Кәримов Фәтих Әхмәтвәли улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Фатых Каримов битенән йүнәлтелде)
Перейти к навигации Перейти к поиску
Фәтих Кәрим
Тыуғас бирелгән исеме:

Кәримов Фәтих
Әхмәтвәли улы

Эшмәкәрлек төрө:

шағир

Тыуған көнө:

9 ғинуар 1909({{padleft:1909|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})

Тыуған урыны:

Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе [1] Айыт ауылы

Гражданлығы:

Рәсәй империяһы Рәсәй империяһыСовет Социалистик Республикалар Союзы СССР

Вафат булған көнө:

19 февраль 1945({{padleft:1945|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:19|2|0}}) (36 йәш)

Вафат булған урыны:

Кёнигсберг ҡалаһы янында

Награда һәм премиялары:
1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены — 1945 Ҡыҙыл Йондоҙ ордены  — 1945

Кәримов Фәтих Әхмәтвәли улы, Фәтих Кәрим (9 ғинуар 1909 йыл19 февраль 1945 йыл) — шағир, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир. Сапёр взводы командиры, лейтенант. Сәйәси золом ҡорбаны.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Фәтих Әхмәтвәли улы Кәримов Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе[1] Айыт ауылында 1909 йылдың 9 ғинуарында тыуған. Үҙ ауылында башланғыс белем ала. Йәтим ҡалғанлыҡтан Ҡазанда бер йыл Надежда Крупская исемендәге балалар йортонда тәрбиәләнә. 1925—1929 йылдарҙа Ҡазан ер төҙөлөшө техникумында уҡый. Студент мәлендә үк әҙәби ижад менән шөғөлләнә, гәзит редакцияһында эшләй.

Утыҙынсы йылдар Фәтих Кәрим өсөн иң уңышлы һанала. Ул танылған әҙиптәр менән бергә СССР һәм ТАССР яҙыусылар берлеген ойоштороуҙа ҡатнаша. Ете әҙәби китап авторы, 25 йәшлек Фәтих Кәрим буласаҡ Советтар Союзы Геройы, әҙәбиәт өлкәһендә Ленин премияһы лауреаты Муса Йәлил, шағир Һаҙи Таҡташ, яҙыусы һәм дәүләт эшмәкәре Ғәлимйән Ибраһимов, Ҡәүи Нәжми, Мирсәй Әмир, Хәсән Туфан һәм башҡалар менән ТАССР-ҙың ижтимағи, сәйәси һәм мәҙәни тормошонда ҙур роль уйнай. Танылған яҙыусы булып өлгөрә. Ләкин ғәҙел һәм тура һүҙлелеге байтаҡ кешеләргә оҡшамай. Ул ижады сәскә атҡан осорҙа Сталин режимының репрессияһына эләгеп, 1938 йылдың 3 ғинуарында ҡулға алына. Дүрт йылдан ашыу төрмәлә ултыра.

Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың декабрендә, уның эше буйынса яңынан суд була һәм Фәтих Кәримде ғәйепһеҙ тип табалар. Бөтә ғәйепләнеүҙәрҙән аҡланып төрмәнән сыҡҡас, Фәтих Кәрим үҙ теләге менән фронтҡа китә.

Үлемесле һуғыш яланында, окопта, ул 150-гә яҡын шиғыр, биш поэма, бер драма әҫәре («Шакир Шигаев»), ике повесть («Разведчик яҙмалары», «Яҙғы төндә») ижад итә. «Мөхәббәт һәм нәфрәт» (1943), «Моң һәм көс» (1944) тип аталған шиғырҙар йыйынтығы баҫылып сыға.

1945 йылда яуҙағы ҡаһарманлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән баһалана[2]. Ялҡынлы шағир, взвод командиры 1945 йылдың 19 февралендә Кёнигсберг ҡалаһы эргәһендәге Каврен ауылы янында барған ҡаты алышта батырҙарса һәләк була — хәҙер Калинград өлкәһенең Еңеү (Победа) ҡасабаһы[3]. Калининград өлкәһенең Багратионовск ҡалаһындағы туғандар ҡәберлегендә ерләнгән[4].

Күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн үлгәндән һуң I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә[5].

Әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Карим Ф. Начальная песня. – Казань: Татгосиздат, 1931. – 80 с.
  • Карим Ф. Пятьдесят юношей. – Казань: Татгосиздат, 1934. – 24 с.
  • Карим Ф. Шумный рассвет. – Казань: Татгосиздат, 1936. – 20 с.
  • Карим Ф. Маленькие герои. – Казань: Татгосиздат, 1947. – 48 с.
  • Карим Ф. Глубокое озеро. – Казань: Татгосиздат, 1947. – 16 с.
  • Карим Ф. Записки разведчика. – Казань: Татгосиздат, 1949. – 52 с.
  • Карим Ф. Произведения. В 3 томах / Ф. Карим; составитель Зает Мазитов; редактор Ф. Г. Гайнанова. – Казань: Татар. кн. издат., 1954. – 1 т. – 291 с.; – 2 т. – 166 с.; – 3 т. – 258 с.
  • Карим Ф. Медведь-гармонист и обезьяна-певунья. – Казань: Татар. кн. изд-во, 1960. – 16 с.
  • Карим Ф. Записки разведчика. – Казань: Татарстанское книжное издательство, 1968. – 58 с.
  • Карим Ф. Медведь-гармонист и обезьяна-певунья. – Казань: Татарстанское книжное издательство, 1972. – 16 с.
  • Карим Ф. Письмо пионерке Гульчечек. – Казань: Татарстанское книжное издательство, 1975. – 32 с.
  • Карим Ф. Клятва / Карим Ф. – Казань: Татар. кн. издат., 1978. – 128 с.
  • Карим Ф. Произведения. В 3 томах, том 1. Стихотворения. – Казань: Татарское книжное издательство, 1979. – 318 с.
  • Карим Ф. Произведения. В 3 томах, том 2. Поэмы, баллады и драма. – Казань: Татарское книжное издательство, 1980. – 328 с.
  • Карим Ф. Произведения. В 3 томах, том 3. Повести, рассказы, очерки, статьи и письма. – Казань: Татарское книжное издательство, 1981. – 328 с.
  • Карим Ф. Дикий гусь. – Казань: Татар. кн. издат., 2004. – 143 с.
  • Карим Ф. Медведь-гармонист и обезьяна-певунья: Стихотворная сказка / Карим Ф. – Казань: Татар. кн. издат., 2006. – 16 с.
  • Карим Ф. Последняя тетрадь (Факсимильное издание) / Карим Ф. – Казань: «Идель-пресс», 2009. – 88 с.
  • Карим Ф. Избранные произведения. – Казань: Татар. кн. изд-во, 2015.
  • Карим Ф. Избранные стихи и поэмы / Пер. с татар. под ред. С. Липкина. – Казань: Таткнигоиздат, 1957. – 220 с.  (рус.)
  • Карим Ф. Письмо пионерке Гульчечек / Пер. с татар. С. Липкина, Р. Морана, Т. Стрешневой. – Казань: Таткнигоиздат, 1957. – 24 с.  (рус.)
  • Карим Ф. Медведь-гармонист и обезьяна-певунья / Пер. с татар. С. Малышева. – Казань: Татарское книжное издательство, 1988. – 16 с.  (рус.)
  • Карим Ф. Избранные произведения. – Казань: Татар. кн. изд-во, 2015.  (рус.)

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Шағир иҫтәлегенә 1998 йылда Бәләбәй районы, 1999 йылда Бишбүләк районы хакимиәте Фәтих Кәрим исемендәге әҙәби премия булдырған.
  • Ҡурҡыу белмәҫ һуғышсы һәм талантлы шағир иҫтәлегенә булдырылған әҙәби премияның сираттағы лауреаттарына был бүләк 2015 йылдың 14 апрелендә Бишбүләк районында Еңеүҙең 70 йыллығына һәм Әҙәбиәт йылына арнап үткәрелгән шағир—фронтовик Фәтих Кәрим көндәре барышында тапшырылды. Быйылғы премияға шағирҙың ҡыҙы, журналист Ләйлә Кәримова, журналист Наил Ғимазетдинов һәм профессор Илдар Ғимаев лайыҡ булды. Уларға тәүге тапҡыр күкрәккә тағыла торған махсус билдә лә бирелде.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Хәҙер Башҡортостан Республикаһы Бишбүләк районы
  2. Наградные документы «Халыҡ батырлығы» мәғлүмәт электрон базаһында
  3. ОБД Мемориал|57311513
  4. ОБД Мемориал|260416694
  5. Подвиг Народа|25721759|title=Наградные документы

