Әхмәтова Анна Андреевна

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Анна Ахматова
Kuzma Petrov-Vodkin. Portrait of Anna Akhmatova. 1922.jpg
А. А. Ахматова (1922 й).
Исеме:

Анна Андреевна Го́ренко

Тыуған көнө:

30 май (11 июнь) 1889({{padleft:1889|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:11|2|0}})

Тыуған урыны:

Большой Фонтан (Одесса),
Рәсәй империяһы

Вафат булған көнө:

5 март 1966({{padleft:1966|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:5|2|0}}) (76 йәш)

Вафат булған урыны:

Домодедово,
Мәскәү өлкәһе, СССР

Эшмәкәрлеге:

шағир, әҙәбиәт белгесе, тәржемәсе

Ижад йылдары:

19111966

Йүнәлеше:

акмеизм
модернизм

Әҫәрҙәре яҙылған тел:

урыҫ

Премиялары:

«Этна-Таормина»

А. Әхмәтованың автографы

Анна Андреевна Әхмәтова (ҡыҙ фамилияһы — Горенко, беренсе ире буйынса Горенко-Гумилёва[1], айырылышҡандан һуң Әхмәтова , икенсе ире буйынса Ахматова-Шилейко[2], айырылышҡандан һуң Әхмәтова[3]) 11 (23) июнь 1889 — 5 март 1966) — шағир, тәржемәсе һәм әҙәбиәт белгесе, XX быуат урыҫ әҙәбиәтендә билдәле шәхестәрәҙең береһе. Әҙәбиәт буйынса Нобель премияһына 1965[4] һәм 1966[5] йылдар номинанты.

Уның яҙмышы бик ауыр була. Өс яҡын кешеләре репрессияға эләгә: беренсе ире, Николай Гумилёв, 1921 йылда атып үлтерелгән; өсөнсө ире, Николай Пунин өс тапҡыр ҡулға алынған һәм 1953 йылда лагерҙа һәләк булған; берҙән-бер улы Лев Гумилёв, 1930—1940-сы һәм 1940—1950-се йылдарҙа 10 йылдан артыҡ төрмәлә ултырған. «Халыҡ дошмандары» ҡатындарының һәм әсәләренең ҡайғыһы Әхмәтованың иң күренекле әҫәре булған «Реквием» тигән поэмаһында ҙур сағылыш тапҡан.

1920 йылдарҙа уҡ Ватан шиғриәтенең классигы булып танылыуға ҡарамаҫтан, Әхмәтованың әҫәрҙәре ҡаты цензура аша үткән. Уның әҫәрҙәре баҫылмай ҡалған, үҙе эҙәрлекләнгән. ВКП(б) Үҙәк комитетының 1946 йылғы ҡарары буйынса шағирәнең бик күп әҫәрҙәре үҙе тере саҡта ғына түгел, хатта ул үлгәс тә Тыуған илендә баҫтырылып сығарылмай. Шулай булһа ла Әхмәтованың исеме шиғриәт һөйөүселәр араһында шағирә тере саҡта СССР-ҙа ғына түгел, сит илдәге эмиграцияла ла дан ҡаҙана.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Анна Горенко Одессаның Оло Фонтан районында тыумыштан дворян булған[6], флоттың отставкалағы инженер-механиғы, баш ҡалаға күсеп килгәс тә коллежский асессорға әйләнгән, Дәүләт контроленең айырым йөкләмәләрен үтәүсе чиновнигы А. А. Горенко (1848—1915) ғаиләһендә тыуған.[7] Ул алты бала араһында өсөнсөһө булған. Уның әсәһе, Инна Эразмовна Стогова (1856—1930), Анна Бунинаның алыҫ туғаны булған: Анна Әхмәтова үҙенең бер ҡаралама яҙмаларында былай тип яҙып ҡуйған: «…Ғаиләлә һәм күҙ менән байҡап сығырлыҡ нәҫелебеҙ эсендә минең ҡартатайым Эразм Иванович Стоговтың инәһе булған урыҫ шағирәһе Анна Бунинанан башҡа, бер кем дә шиғыр яҙмаған…». Ҡартатаһының ҡатыны Анна Егоровна Мотовилова — Егор Николаевич Мотовиловтың ҡыҙы, ә Егор Николаевич — Прасковья Федосеевна Әхмәтованың ире[8]. Уның Әхмәтова фамилияһын Анна Горенко, урҙа ханы Әхмәттән[6] ҡалған «татар оләсәһе» образын тыуҙырып, үҙенә әҙәби псевдоним итеп алған.[8]. Был псевдонимды Аннаға ун ете йәшлек ҡыҙының шиғырҙар яҙыуын белеп ҡалған атаһы һайларға тәҡдим иткән[9].

1890 йылда уларҙың ғаиләһе башта Павловск, ә һуңынан Царское Селоға[9] күсенеп килә, унда 1899 йылда Анна Горенко Мариинский ҡатын-кыҙҙар гимназияһына уҡырға инә. Йәй көндәрен ул Севастополь янында үткәрә.

Бала сағын иҫкә төшөрөп, шағирә Лев Толстой яҙған әлифба буйынса уҡырға өйрәнеүе тураһында яҙа. Биш йәшендә сағында, үҙенән өлкән балаларҙың уҡытыусы етәкселегендә французса уҡыуҙарын тыңлап, ул французса һөйләшергә өйрәнә.[10]. Петербургта буласаҡ шағирә Пушкин эпохаһының «бер бәләкәй киҫәген эләктереп ҡала», шул уҡ ваҡытта уның иҫендә Петербург трамвайһыҙ, атлы, төрлө иғландар менән биҙәлгән ҡала булып ҡалған. Н. Струве яҙыуы буйынса, «Бөйөк урыҫ дворян мәҙәниәтенең вәкиле, Әхмәтова, үҙ эсенә бөтә был мәҙәни мираҫты йыйған һәм „музыкаға“ әйләндергән»[6].

Метрик китапта Анна Әхмәтованың тыуыуы тураһында яҙма. Одесса дәүләт архивынан.

Үҙенең беренсе шиғырҙарын ул 1911 йылда («Яңы тормош», «Gaudeamus», «Аполлон»[11], «Урыҫ фекере») баҫмаларында сығарған. "Йәшлек йылдарында ул акмеистар группаһына ингән.(«Вечер», 1912, «Четки», 1914). Шағирәнең ижадына донъяның әхләҡ нигеҙҙәренә тоғролоҡ, психологик хистәрҙе танып белеү, ХХ быуаттағы бөтә халыҡ трагедияһын аңлау, был трагедияны шәхси ҡайғырыуҙары менән бәйләү, шиғриәт телен классик стилгә яҡын килтереү характерлы була.

Автобиографик поэмаһы — «Реквием» (1935—40; беренсе тапҡыр ул Мюнхенда 1963 йылда баҫылып сыға, СССР-ҙа — 1987 йылда). Был 1930-сы йылдарҙағы репрессия ҡорбандарына бағышланған иң беренсе шиғри әҫәр.

