Шевченко Тарас Григорьевич

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Тарас Григорьевич Шевченко
Taras Shevchenko 1859 (zoom).jpg
Т. Г. Шевченконың иҫән сағындағы фотопортреты, 1859 йыл,
(Андрей Деньер фотоһы)
Тыуған урыны:

Рәсәй империяһы Киев губернаһы Звенигород өйәҙе Моринцы ауылы

Эшмәкәрлеге:

шағир, рәссам, прозаик, яҙыусы, этнограф

Әҫәрҙәре яҙылған тел:

украин теле, урыҫ теле

Әҫәрҙәре Lib.ru сайтында

Тара́с Григо́рьевич[1] Шевче́нко (укр. Тара́с Григо́рович Шевче́нко[1]; 25 февраль 1814 — 26 февраль 1861) — украин шағиры[2]. Шулай уҡ рәссам, прозаик, этнограф һәм революционер-демократ булараҡ та киң билдәлелек алған[3].

Шевченконың төп өлөшөн шиғриәт алып торған бай әҙәби мираҫы, атап әйткәндә «Кобзарь» шиғри йыйынтығы хәҙерге украин әҙәбиәтенең һәм әҙәби украин теленең нигеҙе булып һанала.

Тарас Шевченко — украин милли яңырыу хәрәкәте эшмәкәре, 1846 йылдың ғинуарынан 1847 мартынаса Киевта ғәмәлдә булған крепостнойлыҡҡа ҡаршы йүнәлтелгән «Кирилл-Мефодий туғанлығы» (Кири́лло-Мефо́диевское бра́тство) йәшерен сәйәси ойошма ағзаһы.

Яҙыусы прозаһының төп өлөшө (повестар, көндәлектәр, хаттарының күпселеге), шулай уҡ ҡайһы бер шиғырҙары урыҫ телендә яҙылған, шунлыҡтан тикшеренеүселәрҙең бер өлөшө Шевченко ижадын украин әҙәбите менән бергә урыҫ әҙәбиәтенә лә индерә[4][5].

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бала сағы һәм үҫмер йылдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тарас Григорьевич Шевченко 1814 йылдың 25 февралендә Рәсәй империяһы Киев губернаһы Звенигород өйәҙе (хәҙер Украинаның Черкассы өлкәһе Звенигород районы) Моринцы ауылында крепостной крәҫтиән Григорий Иванович Шевченконың күп балалы ғаиләһендә тыуған.

Атаһы яғынан уның туғанлыҡ тамырҙары Днепр йылғаһының түбәнге ағымында урынлашҡан Запорожская Сечь казагы Андрейға барып тоташа, ул XVIII быуат башында Киев губернаһына килгән була. Әсәһе Катерина Якимовна Бойконың ата-бабалары Карпат яҡтарынан күсеп килеүселәр[6].

Тарасҡа ике йәш булғанда уның ата-әсәһе ул саҡтағы Кирилловка (хәҙер Черкассы өлкәһенең Шевченково) ауылына күсенә, малайҙың бала сағы нәҡ бында үтә.

1823 йылда уның әсәһе үлеп китә; атаһы өс балаһы булған тол ҡатынға өйләнә, ул Тарасҡа ҡырыҫ ҡарашта була. 9 йәшенә тиклем малай оло апаһы нескә күңелле һәм мәрхәмәтле Екатерина ҡарауында була, тиҙҙән ул кейәүгә сыға.

1825 йылда, Шевченко 12-се йәш менән барғанда, уның атаһы вафат була. Нәҡ ошо ваҡыттан Тарас өсөн ҡарауһыҙ баланың ауыр күсмә тормошо башлана: башта ул сиркәүҙәге дьячок-уҡытыусыла, артабан күрше ауылдарҙағы икона яҙыусы рәссамдарҙа (буяусыларҙа) хеҙмәтсе була. Үҫмер бер аҙ һарыҡ көтә, шунан урындағы священникта хеҙмәттә була. Дьячок-уҡытыусының сиркәү-приход мәктәбендә Шевченко уҡырға-яҙырға өйрәнә, ә буяусыларҙа рәсем төшөрөүҙең элементар алымдары менән таныша. 1829 йылда 16-сы йәше киткән Тарас яңы помещик Павел Энгельгардтта ашнаҡсы ярҙамсыһы, шунан хеҙмәтсе малай булып хеҙмәт итә. Рәсем төшөрөүгә әүәҫлек уны ташламай[7].

