Яңы Балаҡатай
| Яңы Балаҡатай | |
| Яңы Балаҡатай | |
| Нигеҙләү датаһы | 1804 |
|---|---|
 | |
| Рәсми атамаһы | Яңы Балаҡатай |
| Рәсми тел | башҡортса һәм урыҫ теле |
| Дәүләт |
 Рәсәй[1] |
| Административ үҙәге | Яңы Балаҡатай ауыл советы[2] һәм Балаҡатай районы |
| Административ-территориаль берәмек | Яңы Балаҡатай ауыл советы[2] һәм Балаҡатай районы |
| Халыҡ һаны |
2531 кеше (1959)[3], 4260 кеше (1970)[4], 5784 кеше (1979)[5], 5270 кеше (1989)[6], 5912 кеше (2002)[7], 6446 кеше (2009)[8], 5961 кеше (2010)[9], 5830 кеше (2021)[10], 1635 кеше (1 ғинуар 1934)[11] |
| Почта индексы | 452580 |
| Урындағы телефон коды | 34750 |
| Иҫәп төрө | халыҡ һанын баһалау[d] |
 | |
 Яңы Балаҡатай Викимилектә | |
Яңы Балаҡатай (рус. Новобелокатай) — Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 5961 кеше булған[12]. Почта индексы — 452580, ОКАТО коды — 80210822001.
География
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Урал тау итәгендә Оло Эйек йылғаһы Буйында Васелга йылғаһы Ҡушылған урында, Өфөнән төньяҡ-көнсығышҡа табан 210 км алыҫлыҡта (автомобиль юлдары буйлап 341 км) һәм Ункурда тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 30 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Яҡында Ғына һәм Балаҡатай заказнигы урынлашҡан Балаҡатай һыуһаҡлағысы Һәм Балаҡатай заказнигы.
Тарих
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Ауылға Красноуфимск һәм Көңгөр өйәҙҙәре күсеп килгән урыҫтар нигеҙ һала. Тәүге тапҡыр документтарҙа 1804. унда Элек Малухина ауылы барлыҡҡа килгән, һуңынан ул яңы балаҡатайға әйләнгән[13] [14].
XX быуат башында ауыл иң ҙур һәм бай ауылдарҙың береһе була Златоуст өйәҙе, Өфө губернаһы. Граждандар һуғышы йылдарында ауылда 1918-1919 йылдарҙа була. Яңы Балаҡатайҙа Совет власы 1919 йылда тулыһынса урынлаштырыла. 1930 йылда ауыл яңы ойошторолған райондың үҙәге була, һәм унда күп һанлы район етәкселек органдары һәм учреждениелары урынлаша Йылдар Бөйөк Ватан һуғыш 600-ҙән ашыу кеше фронтҡа китә, шуларҙың 200-ҙән ашыуы һәләк була[13].
һаны
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
| Иҫәп алыу йылы һәм көнө | Бөтә халыҡ | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Ир-егеттәр өлөшө (%) | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) |
| 1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар) | |||||
| 1920 йыл 26 август | |||||
| 1926 йыл 17 декабрь | |||||
| 1939 йыл 17 ғинуар | 2673 | 1216 | 1457 | 45,5% | 54,5% |
| 1959 йыл 15 ғинуар | |||||
| 1970 йыл 15 ғинуар | |||||
| 1979 йыл 17 ғинуар | |||||
| 1989 йыл 12 ғинуар | 5147 | 2456 | 2691 | 47,7% | 52,3% |
| 2002 йыл 9 октябрь | 5912 | 2788 | 3124 | 47,2% | 52,8% |
| 2010 йыл 14 октябрь | 5961 | 2836 | 3125 | 47,6% | 52,4% |
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
- 1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
- 1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
- 1859 һәм 1865 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.I. Уфимская губерния, 1877. — Уфа:Китап, 2002. — 432 с. ISBN 5-295-03188-8 (ч. I). ISBN 5-295-03133-0.
