Могилёв

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Могилёв
бел. Магілёў
Флаг[d]Герб[d]
Flag of Mahiloŭ.svgCoat of Arms of Mahiloŭ.svg
Рәсем
Рәсми атамаһы Магілёў
Латинизация белорусского языка (система 2007 года) Mahilioŭ
Дәүләт Flag of Belarus.svg Беларусь
Административ үҙәге Могилёвская область[d]
Административ-территориаль берәмек Могилёвская область[d]
Һыу ятҡылығы буйында урынлашҡан Днепр
Хөкүмәт башлығы Студнев, Александр Викторович[d][1]
Халыҡ һаны 355 436 кеше (1 ғинуар 2022)[2]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 192 метр
Сәғәт бүлкәте UTC+3:00[d]
Туғандаш ҡала Бардеёв[3][4], Клайпеда[d][5], Вийёрбан[d][6], Влоцлавек[d], Габрово[d][7][8], Шымкент, Айзенах[9][10], Крагуевац[11], Звенигород[d][12], Вологда, Брянск[13], Красноярск[14], Пенза[15][16], Нанкин[17][18], Чжэнчжоу[d][19][20], Виттенберг[21][22], Тула[23], Тәбриз[24], Сумғайыт[25], Соколиная гора[d][26], Омск ҡалаһы[27][28], Керчь[d][29], Чанша[d][30] һәм Бурса[31]
Сиктәш Могилёвский район[d]
Майҙаны 119 км²
Почта индексы 212000–212999
Рәсми сайт mogilev.gov.by
Категория для почётных граждан субъекта Категория:Почётные граждане Могилёва[d]
Беренсе яҙма телгә алыу 1267
Урындағы телефон коды 8222
Бында ерләнгән кешеләр категорияһы Категория:Похороненные в Могилёве[d]
Commons-logo.svg Могилёв Викимилектә

Могилёв (рус. Могилёв, бел. Магілёў, пол. Mohylew, лит. Mogiliavas) — Беларусия ҡалаһы, Могилёв өлкәһенең административ үҙәге. Могилёв өлкәһенең мәҙәниәт һәм иҡтисад үҙәге. Ҡалала Химволокно, Лифтмаш, Строммаш һәм башҡа ойошмалар урынлашҡан.

Халыҡ һаны — 300 мең тирәһе кеше. Ҡалала 40 мәктәп, 4 лицей, 3 университет (Машиналар төҙөү, Технология, Педагогия) бар.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1812 йылғы һуғыш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Солтановкалағы һәйкәл
Рус ғәскәренең байрағы һәм литавраһы, 1812 йыл, Могилёв музейының экспозицияһы.

1812 йылдың 12 июнендә 600 меңлек Наполеон ғәскәре Рәсәйгә баҫып инә. Өс тапҡыр артыҡ һанлы дошмандан урыҫ ғәскәре сигенә башлай. 11 июлдә, Могилёвтан 12 км көньяҡ-көнбайыштараҡ, Салтановка һәм Фатово ауылдары араһында, генерал-лейтенант Николай Раевский етәкселегендәге 7-се пехота корпусы Луи Даву етәкләгән француз ғәскәренә ҡаршы Салтановка янындағы һуғышты башлай. Рәсәй империяһы армияһы (1812 йыл) 2-се Көнбайыш армияһының күпселек көсөн Днепр йылғаһы аша йөҙөп сығыуын француздарҙан ситкә йүнәлдереү өсөн, урыҫ ғәскәрҙәре француздар менән ҡапма-ҡаршы һуғыш башларға мәжбүр булалар.

Беренсе бөтә донъя һуғышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында (август 1915 — ноябрь 1917) Юғары башкомандующий ставкаһы урынлашҡан ҡалала Рәсәй императоры Николай II йәшәгән.