«Поэма без героя» (1940—1965, аҙмы-күпме тулы тексы беренсе мәртәбә СССР-ҙа 1976 йылда баҫылып сыҡты) Әхмәтованың Көмөш быуаттан алып Бөйөк Ватан һуғышына тиклемге бөгөнгө заманға ҡарашын сағылдыра. Поэма, хәҙерге заман шиғриәтенең һәм тарихтың уникаль үрнәге булараҡ, ҙур әһәмиәткә эйә.

Шиғри әҫәрҙәрҙән тыш Әхмәтованың ҡәләме менән А. С. Пушкин һәм М. Ю. Лермонтовтарҙың ижады тураһында иҫ киткес матур мәҡәләләр яҙылған.

1922 йылдан башлап, Анна Әхмәтованың китаптары цензура тарафынан ныҡлап тикшерелә. 1925—1939 һәм 1946−1955 йылдарҙа уның «Слава миру!» (1950)[12] тигән шиғырҙар циклынан башҡа бер шиғырын да бөтөнләй баҫтырмайҙар. 1964 йылға тиклем уға сит илгә сығырға рөхсәт итмәйҙәр.

Беренсе тулы һәм фәнни комментарийлы үлгәндән һуңғы баҫмаһы: А.Әхмәтова. Шиғырҙар һәм поэмалар / Под ред. В. М. Жирмунского. — Л., 1976. — (Большая серия Библиотеки поэта).

Анна Әхмәтованың шиғырҙары бик күп телдәргә тәржемә ителгән.[13][14].

Тормош юлы һәм ижады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Анна Әхмәтова ире Н. С. Гумилев һәм улы Лев менән.
  • 1900—1905 — Царскосельский гимназияһында, унан һуң бер йыл Евпаторияла уҡый[15].
  • 1906—1907 — Киевтағы Фундуклеевский гимназияһында уҡый. Уҡытыусылар араһында — популяр буласаҡ фәлсәфәсе Густав Пет[16], математик Юлий Кистяковский.
  • 1908—1910 — Киевтағы Юғары ҡатын-кыҙҙар курсында һәм Петербургта Н. П. Раевтың Юғары ҡатын-ҡыҙҙар тарихи-әҙәбиәт курсында уҡый. Беренсе шиғырын 11 йәшендә яҙған. Атаһы ҡыҙына шиғырҙарын Горенко фамилияһы аҫтында яҙҙырырға рөхсәт итмәй, һәм ул әсәһенең оләсәһе, 1837 йылда үлгән Прасковья Федосеевна Әхмәтованың (ире буйынса фамилияһы — Мотовилова) фамилияһын псевдоним итеп алған. Прасковья Федосеевна атаһы яғынан боронғо Сағаҙаев фамилиялы дворян ғаиләһенән сыҡҡан булған. Был фамилия XVI быуаттан билдәле, уларҙың әсәләре — ХVII быуатта урыҫлашҡан иң боронғо татар Әхмәтовтар ырыуынан.
  • 1910 — апрель айында Николай Гумилевҡа кейәүгә сыҡҡан.
  • 1910—1912 — ике тапҡыр Парижда булған, Италияла сәйәхәттә йөрөгән. Сәйәхәттән алған тәьҫораттар һәм Парижда Амедео Модильяни менән танышыу шағирәнең ижадына ҙур йоғонто яһаған.
  • 1911 — «Анна Әхмәтова» исеме аҫтында беренсе тапҡыр яҙылып сыға (элегерәк, 1907 йылда, «Анна Г.» имзаһы менән Гумилев Парижда уның «На руке его много блестящих колец» тигән шиғырын үҙе сығарған «Сириус» журналында баҫтыра. Оҙаҡламай журнал ябыла.
  • 1912
    • март айында « Цех поэтов» баҫмаһында, тиражы 300 дана ителеп, уның «Вечер» исемле китабы нәшер ителә.
    • октябрь айында улдары Лев Николаевич Гумилев тыуған.
  • 1914 йылдың яҙында «Гиперборей» нәшриәтендә уның «Четки» тигән китабы ул ваҡыт өсөн бик ҙур 1000 даналыҡ тираж менән баҫылып сыға. 1923 йылға тиклем был китап 8 тапҡыр нәшер ителә.
  • 1917 — «Гиперборей» нәшриәтендә «Белая стая» тигән китабы 2000 дана булып баҫтырылды.
  • 1918
    • август айында Гумилевтан айырылды.
    • Ассирияны белеүсе ғалим һәм шағир Владимир Шилейкоға иргә сыға.
  • 1921
    • апрель айында «Петрополис» нәшриәтендә «Подорожник» тигән китабы 1000 дана булып баҫылып сыҡты.
    • йәй — В. Т. Шилейко менән айырылышалар.
    • 3 августан 4 авгусҡа ҡаршы төндә Николай Гумилев ҡулға алына, ә өс аҙнанан атып үлтерелә.
    • октябрь айында бишенсе китабы « Аnno Domini MCMХХI» (лат."В лето господне 1921") «Петрополис» нәшриәтендә донъя күрә.
  • 1922 — сәнғәт белгесе Николай Пунинға иргә сыға[17]:166.
  • 1923 йылдан алып 1934 йылға тиклем бер әҫәр ҙә баҫтырмай. Л. К. Чуковская үҙенең «Анна Әхмәтова тураһында яҙмалар» китабында" Шағирәнең ул йылдарҙа яҙған күп шиғырҙары бер урындан икенсеһенә күсенгән саҡта һәм эвакуация ваҡытында юғалған", — тип раҫлай. Был турала шағирә үҙе лә 1965 йылда яҙылған «Коротко о себе» мәҡәләһендә яҙған.
  • 1924 — «Фонтан йортонда» йәшәй башлай.
  • 8 июнь 1926 — В. К. Андреева менән икенсе никахҡа инергә йыйынған Владимир Шилейконан рәсми рәүештә айырыла. Әхмәтова быға тиклем ирҙәренең фамилияһында йөрөгән булһа, айырылышыу ваҡытында үҙенә рәсми рәүештә Әхмәтова фамилияһын ҡалдыра[17]:229.
  • 22 октябрь, 1935 — Николай Пунин һәм Лев Гумилев ҡулға алыналар һәм бер аҙнанан иреккә сығарылалар.
  • 1938 — Лев Гумилев, ҡулға алынып, 5 йылға хеҙмәт менән төҙәтеү лагерына ебәрелә.
    • Николай Пунин менән ташлашалар.
  • 1939 — Совет яҙыусылары союзына ҡабул ителә.
  • 1935—1940 — «Реквием» поэмаһын яҙа.
  • 1940 — «Из шести книг» тигән яңы йыйынтығы сыға.
  • 1941 — һуғышты Ленинградта ҡаршылай. Табиптарҙың талабы буйынса тәүҙә Мәскәүгә, аҙаҡ Ҡазандан алыҫ булмаған Чистополгә, һуңынан Ҡазан аша Ташкентҡа эвакуациялана. Ташкентта уның шиғырҙар йыйынтығы баҫылып сыға..
  • 1943 — Лев Гумилевтың Норильскиҙәге лагерҙә язаға тарттырыу срогы тамамланғас, уны Заполярьегә һөргөнгә ебәрәләр.1944 йылдың аҙағында ул үҙе теләп фронтҡа китә һәм Берлингә барып етә.
  • 1944 — 31 май, Анна Ахматова, беренселәрҙән булып, эвакуациянан Ленинградҡа ҡайта.
    • йәй — Владимир Аршин менән мөнәсәбәттәрен өҙә.
  • 1946 —Оргбюро ЦК ВКП(б) от 14.08.1946 № 274 ВКП(б) Үҙәк комитетының Ойоштороу бюроһы « Звезда» һәм «Ленинград» журналдары тураһында 1946[18] йылдың 14 авгусында ҡабул иткән ҡарарында Анна Әхмәтова менән Михаил Зощенколарҙың ижады бик ҡаты тәнҡитләнә. Уларҙың икеһе лә Совет яҙыусылары союзынан сығарыла.[~ 1].
«Кресты», Неванан ҡарағанда.
  • 1949 — 26 августа Н. Н. Пунин, 6 ноябрҙә Лев Гумилев ҡулға алыналар. Хеҙмәт менән төҙәтеү лагерына 10 йылға ебәреләләр. Улының төрмәлә ултырған йылдарында Анна Әхмәтова төрлө юлдар менән улын иреккә сығарырға тырыша. Моғайын, шундай уй менән ул 1950 йылда «Слава миру!» тигән шиғырҙар циклын яҙа һәм уларҙа үҙенең Совет власына лояль ҡарашта икәнен күрһәтергә тырыша. Лидия Чуковская "Анна Әхмәтова тураһындағы яҙма"ларында «Слава миру!»(фактик рәүештә « Слава Сталину») Әхмәтова тарафынан улын азат итһендәр өсөн иң юғары исемгә һорау мөрәжәғәте булып торҙо",-тип яҙа.[19]. Тик был аптырағандан ғына яҙылған мөрәжәғәт булып ҡала: Лев Николаевич 1949 йылда яңынан ҡулға алына.
  • 1951 — 19 ғинуарҙа Александр Фадеев тәҡдиме буйынса Анна Әхмәтова Совет яҙыусылары союзына яңынан алына.
  • 1953 — Абезь (Коми АССР) лагерында Николай Пунин үлә.
  • 1954 — декабрь айында Совет яҙыусылары союзының икенсе съезында ҡатнаша.
  • 1956 — КПСС-тың XX съезынан һуң, әсәһе уны азат итеү өсөн бер нимә лә эшләмәне, тип уйлаған, реабилитацияланған Лев Гумилев төрмәнән ҡайтарыла. Ә уның әсәһе, улы төрмәлә ваҡытта, Сталинға 1950 йылдың 24 апрелендә улын иреккә сығарыуҙарын һорап үтенес хаты яҙа, тик был хатҡа бер ниндәй ҙә яуап булмай. 1950 йылдың 14 июлендә СССР-ҙың дәүләт именлеге министры В. С. Абакумов Сталинға ебәргән хатында «Шағирә Әхмәтованы ҡулға алырға кәрәк», — тип яҙған була.[20] Шуға ҡарамаҫтан, ошо ваҡыттан алып әсә менән ул араһындағы мөнәсәбәттәр көсөргәнешлегә әйләнә.
Анна Әхмәтованың ҡәбере. Мәҙәниәт Министрлығы, РФ. № "810290003 // Сайт «Рәсәй Федерацияһының мәҙәниәт мираҫы объекттары(тарих һәм мәҙәниәт һәйкәлдәре».Тикшерелгән
  • 1958 — Шиғырҙар йыйынтығы сыҡты.
  • 1964 — Италияның Этна-Таормина премияһын алды.
  • 1965
    • Англияға Оксфорд университетының Почетлы докторы дипломын алырға бара.
    • «Бег времени» йыйынтығы баҫылып сыға.
  • 1966
    • 5 мартта Домодедоволағы (Мәскәү яны) шифаханала табибтар һәм шәфҡәт туташтары, кардиограмма төшөрөргә тип, палатаһына килгән саҡта медиктарҙың күҙ алдында вафат була.
    • 7 март — 22:00 Бөтә союз радиоһы буйынса шағирә Анна Әхмәтованың үлеүе тураһында хәбәр ителә. Ленинград янындағы Комаровск зыяратында ерләнә[21].Властар уның ҡәберенә СССР-ҙағы ғәҙәт буйынса пирамида кеүек һәйкәл ҡуйырға итәләр. Тик Лев Гумилев үҙенең студенттары менән бергә, ҡайҙан таш таба алһалар, шунан килтереп, әсәһенә «Кресты» төрмәһенең аҫтында улына әйбер тапшырыу өсөн торған сағының символы итеп, таш стенанан һәйкәл ҡуйҙы. Башта стенала төрмә тәҙрәһенә оҡшаған уйылған урын бар ине, аҙаҡ ул "амбразураны " шағирәнең портреты эшләнгән барельеф менән ҡаплап ҡуйҙылар. Ҡәберенең тәреһе, Анна Әхмәтова тере ваҡытында васыят итеп әйткәнсә, ағастан ине. 1969 йылда һынсы А . М. Игнатьева һәм архитектор В. П. Смирнов проекты буйынса ҡәбергә барельеф менән бергә тәре лә ҡуйыла[22][23].