- Өфө виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1859 һәм 1865 йылдарға ҡарата бар.
- 1866 йыл — Список населенных мест. Ч. II. Оренбургская губерния, 1866. — Уфа: Китап, 2006. — 260 с. ISBN 5-295-03815-7 (ч. II). ISBN 5-295-03133-0.
- Ырымбур виләйәте ауылдарында халыҡ һаны буйынса мәғлүмәт 1866 йылға ҡарата бар.
- 1897 йыл — Перепись населения. т.45 кн.01 Уфимская губерния. Н.А.Тройницкий (ред.)(С.-Петербург, 1901)
- Был китапта Өфө виләйәте ауылдары буйынса мәғлүмәт бар. 500 кешенән күберек булған ауылдар исемлеге.
- 1920 йыл — Населенные пункты Башкортостана. Ч.III. Башреспублика, 1926. — Уфа. Китап, 2002. — 400 с. ISBN 5-295-03091-1 (ч. III). ISBN 5-295-03133-0.
- Был китап 1926 йылға ҡарата төҙөлгән, әммә халыҡ иҫәбе 1920 йылға ҡарата бирелгән.
- 1939 йыл — БАССР. Административно-территориальное деление на 1 июня 1940 года – Уфа:Государственное издательство, 1941. – 387 с.
- Был китапта 1939 йылғы иҫәп алыу буйынса һәр ауыл буйынса мәғлүмәт бар.
- 1989 һәм 2002 йылдар — Башҡортостан Республикаһы ауылдарында 1989 һәм 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны.
- 2010 йыл — Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
- Население Башкортостана: XIX-XXI века: статистический сборник / Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республики Башкортостан. — Уфа:Китап, 2008. — 448 с.: ил. ISBN 978-5-295-04439-7
- 1897 йылғы халыҡ иҫәбенән башлап ҡалалар, ҡала төрөндәге ҡасабалар, райондар, район үҙәктәре буйынса халыҡ һаны бар.
Иҫтәлекле урындар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]"Археологик ҡомартҡылар"
"Яңы балаҡатай торағы"
Ауыл үҙәгендә, Оло Эйек йылғаһының һул ярында 16 метрлыҡ йырын нигеҙендә[15].
"Икенсе Яңы Балаҡатай туҡталышы"
Бәлки, ауылда тағы бер туҡталыш барҙыр, сөнки Яр буйы урамында шәхси йорт өсөн канализация өсөн траншея һалыу ваҡытында Мамонт бивены табылған[16][17].
"Туғандар ҡәберҙәре"
1918-1920 йылдарҙа Совет власы өсөн көрәшселәрҙең туғандаш ҡәбере[18].
"Тарихи биналар"
Сауҙагәр "П. Е. Абаимов йорто"
Ике ҡатлы тарихи бина, ЯҠЫНСА XX быуат башында төҙөлгән, ауыл үҙәгендә урынлашҡан[19].
"Һәйкәлдәр"
«Азат Итеүсе Яугирҙарға, Ватан өсөн һуғышта һәләк булған яҡташ геройҙарға Дан»һәйкәле[20].
Иҫтәлекле билдә 1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы Башланыуы[21].
Иҫтәлекле стела фронтҡа киткән Яңы Балаҡатай мәктәбе Уҡытыусыларына[22].
"Шишмәләр һәм эсемлек сығанаҡтары"
"Туғыҙынсы Йома«Шишмәһе
Изге шишмә ауыл эргәһендә урынлашҡан[23].
"Май Заводы«Шишмәһе
Шишмә ҡара быуа янында, ауылдан алыҫ түгел урынлашҡан[24].
Билдәле шәхестәре
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Крохалёв Фёдор Сергеевич — совет ғалимы-иҡтисадсыһы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор.
