9 ғинуарында тыуған. Үҙ ауылында башланғыс белем ала. Йәтим ҡалғанлыҡтан Ҡазанда бер йыл Надежда Крупская исемендәге балалар йортонда тәрбиәләнә. 1925—1929 йылдарҙа Ҡазан ер төҙөлөшө техникумында уҡый. Студент мәлендә үк әҙәби ижад менән шөғөлләнә, гәзит редакцияһында эшләй.

Утыҙынсы йылдар Фәтих Кәрим өсөн иң уңышлы һанала. Ул танылған әҙиптәр менән бергә СССР һәм ТАССР яҙыусылар берлеген ойоштороуҙа ҡатнаша. Ете әҙәби китап авторы, 25 йәшлек Фәтих Кәрим буласаҡ Советтар Союзы Геройы, әҙәбиәт өлкәһендә Ленин премияһы лауреаты Муса Йәлил, шағир Һаҙи Таҡташ, яҙыусы һәм дәүләт эшмәкәре Ғәлимйән Ибраһимов, Ҡәүи Нәжми, Мирсәй Әмир, Хәсән Туфан һәм башҡалар менән ТАССР-ҙың ижтимағи, сәйәси һәм мәҙәни тормошонда ҙур роль уйнай. Танылған яҙыусы булып өлгөрә. Ләкин ғәҙел һәм тура һүҙлелеге байтаҡ кешеләргә оҡшамай. Ул ижады сәскә атҡан осорҙа Сталин режимының репрессияһына эләгеп, 1938 йылдың 3 ғинуарында ҡулға алына. Дүрт йылдан ашыу төрмәлә ултыра.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың декабрендә, уның эше буйынса яңынан суд була һәм Фәтих Кәримде ғәйепһеҙ тип табалар. Бөтә ғәйепләнеүҙәрҙән аҡланып төрмәнән сыҡҡас, Фәтих Кәрим үҙ теләге менән фронтҡа китә.

Үлемесле һуғыш яланында, окопта, ул 150-гә яҡын шиғыр, биш поэма, бер драма әҫәре («Шакир Шигаев»), ике повесть («Разведчик яҙмалары», «Яҙғы төндә») ижад итә. «Мөхәббәт һәм нәфрәт» (1943), «Моң һәм көс» (1944) тип аталған шиғырҙар йыйынтығы баҫылып сыға.

1945 йылда яуҙағы ҡаһарманлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән баһалана[2]. Ялҡынлы шағир, взвод командиры 1945 йылдың 19 февралендә Кёнигсберг ҡалаһы эргәһендәге Каврен ауылы янында барған ҡаты алышта батырҙарса һәләк була — хәҙер Калинград өлкәһенең Еңеү (Победа) ҡасабаһы[3]. Калининград өлкәһенең Багратионовск ҡалаһындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнгән[4].

Күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән (үлгәндән һуң) бүләкләнә[5].

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Шағир иҫтәлегенә 1998 йылда Бәләбәй районы хакимиәте Фәтих Кәрим исемендәге әҙәби премия булдырған
  • Ҡурҡыу белмәҫ һуғышсы һәм талантлы шағир иҫтәлегенә 1999 йылда Бишбүләк районында Фәтих Кәрим исемендәге әҙәби премия булдырылған. Сираттағы лауреатттарға был бүләк 2015 йылдың 14 апрелендә районда Еңеүҙең 70 йыллығына һәм Әҙәбиәт йылына арнап үткәрелгән шағир—фронтовик Фәтих Кәрим көндәре барышында тапшырылды. Быйылғы премияға шағирҙың ҡыҙы, журналист Ләйлә Кәримова, журналист Наил Ғимазетдинов һәм профессор Илдар Ғимаев лайыҡ булды. Уларға тәүге тапҡыр күкрәккә тағыла торған махсус билдә лә бирелде.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Хәҙер Башҡортостан Республикаһы Бишбүләк районы
  2. Наградные документы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
  3. Мәғлүмәт ОБД «Мемориал» документтар электрон базаһында
  4. Мәғлүмәт ОБД «Мемориал» документтар электрон базаһында
  5. Наградные документы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Кәримов Фәтих Әхмәтвәли улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.