ВКП(б) Үҙәк комитеты Ойоштороу бюроһының «Звезда» һәм « Ленинград» журналдары тураһындағы ҡарары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

ВКП(б) Үҙәк комитеты Ойоштороу бюроһының «Звезда» һәм «Ленинград» журналдары тураһындағы 1946 йылдың 14 авгусынан ҡарары.

ВКП(б) Үҙәк комитеты Политбюро ағзаһы Андрей Ждановтың 1946 йылдың 15—16 авгусындағы докладтарынан (дөйөмләштерелгән стенограмма):

КПСС-тың Үҙәк комитеты 1988 йылдың 20 октябрендәге Политбюро ултырышында был ҡарарҙы, хаталы һанап, ғәмәлдән сығарҙы.[24].

Адрестары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Одесса[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 1889 — Оло фонтан дачаһы станцияһында ваҡытлыса йәшәгән өйҙә тыуған. Хәҙерге адресы: Фонтанка юлы, 78.

Санкт-Петербург — Петроград — Ленинград[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә ғүмере буйы А. А. Әхмәтова Петербург менән бәйле ула. Шиғырҙарын ул Царское Селолағы Мариинский гимназияһында яҙа башлай. Был Леонтьевская урамындағы 17-cе һанлы йорт әлегә тиклем (2005 йыл) һаҡланған.