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Мазитов З. М. Фатих Карим : монография (на татар. яз.). Казань : Татар. кн. изд-во, 1963. 172 с.
  • Сарчин Р. Ш. Жизнь и судьба Фатиха Карима : биографический очерк, статьи. Казань : Татар. кн. изд-во, 2014. 239 с., ил. ISBN 978-5-298-02716-8.
  • Сарчин Р. Ш. Поэзия Фатиха Карима в историко-литературном контексте 1930-х – 1945 годов : монография. Казань: Изд-во «Бриг», 2015. 269 с. ISBN 978-5-98946-153-0.
  • Галиуллин Т.Н., Сарчин Р. Ш. Лироэпическое наследие Фатиха Карима 1930-х годов // Филология и культура. 2015. № 2 (40). С. 186-190.
  • Мазитов З. М. Записные книги поэта (на татар.яз.) // Шәхри Казан (Город Казань). 1994. 21 мая; 25 мая; 26 мая.
  • Мустафин Р. А. Поэт в солдатской шинели // Республика Татарстан. 2009. 17 января.
  • Сарчин Р. Ш. Последний бой - он трудный самый... // Татарский мир. 2014. №11 (6370). С.8 // http://www.vatanym.ru/content/images/tm1114.pdf
  • Сарчин Р. Ш. "Поэтические" истоки творчества Фатиха Карима // http://e-koncept.ru/2014/54266.htm
  • Сарчин Р. Ш. «Начальная песня» Фатиха Карима // Филологические науки. Вопросы теории и практики. Тамбов: Грамота, 2015. № 4 (46): в 2-х ч. Ч. II. C. 167-169. // http://scjournal.ru/articles/issn_1997-2911_2015_4-2_48.pdf
  • Сарчин Р. Ш. Лирическое слово Фатиха Карима: поэтическая лексика стихотворений 1930-х годов // В мире научных открытий. 2015. №3. С. 310-316.
  • Сарчин Р. Ш. Путь Фатиха Карима к поэме. Поэмы 1930-х годов // В мире научных открытий. 2015. №3. С. 316-321.
  • Сарчин Р. Ш. Фоническая организация стихов Фатиха Карима 1930-х годов // В мире научных открытий. 2015. №3. С. 322-327.
  • Сарчин Р. Ш. На пути обретения лирического голоса: стихотворения Фатиха Карима «Урамнан» («По улице»), «Бакчачы кызлар» («Огородницы»), «Гармун турында» («О гармони») // Филологические науки. Вопросы теории и практики. Тамбов: Грамота, 2015. № 5 (47): в 2-х ч. Ч. II. C. 162-165 // www.gramota.net/materials/2/2015/5-2/45.html
  • Сарчин Р. Ш. Художественно-эстетические особенности лирики Фатиха Карима периода «Начальной песни» (конца 20-х – 1930-го гг.) // Филологические науки. Вопросы теории и практики. Тамбов: Грамота, 2015. № 5 (47): в 2-х ч. Ч. II. C. 165-168 // www.gramota.net/materials/2/2015/5-2/46.html
  • Сарчин Р. Ш. Пейзажная лирика Фатиха Карима 1930-х годов // Филологические науки. Вопросы теории и практики Тамбов: Грамота, 2015. № 6 (48): в 2-х ч. Ч. I. C. 144-146 // www.gramota.net/materials/2/2015/6-1/39.html
  • Сарчин Р. Ш. Стихотворения о любви и жанр эпитафии в лирике Фатиха Карима 1930-х годов // Филологические науки. Вопросы теории и практики Тамбов: Грамота, 2015. № 6 (48): в 2-х ч. Ч. I. C. 147-149 // www.gramota.net/materials/2/2015/6-1/40.html
  • Сарчин Р. Ш. «Детская» тема в стихах Фатиха Карима 1930-х годов // Филологические науки. Вопросы теории и практики Тамбов: Грамота, 2015. № 6 (48): в 2-х ч. Ч. II. C. 151-153 // www.gramota.net/materials/2/2015/6-2/46.html
  • Сарчин Р. Ш. К вопросу о поэмном творчестве Фатиха Карима: некоторые проблемы теории поэмы // Филологические науки. Вопросы теории и практики Тамбов: Грамота, 2015. № 6 (48): в 2-х ч. Ч. II. C. 154-156 // www.gramota.net/materials/2/2015/6-2/47.html
  • Сарчин Р. Ш. Песенный характер лирики Фатиха Карима // Исторические, философские, политические и юридические науки, культурология и искусствоведение. Вопросы теории и практики Тамбов: Грамота, 2015. № 6 (56): в 2-х ч. Ч. II. C. 156-158 // www.gramota.net/materials/3/2015/6-2/43.html
  • Сарчин Р. Ш. Жанры были и сказки в поэзии Фатиха Карима 1930-х годов // Филологические науки. Вопросы теории и практики Тамбов: Грамота, 2015. № 7 (49): в 2-х ч. Ч. I. C. 155-157 // www.gramota.net/materials/2/2015/7-1/44.html
  • Сарчин Р. Ш. Жанровое многообразие «тюремной» лирики Фатиха Карима // В мире научных открытий. 2015. №5.1. С. 386-391.
  • Сарчин Р. Ш. Лирический субъект и его «времяпространства» в цикле «тюремных» стихов Фатиха Карима // В мире научных открытий. 2015. №5.1. С. 392-397.
  • Сарчин Р. Ш. Мотивы сна, видений и образы-грёзы в цикле «тюремных» стихов Фатиха Карима // В мире научных открытий. 2015. №5.1. С. 398-403.
  • Сарчин Р. Ш. Стихотворения Фатиха Карима периода его творческого формирования (конец 1920-х - начало 1930-х годов) // Вестник Балтийского федерального университета им. И. Канта. 2015. № 8. С. 89-96.
  • Сарчин Р. Ш. «Тюремные» стихотворения Фатиха Карима в контексте его фронтовой лирики // Литература и художественная культура тюркских народов в контексте Восток-Запад: сборник материалов Международной научно-практической конференции (14-17 октября 2015 г.) / под ред. Р. Р. Замалетдинова. Казань: Отечество, 2015. С. 277-281.
  • Сарчин Р. Ш. «Тюремная» лирика Фатиха Карима и Хасана Туфана // Филология и культура. 2015. № 4 (42). С. 246-250.
  • Фатих Карим - поэт и воин: Материалы межр АН РТ, 2009. 240 с., ил. ISBN 978-5-93091-116-9.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Кәримов Фәтих Әхмәтвәли улы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2017. — ISBN 978-5-88185-143-9.