Шевченко-әҙип[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тарас Шевченконың «Мени однаково чи буду
Я жить въ украини чи ни» шиғырының ҡулъяҙмаһы (фрагмент)

Шевченконың ижади мираҫын «шевчонкосылар» (шевченковеды) шөғөлләнә. «Шевченко һүҙлеге» («Шевченковский словарь») совет шевченоксылары эшмәкәрлегенең үҙенсәлекле һөҙөмтәһе булараҡ 1976 йылда ике томда донъя күрә.

Урыҫсаға тәржемәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Шевченко Т. Г. Собрание сочинений в пяти томах / Под ред. М. Рыльского и Н. Ушакова — Москва: Государственное издательство художественной литературы, 1948—1949.
    • Т. 1. Стихотворания и поэмы. 1949. 474 с.
    • Т. 2. Стихотворания и поэмы в русских переводах. 1948. 425 с.
    • Т. 3. Русские повести. 1948. 466 с.
    • Т. 4. Русские повести. Драматические произведения. 1949. 497 с.
    • Т. 5. Автобиография. Дневник. 1949. 337 с.
  • Шевченко Т. Г. Кобзарь. Стихотворения и поэмы: перевод с украинского. Т. 124 — Москва: Художественная литература, 1972. — 655 б. — (Библиотека всемирной литературы).

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 На момент рождения Тараса Шевченко метрические книги в селе Моринцы велись на русском языке, где он был записан как Тарас («У жителя села Моринцы Григория Шевченка и жены его АгафииЕкатерины родился сын Тарас»; цитируется по Тарас Шевченко: Документи та матеріали до біографії. 1814—1861 / За ред. Є. П. Кирилюка. — К., 1982. — С. 6-45.). Для крепостных, в то время, отчество не использовалось (см. напр. текст Вольной от 22 апреля 1838 года: «отпустил вечно на волю крепостного моего человека Тараса Григорьева сына Шевченка, доставшегося мне по наследству после покойного родителя моего действительного тайного советника Василия Васильевича Энгельгардта»). При жизни Шевченко в украинских текстах употреблялся как вариант «Тарас Григорьевич» (см. напр. письмо Григория Квитка-Основьяненко от 23 октября 1840 г. Основа: «мій коханий пане, Тарас Григорьевич»), так и «Тарас Григорович» (см. напр. письмо того же автора от 5 мая 1891 г. Основа: «Милий і добрий мій паночку Тарас Григорович»). В русском языке принято написание «Тарас Григорьевич Шевченко» (БСЭ), в украинском языке «Тарас Григорович Шевченко» (Національна бібліотека України імені В.І. Вернадського, Київ), в иностранных языках — транскрипция с оригинального украинского имени, например «ингл. Taras Hryhorovich Shevchenko» (Museum — Taras Shevchenko Museum — the only Shevchenko Museum in the Americas).
  2. ШЕВЧЕНКО Тарас Григорович// Енциклопедія «УКРАЇНСЬКА МОВА» — Київ, 2000
  3. ШЕВЧЕНКО. Академик. 11 март 2015 тикшерелгән.
  4. Космеда Т. Дневник Шевченко — отражатель его русскоязычного сознания. Учёные записки Таврического нац. ун-та им. В. И. Вернадского. Т. 20 (59). 2007 с. — № 3. — 38-42.
  5. Ужанков А., д. филол. наук. Шевченко — русский писатель? // Столетие. — 11 февраля 2009 года.
  6. Сергей Беляков Тарас Шевченко как украинский националист // Вопросы национализма : журнал. — М., 2014. — № 18. — С. 93-114.
  7. Ҡалып:ВТ-РБС

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]