  • 1910—1912 — Царское село, Малая урамы, 64. Был йортта улар ғаиләһе менән Гумилевтың әсәһендә йәшәйҙәр. (Был йорт хәҙерге ваҡытта һаҡланмаған, ул шул уҡ урамдың 57-се йортоноң урынында булған). Ул йорт Николаевский ирҙәр классик гимназияһының ҡаршыһында торған[25];
  • 1912—1914 — Тучков тыҡырығы, 17- се һанлы йорт, 29-сы фатир. Әхмәтованың шиғырҙарынан был йорттоң адресын танып була:

Гумилёв һәм Әхмәтова үҙҙәренең был ыҡсым ғына, йәшәү өсөн бик тә уңайлы фатирын «Тучка» тип атағандар. Улар был өйҙөң 29-cы фатирында йәшәгәндәр. Бер бүлмәле фатирҙың тәҙрәһе Малая Нева тыҡырығына ҡарап торған. Был Гумилевтың, ата-әсәһе йортонан сыҡҡас, иң тәүге үҙаллы йәшәгән фатиры. Бында йәшәй башлаған саҡта Анна Андреевнаның «Вечер» тигән тәүге шиғырҙар китабы баҫылып сыҡҡан. Ул, үҙенең шағирлығын донъяға белдергәс, Альтмандың Тучков яр буйы урамындағы оҫтаханаһына сеанстар алырға йөрөй.

Анна Андреевна был фатирҙан башта китеп тора. 1913 йылдың көҙөндә, улын Гумилёвтың әсәһе ҡарамағында ҡалдырып, шиғырҙар ижад итергә тип, бында әйләнеп ҡайта. Ошо «Тучкалағы» йорттан ул Николай Степановичты Беренсе донъя һуғышына оҙатып ҡала. Ә ире Николай Степанович, һуғыштан ял итергә ҡайтҡанда, "Тучка"ла түгел, ә Шилейконың Бишенсе линиялағы фатирында туҡтай[26],[25].

  • 1914—1917 — Тучков яр буйы урамы, 20, кв. 29;
  • 1915 — Большая Пушкарская урамы, 3. 1915 йыл, апрель — май айҙарында был йортта ваҡытлыса бүлмә алып тороп йәшәй. Был йортто ул «Пагода» тип атай.
  • 1917—1918 — Вячеслав һәм Валерия Срезневскийҙәрҙең фатиры — Боткинская урамы, 9;
  • 1918 — Шилейко фатиры — Фонтанка яр буйы урамындағы 34-cе һанлы йорттоң төньяҡ флигеле (ул Шереметьев һарайы йәки «Фонтан йорто» тип тә атала)[25][27];
  • 1919—1920 — Халтурин урамы, 5; ике бүлмәле фатир Миллионный урамы һәм Суворов майҙаның ике ҡатлы хеҙмәт корпусында урынлашҡан булған[25];
  • 1921 йылдың яҙы — Н. Нарышкин особнягы — Сергиевская урамы, 7, 12 кв; ә һуңынан Фонтанканың яр буйы урамында дуҫтары О . А. Глебово-Судей кинаның 18-cе фатиры.[25];
  • 1921 йыл — санаторий — Детское Село, Колпин урамы, 1;
  • 1922—1923 йылдарҙа — доход йорто — Ҡазан урамы, 4;
  • 1923 йылдың аҙағы —1924 йылдың башы — Ҡазан урамы, 3;
  • 1924—1925 йылдарҙың йәйе һәм көҙө — Фонтанка яр буйы урамы, 2; йорт Йәйге баҡсаның ҡаршыһында, Фонтанка йылғаһының Нева йылғаһынан ағып сыҡҡан башында тора[25];
  • 1924 йылдың көҙө — 1952 йылдың феврале — Д. Н. Шереметьев һарайының көньяҡ флигеле (Н. Н. Пуниндың фатиры) —Фонтанка йылғаһы яр буйы , 34, кв. 44 («Фонтан Йорто»). Әхмәтованың ҡунаҡтары улар фатирына үтеү өсөн Арктика һәм Антарктика институтында пропуск алырға мәжбүр булғандар, ә Әхмәтова үҙе «Севморпути» мөһөр ҡуйған даими пропуск менән файҙаланған. Уның пропускаһына «вазифаһы» тигән урынға «йәшәүсе» тип яҙылған булған.
  • 1944 йылдың йәйе — Кутузов яр буйы урамы, дүртенсе ҡат,12- се йорт, Рыбаковтар фатиры. Бында ул үҙҙәренең фатиры ремонтта булған саҡта йәшәгән[25];
  • 1952 йылдың феврале −1961 — доходный дом — Ҡыҙыл конница урамы, 4, кв. 3;
  • Һуңғы йылдарҙа Ленин урамы, 34-се йортта, күп кенә яҙыусыларға, шағирҙәргә , әҙәбиәт белгестәренә, тәнҡитселәренә бирелгән йортта йәшәй[25].

Мәскәү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәскәүгә килгәс, 1938—1966 йылдарҙа Анна Әхмәтова, яҙыусы Виктор Ардовтарҙа туҡтала Ардовтың фатиры — Оло Ордынка, д. 17, 1 стр. Бында ул оҙаҡ йәшәгән һәм эшләгән, 1941 йылдың июнь айында ул Марина Цветаева менән беренсе һәм һуңғы тапҡыр осрашҡан..

Ташкент[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 1941 йыл, ноябрь — Карл Маркс ур., 7.
  • 19421944 йыл, март — В. И. Жуковский урамы (2000 йылдарҙа Саҙиҡ Азимова урамына әйләндерелгән)[28], 54. 1966 йылда йорт ташкенттағы ер тетрәү ваҡытында юҡҡа сыҡҡан[29].

Комарово[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1955 йылда, Әхмәтованың шиғырҙары матбуғатта яңынан баҫтырып сығарыла башлай. Литфонд уға Комарово ҡасабаһындағы Осипенко урамында 3-сө һанлы бәләкәй генә өй бирә. Был йортто ул үҙе «Будка» тип атап йөрөтә. Был дача ижади интеллигенцияны үҙенә тартып тороусы үҙәккә әйләнә. Бында Дмитрий Лихачев, Лидия Чуковская, Фаина Раневская, Натан Альтман, Александр Прокофьев, Марк Эрмлер һәм башҡалар булып киткәндәр. Шулай уҡ йәш шағирҙәр Анатолий Найман, Евгений Рейн, Дмитрий Бобоев, Иосиф Бродскийҙар ҙа булғандар[30].

«Будка» йәшәр өсөн уңайлаштырылған ваҡытта Анна Андреевна үҙенең дуҫтары Гитовичтәрҙең йортонда, 2-се Дачная урамы, 36 адресы буйынса йәшәгән.

2004 йылда дача яңынан тергеҙелгән[31]. 2008 йылда йортто талағандар (элек бер ваҡытта ла талау факты теркәлмәгән булған)[32].

2013 йыл, 22 июндә, тыуған көнөнә бағышлап, Осипенко урамында, «Будкала» Анна Андреевна йәшәгән ерҙә, шағирәнең 8-се традицион әҙәби-музыкаль хәтер кисәһе үткәрелә. Ойоштороусылары — прозаик һәм шағир Анатолий Найман менән Комарово ҡасабаһының муниципаль берәмеге хәкимиәте.

Портреттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Беренсе (1911 йылда Модильяни яһаған рәсемдәрен иҫәпкә алмағанда) график портретын С. А. Сорин төшөргән (Петербург, 1913, бүтән аныҡлауҙар буйынса: 1914)[33].

Анна Әхмәтованың К. С. Петров-Водкин тарафынан 1922 йылда төшөрөлгән төҫлө портреты булыуы билдәле.

Н. И. Альтман 1914 йылда Анна Андреевна Әхмәтованың портретын төшөргән. Рәссам О. Л. Делла-Вос-Шкаровская Альтмандың эше тураһында: «Портрет, минеңсә, артыҡ ҡурҡыныс. Әхмәтова унда әллә ниндәй бер йәшел төҫтә, ябыҡ, йөҙөндә һәм артында ниндәйҙер кубтар. Шуға ҡарамаҫтан, ул шул тиклем үҙенә оҡшаған. Ҡарарға имәнес булһа ла, шул тиклем үҙе итеп төшөрөлгән»,-тип яҙған. Рәссамдың ҡыҙы, Е. Д. Кардовская иҫәпләүенсә, әсәһенең Әхмәтованы төшөргән портреты уға художество яғынан ныҡ оҡшаһа ла, Альтмандың портретында Әхмәтова шул йылдарҙа дуҫтары, шағирҙәр, уны һөйөүселәре күреп белгәнсә асыҡ итеп төшөрөлгән.

Әхмәтованың һүрәтен бик күп рәссамдар яһаған[34], шул иҫәптән, Амедео Модильяни (1911; был Әхмәтованың иң яратҡан портеты, ул һәр ваҡыт шағирәнең бүлмәһендә торған)[35], Н. Я. Данько (һынлы портреттары, 1924, 1926), Т. Н. Глебова (1934), В. Милановский (1921), Ю. Анненков (1921), Л. А. Бруни (1922), "Н. Тырса (1928), Г. Верейский (1929), "Н. Коган (1930), Б. В. Анреп (1952), Г. Неменова (1960—1963), А. Тышлер (1943). Әхмәтова әле тере ваҡытта, 1936 йылда,Воронежда С. Б. Рудаков яһаған силүэттары халыҡҡа аҙыраҡ билдәле.

</gallery>

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Анна Әхмәтованың хөрмәтенә уның исеме менән аталған урамдар Пушкинола, Калининградта, Одессала, Киевтә, Ташкентта, Мәскәүҙә, Тюмендә бар. Евпаторияла (Ҡырым республикаһы) Әхмәтова тыҡырығы бар.
  • Таорминда (Сицилия, Италия) Әхмәтоваға һәйкәл ҡуйылған.
  • Һәр йыл һайын шағирәнең тыуған көнө 25 июндә Комарово ҡасабаһында Әхмәтова кисә-осрашыуҙары үткәреү йолаға индерелгән. Был кисәләр Комароволағы Әхмәтова йәшәп киткән «Будка» янында билдәле датаға яҡын ял көндәрендә үткәрелә[36]
  • 2009 йылдың 11 июнендә Малайя университетында (Куала-Лумпур ҡалаһында) Анна Әхмәтованың тыуыуына 120 йыл тулыуға бағышлап кисә үткәрелде.
  • 25 ноябрь 2011 йыл ". Мәскәү халыҡ-ара музыка йортонда Анна Әхмәтоваға бағышланған «Память о солнце» музыкаль спектакленең премьераһы үткәрелде. Спектаклде йырсы Нина Шацкая һәм актриса Ольга Кабо ижад иткән .
  • 2007 йылдың 17 июлендә Коломнаның иҫке особняғының стенаһына мемориаль таҡта ҡуйылды.[37] Был шағирәнең 1936 йылдың 16 июлендә, Шервинскийҙәрҙең Ока йылғаһы янындағы Черкизов ауылынан алыҫ булмаған дачаһында ял иткән саҡта Коломна ҡалаһына килеп йөрөүе менән бәйле. А. Әхмәтова Шервинскийҙәргә үҙенең «Под Коломной» тигән шиғырын бағышлаған булған.
  • Мәскәү йылғаһы буйлап «Анна Ахматова» теплоходы йөрөй.
  • "Ҡырым астрофизик обсерваторияһында эшләүсе астрономдар Л. Г. Карачкина һәм Л. В. Журавлева 1982 йылдың 14 октябрендә үҙҙәре асҡан бәләкәй планетаны шағирәнең фамилияһы менән атағандар(3067) Akhmatova[38].

Һәйкәлдәр, музейҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Одесса[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Одессалағы шағирәнең тыуған өйөнә табан барған аллея башында ХХ быуаттың 80-се йылдарында Әхмәтованың иҫтәлегенә барельеф һәм суйындан ҡойолған эскәмйә урынлаштырылды (1990-сы йылдарҙа, вандалдар суйын эскәмйәне урлағас, ул мәрмәрҙән эшләнгән эскәмйә менән алмаштырылды.

«Көмөш быуат» һәйкәле — шағирҙәр Марина Цветаева һәм Анна Әхмәтованың һынлы портреты. Был һәйкәл 2013 йылдың апрелендә асылған[39].

Петербург[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Петербургта Әхмәтоваға һәйкәл дәүләт университетының филология факультетының ишек алдында һәм Восстание урамындағы баҡсала мәктәп алдында ҡуйылған.

2006 йылдың 5 мартында, шағирҙың үлгәненә 40 йыл тулыуға бағышлап, Фонтан йорто янындағы баҡсала Әхмәтоваға өсөнсө һәйкәл асылған. Уны Петербург һынсыһы Вячеслав Бухаев (Николай Нагорный музейына бүләк итеп биргән) эшләгән һәм, Әхмәтованың 1946 йылың көҙөндә эҙәрлекләнеүенә бағышлап, унда «Скамейка стукачей» ҡуйған. Был эскәмйәлә цитата яҙылған табличка бар. Унда былай тип яҙылған:

Миңә берәү килде лә, бер ай буйына өйҙән сыҡмаҫҡа, ләкин тәҙрә янына килеп баҡсалағыларға күренеп торорға ҡушты. Минең тәҙрәм аҫтында, баҡсала, эскәмйә ҡуйҙылар. Унда тәүлек әйләнәһенә агенттар мине һағаланылар[40].

Фонтан йортонда, хәҙер унда Әхмәтованың әҙәби-мемориаль музейы урынлашҡан, ул 30 йыл йәшәгән, өй янындағы баҡсаны «магик баҡса» тип атаған. Уның һүҙҙәренә буйынса, «бында Петербург тарихының күләгәләре килә».

2006 йылдың декабрендә Санкт-Петербургта , Нева ҡаршыһындағы «Кресты» тикшереү изоляторы янында, шағирәнең васыяты буйынса Анна Әхмәтоваға һәйкәл асылды. 1997 йылда унда Әхмәтов скверы асыу планлаштырылған булһа ла, был эш ғәмәлғә ашырылмай ҡалды.