- Кузнецов Леонид Иванович — именлек органдары һәм дәүләт хеҙмәте ветераны. 1998 йылдан Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Красноярск крайы буйынса идаралығы начальнигы, генерал-лейтенант (1999); 2001—2006 йылдарҙа Рәсәй Президентының Урал федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары. Контрразведканың почётлы хеҙмәткәре. Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» ордендары кавалеры.
- Никанорова Татьяна Леонидовна — опера йырсыһы (меццо-сопрано), Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, 2007 йылдан Екатеринбург дәүләт академия опера һәм балет театрында эшләй.
- Малухин Павел Матвеевич — совет һәм рәсәй спортсыһы. САҢҒЫ ярыштары буйынса СССР-ҙың спорт мастеры. Саңғы ярыштары һәм башҡалар буйынса башҡортостан чемпионы.
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- ↑ GEOnet Names Server — 2018.
- 1 2 ОКТМО (урыҫ)
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров по полу
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1970 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населенных пунктов - районных центров по полу (урыҫ)
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров (урыҫ)
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров по полу (урыҫ)
- ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Численность населения субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более (урыҫ)
- ↑ Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009
- ↑ Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан (урыҫ)
- ↑ Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года (по состоянию на 1 октября 2021 года) (урыҫ)
- ↑ Башнархозучет Районы БАССР: экономико-статистический справочник районов за 1932-1933 гг.
- ↑ Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник. (рус.)
- 1 2 https://belokikm.ru/selo-novobelokataj-stranitsy-istorii/ 2024 йыл 7 сентябрь архивланған.
- ↑ https://belokikm.ru/ulitsa-krasnaya-gorka/ 2025 йыл 24 ғинуар архивланған.
- ↑ Археологический памятник – Новобелокатайская стоянка – Историко-краеведческий музей Белокатайского района (рус.) (20 март 2022). 2024 йыл 7 август архивланған.
- ↑ Археологический памятник – Новобелокатайская стоянка – Историко-краеведческий музей Белокатайского района (рус.) (20 март 2022). 2024 йыл 7 август архивланған.
- ↑ Бивень мамонта в селе Новобелокатай, в усадьбе Левицких, на улице Береговой. (фрагмент), регистрационный номер — 9654086. exponat-online.ru. Дата обращения: 23 август 2026.
- ↑ Братская могила партизан и советских работников, погибших во время гражданской войны в 1917-1918 гг. (3 могилы) – Историко-краеведческий музей Белокатайского района (рус.) (20 март 2022).
- ↑ Дом купца П.Е. Абаимова. – Историко-краеведческий музей Белокатайского района (рус.) (11 март 2022).
- ↑ Памятник в честь воинов земляков. — Историко-краеведческий музей Белокатайского района. Историко-краеведческий музей Белокатайского района.
- ↑ Напоминание о начале войны – Историко-краеведческий музей Белокатайского района (рус.) (11 март 2022).
- ↑ Старый школьный парк – Историко-краеведческий музей Белокатайского района (рус.) (20 март 2022).
- ↑ Родник Девятая Пятница – Историко-краеведческий музей Белокатайского района (рус.) (20 март 2022).
- ↑ Белокатайский маслосырзавод – Историко-краеведческий музей Белокатайского района (рус.) (20 март 2022).
Әҙәбиәт
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 25 сентябрь 2019)
- Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий — Уфа: Китап, 2009. — 744 б. — ISBN 978-5-295-04683-4. (рус.) (Тикшерелеү көнө: 25 сентябрь 2019)
Һылтанмалар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Яңы Балаҡатай // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015—2024. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 25 сентябрь 2019)
- Новобелокатай. Сайт «Генеалогия и архивы» (рус.) (Тикшерелеү көнө: 25 сентябрь 2019)
 |
Портал «Башҡортостан ауылдары» |
|---|---|
 |
Башҡортостан Республикаһы Законы (№ 22-з, 16 июль, 2008 йыл.) Викикитапханала |
|
Яңы Балаҡатай Викимилектә |
 |
Проект «Башҡортостан ауылдары» |
.png) | Район үҙәге: Яңы Балаҡатай |  | |