2013 йылда Пушкино ҡалаһында Леонтьевская урамындағы 17Б йорто янында, Әхмәтова исемендәге Царскосельский гимназияһының ишеге янында , Анна Әхмәтоваға һәйкәл асылды. Һәйкәлдең авторы-Петербург һынсыһы- Владимир Горевой[41].

Мәскәү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Анна Әхмәтова Мәскәүгә килгән һайын туҡтаған Виктор Ардовтарҙың фатиры булған йорттоң (улица Большая Ордынка, д. 17, 1 стр., фатир Виктор Ардовҡа), стенаһында мемориаль таҡта бар, йорттоң ишек алдына шағирәнең Амадео Модильяни төшөргән һүрәте буйынса эшләнгән һәйкәле тора. 2011 йылда мәскәүлеләрҙең инициатив төркөмө (башында Алексей Баталов һәм Михаил Ардовтар торғандар) был йортта Анна Әхмәтованың фатир-музейын асырға тигән тәҡдим менән сығыш яһаны[42].

Бежецк[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бежецк ҡалаһында(бында Анна Андреевна Әхмәтованың улы Лев Николаевич Гумилев балалыҡ йылдарын үткәргән) А. А. Әхмәтоваға, Н. С. Гумилевҡа һәм Л. Н. Гумилевка арналған һынлы композиция ҡуйылған.

Ташкент[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1999 йылда Ташкентта Үзбәкстандағы Рус мәҙәни үҙәге ҡатнашлығында «Мангалочий дворик» исемле клуб-музей асылған. Был исемде Әхмәтованың 1942 йылдың ҡышында Ташкентҡа эвакуацияға килгәс яҙған иң тәүге шиғырының юлдарынан алғандар. Клуб-музей тракторҙар төҙөүселәр Һарайында урынлашҡан[29][43][44].

Кинематограф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1966 йылдың 10 мартында, Анна Әхмәтова ерләнгәндән һуң, Ленинградта хәкимиәт тарафынан санкцияланмаған гражданлыҡ панихидаһын һәм сиркәүҙә доғалар уҡылғанын киноға төшөргәндәр. Был төшөрөү эштәренең ойоштороусыһы — режиссер С. Д. Аранович, уға оператор А. Д. Шафран, оператор ассистенты В. А. Петров һәм башҡалар ярҙам иткән[45][46]. 1989 йылда был төшөрөлгән материалдар С. Д. Арановичтың «Личное дело Анны Ахматовой» тигән документаль фильмында ҡулланылды[45][47]

2007 йылда Әхмәтованың яҙылып бөтөлмәй ҡалған «Луна в зените» тигән пьесаһы мотивтары буйынса «Пролог, или Сон во сне» тигән биографик сериал төшөрөлгән. Баш ролдә — Светлана Крючкова. Әхмәтова ролен Светлана Свирко башҡара.

2012 йылда экрандарға «Анна Герман. Тайна белого ангела» сериалы сыҡты. Йырсының ғаиләһе менән Ташкентта йәшәгән тормошон һүрәтләгән серияһында шағирәнең әсәһе менән осрашыу эпизоды ла бар. Анна ролендә — Юлия Рутберг.

Башҡалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Анна Әхмәтова исеме ике палубалы пассажирҙәр теплоходына бирелгән. Ул теплоход 305 «Дунай» проекты буйынса Венгрияла 1959 йылда төҙөлгән. (Элекке исеме — «Владимир Мономах»)[48].

Библиография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тере сағындағы баҫмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Анна Ахматова. «Вечер» 1912.
    Әхмәтованың «Вечер» исемле беренсе шиғырҙар йыйынтығының беренсе бите. Цех поэтов, 1912
  • Анна Ахматова. «Четки» 1914—1923 — 9 баҫма.
  • Анна Ахматова. «Белая стая» 1917, 1918, 1922 г.
  • Анна Ахматова. «Подорожник» 1921.
  • Анна Ахматова. «Anno Domini MCMXXI» изд. «Петрополис», П., 1922; Берлин, 1923. г.
  • Анна Ахматова. Алты китаптан. Л. 1940.
  • Анна Ахматова. Һайлап алынған әҫәрҙәр. Шиғырҙар. Ташкент. 1943.
  • Анна Ахматова. Шиғырҙар. М. ГИЛ, 1958.
  • Анна Ахматова. Шиғырҙар. 1909—1960. М., 1961.
  • Анна Ахматова. Requiem. Тель-Авив. 1963.
  • Анна Ахматова. Requiem. Мюнхен. 1963.
  • Анна Ахматова. Йүгереү ваҡыты. М.-Л., 1965.

Үлгәндән һуң сыҡҡан мөһим баҫмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

СССР-ҙың почта карточкаһы оригиналь маркменән, рәссамы Ю. Армен, 1989 йыл
  • Ахматова А. Избранное / Сост. и вступ. ст. Н. Банникова. — М.: Художественная литература, 1974. Ахматова А. Стихи и проза. / Сост. Б. Г. Друян; вступ. статья Д. Т. Хренкова; подгот. текстов Э. Г. Герштейн и Б. Г. Друяна. — Л.: Лениздат, 1977. — 616 с. Ахматова А. Стихотворения и поэмы. / Сост., подготовка текста и примечания В. М. Жирмунского. — Л.: Сов писатель, 1976. — 558 с. Тираж 40 000 экз. (Библиотека поэта. Большая серия. Второе издание) Ахматова А. Стихотворения / Сост. и вступ. ст. Н. Банникова. — М.: Сов. Россия, 1977. — 528 с. (Поэтическая Россия) Ахматова А. Стихотворения и поэмы / Сост., вступ. ст., примеч. А. С. Крюкова. — Воронеж: Центр.-Чернозём. кн. изд-во, 1990. — 543 с. Ахматова А. Сочинения: В 2 тт. / Сост. и подготовка текста М. М. Кралина. — М.: Правда, 1990. — 448 + 432 с. Ахматова А. Собрание сочинений: В 6 тт. / Сост. и подготовка текста Н. В. Королёвой. — М.: Эллис Лак, 1998—2002. Ахматова А. Записные книжки. 1958—1966. — М. — Torino: Einaudi, 1996.

Музыкаль әҫәрҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Лейдендағы (Нидерланды) бер йорт стенаһындағы шиғыры.
  • Опера «Ахматова», премьера в Париже в Опера Бастилии (Opéra Bastille) 28 марта 2011. Музыка Брюно Мантовани, либретто Кристофа Гристи (Christophe Ghristi «Чётки»: вокальный цикл А. Лурье, 1914 «Пять стихотворений А. Ахматовой», вокальный цикл С. С. Прокофьева, соч. 27, 1916 (№ 1 «Солнце комнату наполнило»; № 2 «Настоящую нежность…»; № 3 «Память о солнце…»; № 4 «Здравствуй!»; № 5 «Сероглазый король») «Венеция» — песня из альбома Маскарад группы Caprice, посвящённый поэтам Серебряного века. 2010 «Анна»: балет-моно-опера в двух действиях (музыка и либретто — Елена Поплянова. 2012) «Белый камень» — вокальный цикл М. М. Чистовой. 2003 «Колдунья» («Нет, царевич, я не та…») (музыка — Злата Раздолина), исполнитель — Нина Шацкая (Видео Колдунья — Нина Шацкая) «Смятение» (музыка — Давид Тухманов, исполнитель — Людмила Барыкина, альбом «По волне моей памяти», 1976) «Я улыбаться перестала» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин) «Бьётся сердце моё», стихотворение «Вижу, вижу лунный лук» (музыка — Владимир Евзеров, исполнитель — Азиза) «Вместо мудрости — опытность, пресное» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин) «Виновник», стихотворение «А в августе зацвёл жасмин» (музыка — Владимир Евзеров, исполнитель — Валерий Леонтьев) «Путник милый», стихотворение «Путник милый, ты далече» (исполнитель — «Сурганова и Оркестр») «Ах, дверь не запирала я» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин) «Одиночество» (музыка —?, исполнитель — трио «Меридиан») «Сероглазый король» (музыка и исполнитель — Александр Вертинский) «Лучше б мне частушки задорно выкликать» (музыка и исполнитель — Александр Вертинский) «Смятение» (музыка — Давид Тухманов, исполнитель — Ирина Аллегрова) «Как велит простая учтивость» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин) «Я сошла с ума, о мальчик странный» (музыка — Владимир Давыденко, исполнитель — Карина Габриэль, песня из телесериала «Капитанские Балалары») «Сероглазый король» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин) «В ту ночь» (музыка — В. Евзеров, исполнитель — Валерий Леонтьев) «Смятение» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин) «Пастушок», стихотворение «Над водой» (музыка — Н. Андрианов, исполнитель — российская фолк-металл группа «Калевала») «Я окошка не завесила» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин) «Над водой», «Сад» (музыка и исполнитель — Андрей Виноградов) «Ты письмо моё, милый, не комкай» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин) «О, жизнь без завтрашнего дня» (музыка — Алексей Рыбников, исполнитель — Диана Полентова) «Любовь покоряет обманно» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин) «Не вернуть» (музыка — Давид Тухманов, исполнитель — Людмила Гурченко) «Реквием»(музыка Злата Раздолина, исполнитель Нина Шацкая) Видео Фрагмент «Реквиема» — Нина Шацкая «Реквием» (музыка — Владимир Дашкевич, исполнитель — Елена Камбурова) «Сероглазый король» (музыка и исполнитель — Лола Татлян) Видео «Мадригал» (Сероглазый король) «Дудочка», стихотворение «Над водой» (музыка — В. Малежик, исполнитель — российская этно-поп певица Варвара)пера «Ахматова», премьера в Париже в Опера Бастилии (Opéra Bastille) 28 марта 2011. Музыка Брюно Мантовани, либретто Кристофа Гристи (Christophe Ghristi[49]
  • «Чётки»: вокальный цикл А. Лурье, 1914[50]
  • «Пять стихотворений А. Ахматовой», вокальный цикл С. С. Прокофьева, соч. 27, 1916 (№ 1 «Солнце комнату наполнило»; № 2 «Настоящую нежность…»; № 3 «Память о солнце…»; № 4 «Здравствуй!»; № 5 «Сероглазый король»)
  • «Венеция» — песня из альбома Маскарад группы Caprice, посвящённый поэтам Серебряного века. 2010
  • «Анна»: балет-моно-опера в двух действиях (музыка и либретто — Елена Поплянова. 2012)
  • «Белый камень» — вокальный цикл М. М. Чистовой. 2003
  • «Колдунья» («Нет, царевич, я не та…») (музыка — Злата Раздолина), исполнитель — Нина Шацкая (Видео Колдунья — Нина Шацкая)
  • «Смятение» (музыка — Давид Тухманов, исполнитель — Людмила Барыкина, альбом «По волне моей памяти», 1976)
  • «Я улыбаться перестала» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин)
  • «Бьётся сердце моё», стихотворение «Вижу, вижу лунный лук» (музыка — Владимир Евзеров, исполнитель — Азиза)
  • «Вместо мудрости — опытность, пресное» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин)
  • «Виновник», стихотворение «А в августе зацвёл жасмин» (музыка — Владимир Евзеров, исполнитель — Валерий Леонтьев)
  • «Путник милый», стихотворение «Путник милый, ты далече» (исполнитель — «Сурганова и Оркестр»)
  • «Ах, дверь не запирала я» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин)
  • «Одиночество» (музыка —?, исполнитель — трио «Меридиан»)
  • «Сероглазый король» (музыка и исполнитель — Александр Вертинский)
  • «Лучше б мне частушки задорно выкликать» (музыка и исполнитель — Александр Вертинский)
  • «Смятение» (музыка — Давид Тухманов, исполнитель — Ирина Аллегрова)
  • «Как велит простая учтивость» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин)
  • «Я сошла с ума, о мальчик странный» (музыка — Владимир Давыденко, исполнитель — Карина Габриэль, песня из телесериала «Капитанские Балалары»)
  • «Сероглазый король» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин)
  • «В ту ночь» (музыка — В. Евзеров, исполнитель — Валерий Леонтьев)
  • «Смятение» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин)
  • «Пастушок», стихотворение «Над водой» (музыка — Н. Андрианов, исполнитель — российская фолк-металл группа «Калевала»)
  • «Я окошка не завесила» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин)
  • «Над водой», «Сад» (музыка и исполнитель — Андрей Виноградов)
  • «Ты письмо моё, милый, не комкай» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин)
  • «О, жизнь без завтрашнего дня» (музыка — Алексей Рыбников, исполнитель — Диана Полентова)
  • «Любовь покоряет обманно» (музыка и исполнитель — Александр Матюхин)
  • «Не вернуть» (музыка — Давид Тухманов, исполнитель — Людмила Гурченко)
  • «Реквием»(музыка Злата Раздолина, исполнитель Нина Шацкая) Видео Фрагмент «Реквиема» — Нина Шацкая
  • «Реквием» (музыка — Владимир Дашкевич, исполнитель — Елена Камбурова)
  • «Сероглазый король» (музыка и исполнитель — Лола Татлян) Видео «Мадригал» (Сероглазый король)
  • «Дудочка», стихотворение «Над водой» (музыка — В. Малежик, исполнитель — российская этно-поп певица Варвара)

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. http://magazines.russ.ru/novyi_mi/1998/8/march.html Марченко А. С ней уходил я в море… // Новый мир. — 1998. — № 8.
  2. http://www.akhmatova.org/bio/razvod_sh.htm Решение суда о расторжении брака. Владимир Шилейко: последняя любовь / Сост. Шилейко А., Шилейко Т. — М.: Вагриус, 2003. — С. 71-72.
  3. http://ahmatova.niv.ru/ahmatova/dokumenty/kaminskaya-o-zaveschanii-ahmatovoj.htm Каминская А. Г. О завещании А. А. Ахматовой // Звезда. — 2005. — № 5. — С. 190—203
  4. Nabokov, Neruda and Borges revealed as losers of 1965 Nobel prize
  5. Дергачева, Ирина. Анна Ахматова выдвигалась на Нобелевскую премию по литературе в 1966 году. TASS.Ru. ТАСС, информационное агентство (2017-01-02). Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 ғинуар 2017. 3 ғинуар 2017 тикшерелгән.
  6. 6,0 6,1 6,2 Анна Ахматова // Кругосвет.
  7. Вячеслав Недошивин Петербург Анны Ахматовой. www.akhmatova.org. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 август 2011. 13 август 2010 тикшерелгән.
  8. 8,0 8,1 Генеалогическое древо: Прасковья Федосеевна Мотовилова (Ахматова)
  9. 9,0 9,1 Аманда Хейт Анна Ахматова. Поэтическое странствие. Дневники, воспоминания, письма. — 1991
  10. Анна Ахматова. Коротко о себе. Анна Ахматова. Стихотворения и поэмы. — Л.:Советский писатель, 1976. — 560 с. — С. 19—22. www.litera.ru. Проверено 13 августа 2010. Архивировано из первоисточника 24 августа 2011.
  11. Аполлон . — 1911. — № 4
  12. Рубинчик О.
  13. Mawar Emas.
  14. Анна Ахматова.
  15. Ахматова, А.
  16. Беер В. А. Листки из далёких воспоминаний // Воспоминания об Анне Ахматовой. — М.: Советский писатель, 1991. — С. 28—32.
  17. 17,0 17,1 Черных В. А. Летопись жизни и творчества Анны Ахматовой. — М.: Индрик, 2008.
  18. Wikisource-logo.svg Постановление Оргбюро ЦК ВКП(б) о журналах «Звезда» и «Ленинград»
  19. Головникова О., Тархова Н. «И все-таки я буду историком!»: (О новых следственных материалах по делу Льва Гумилева и студентов ЛГУ в 1938 году, найденных в Российском государственном военном архиве) // Звезда : журнал. — 2002. — № 8.
  20. Л. Н. Гумилев — А. А. Ахматовой. Письма, не дошедшие до адресата // Знамя. — 2011. — № 6.
  21. Копылов Л., Позднякова Т. Послесловие // Наше наследие : журнал. — 2006. — № 77.
  22. Ямщиков С. В. Мой Псков — Псков, 2003. — 352 б.
  23. Петлянова Н. Подкоп под Ахматову // Новая газета. — М., 2009. — 25 июня.
  24. Чуковская Л. Процесс исключения. — М.: Новое время, 1990. — С. 292.
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 25,5 25,6 25,7 Бунатян Г. Г., Чарная М. Г. Литературные места Петербурга. Путеводитель. — СПб., 2005, — С. 319—350.
  26. Бузинов В. Десять прогулок по Васильевскому. Изд. 3-е, дополн. — СПб., 2006. — С. 146—149.
  27. Попова Н. И., Рубинчик О. Е. Анна Ахматова и Фонтанный Дом — СПб.: Невский диалект, 2009. — ISBN 979-5-7940-047-4.
  28. Соболев С. Узбекистан: ликвидация прошлого // Столетие : информационно-аналитическое издание фонда исторической перспективы. — 2011. — 27 янв.
  29. 29,0 29,1 Данилов С. «Мангалочий дворик» Ахматовой // Независимая газета. — М., 2000. — 23 июня.
  30. Сестрорецкие берега. — № 5 (184). — 28.02.—6.03.2009. — С. 1.
  31. Сестрорецкие берега : газета. — 2008. — 2—8 февр. — № 3 (133). — С. 2.
  32. Дачу Ахматовой, ограбленную в Комарово, некому охранять (видео) // Gazeta.spb.
  33. Шустер Д. Странная судьба портрета Ахматовой // Нева : журнал. — 2000. — № 8.; Толмачев М. В. Ахматова в изобразительном искусстве // Бутылка в море: Страницы литературы и искусства. — М.: Д. Аронов, 2002. — С. 5—20.; Портреты Анны Ахматовой (хронологическое расположение); Василевская О. «…Под звон тюремных ключей»: «Реквием» Анны Ахматовой: из истории создания и издания // Наше наследие : журнал. — М., 2012. — № 102. — ISSN 0234-1395.
  34. В ста зеркалах. Анна Ахматова в портретах современников / Предисл. Н. И. Поповой. Вступит. ст. О. Е. Рубинчик. Тексты о создании портретов — Т. С. Поздняковой, текст об автопортретах А. А. Ахматовой — О. Е. Рубинчик, о портретах работы И. А. Бродского — Э. Б. Коробовой. Биографии художников — Г. П. Балог, Е. Л. Курниковой. — М., 2004.
  35. Любимова А. В. Записи о встречах // Об Анне Ахматовой: Стихи, эссе, воспоминания, письма. — Л.: Лениздат, 1990. — С. 254.
  36. Снеговая, И. Ахматовский вечер. // Вести Курортного района : газета. — август 2008. — № 33. — С. 5
  37. Открытие памятной доски в Коломне. Тәүге сығанаҡтан архивланған 26 февраль 2013.
  38. База данных MPC по малым телам Солнечной системы (3067) (англ.
  39. В Одессе открыт памятник Марине Цветаевой и Анне Ахматовой.
  40. Записные книжки Анны Ахматовой (1958–1966) / РГАЛИ; [сост. и подгот. текста К. Н. Суворовой; вступ. ст. Э. Г. Герштейн; науч. конс., ввод. заметки, указ. В. А. Черных] — М.; Torino: Giulio Einaudi ed., 1996. — Б. 265.
  41. В Пушкине появилось два новых памятника.
  42. Светлана Шилова Дом-музей Анны Ахматовой могут открыть на Большой Ордынке в Москве.
  43. Музей творчества Ахматовой в Ташкенте отметил пятнадцатилетие. РИА Новости (2015-01-19). 1 август 2015 тикшерелгән.
  44. «Мангалочий дворик» Анны Ахматовой в Ташкенте. Интернациональный культурный центр Республики Узбекистан (2011-06-08). 1 август 2015 тикшерелгән.
  45. 45,0 45,1 Петров В. А. Страх, или Жизнь в Стране Советов. — Спб.: Юридический центр Пресс. — 2008.
  46. Похороны Анны Ахматовой
  47. Личное дело Анны Ахматовой
  48. Теплоход «Анна Ахматова».
  49. Буцко А. «Ахматова» в Париже // Open Space.ru. — 2011. — 15 апр.
  50. Ахматова, А., Лурье, А. Чётки: Десять песен из Анны Ахматовой: (Первая тетрадь): [Ноты] / [обложка П. В. Митурича] — Пг.; М.: Гос. муз. изд-во, 1919. — 19 б.
  1. Исключение из Союза писателей было связано с ограничением не только в творческой жизни, но и в жизни вообще: Ахматова и Зощенко после исключения были лишены продовольственных карточек — Гладков А. К. Встречи с Пастернаком — М. : Арт-Флекс, 2002, 288 с., — с. 182

Әҙәбиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]