Икенсе бөтә донъя һуғышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Смоленск бәрелеше (1941)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөйөк Ватан һуғышы хроникаһы/1941 йылдың 26 июле. 35-се һуғыш көнө, 26 июлдә совет ғәскәрҙәре Могилёвты ҡалдыра (ҡарағыҙ «Могилёвты һаҡлау»).

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ленин урамы, Европаның 18-се быуат стиленда төҙөлгән.
  • Театр, 19-сы быуатта төҙөлгән.

Туғандаш ҡалалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Шымкент, Ҡаҙағстан
  2. Виллербан, Франция
  3. Пенза, Рәсәй
  4. Тула, Рәсәй
  5. Киреч, Украина
  6. Бардейов, Словакия
  7. Габрово, Болгария
  8. Клайпеда, Литва
  9. Влоцлавек, Польша
  10. Айзенах, Германия
  11. Крагуевац, Сербия
  12. Звенигород, Рәсәй
  13. Сумғәйет, Әзербайжан
  14. Николаев, Украина
  15. Тәбриз, Иран
  16. Тубыл, Рәсәй

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1840[34] 1897[35] 1959[36] 1970[37] 1979[38] 1989[39] 2009[40]
23 103 43 119 121 712 202 314 290 361 359 188 358 279

Милли состав (2009): беларустар — 87,4 %, урыҫтар — 7,3 %, украиндар — 1,1 %.[41]

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала климаты
Күрһәткес Ғин Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек
Абсолют максимум, °C {{{Янв_а_макс}}} 12,9 19,8 29,1 32,0 33,0 36,3 36,8 30,6 25,5 14,5 10,9
Абсолют минимум, °C {{{Янв_а_мин}}} −34,7 −35 −17,7 −4,4 −0,7 3,0 0,9 −4,8 −14,8 −23,5 −33,4

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Страница председателя
  2. Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа (урыҫ)Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.
  3. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/bardejov-slovatskaya-respublika/
  4. https://www.bardejov.sk/bardejov/partnerske-mesta
  5. https://www.klaipeda.lt/en/municipality/foreign-relations/305
  6. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/villerban-frantsiya/
  7. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/gabrovo-bolgariya/
  8. https://gabrovo.bg/bg/page/1292
  9. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/ajzenah-germaniya/
  10. https://www.eisenach.de/rathaus/partnerstaedte/mogilew/
  11. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/kraguevats-serbiya/
  12. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/zvenigorod-rossijskaya-federatsiya/
  13. http://www.bryansk032.ru/?j=171&m=180
  14. http://www.admkrsk.ru/sites/eng/rel/Pages/Mogilev.aspx
  15. http://documents.penza-gorod.ru/doc2-354.html
  16. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/penza-rossijskaya-federatsiya/
  17. http://wb.nanjing.gov.cn/njszfwsbgs/201810/t20181023_616096.html
  18. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/nankin-kitajskaya-narodnaya-respublika/
  19. https://mogilev-region.gov.by/news/kitayskiy_chzhenchzhou_stal_16-m_gorodom-pobratimom_mogileva
  20. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/chzhenchzhou-kitaj/
  21. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/lyutershtadt-vittenberg-germaniya/
  22. https://www.wittenberg.de/leben/stadtportrait/partnerstaedte.html
  23. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/tula-rossijskaya-federatsiya/
  24. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/tebriz-islamskaya-respublika-iran/
  25. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/sumgajyt-azerbajdzhanskaya-respublika/
  26. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/sokolinaya-gora/
  27. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/omsk-rossiya/
  28. https://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#mogilev
  29. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/kerch/
  30. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/chansha-kitaj/
  31. https://goridcentr.csgpb.by/pobratimy/virtualnaya-ekskursiya/bursa-turetskaya-respublika/
  32. Башҡорт энциклопедияһы — Зайцев Александр Николаевич
  33. Зайцев Александр Николаевич. Сайт УГАТУ «Годы и Люди»(недоступная ссылка) (рус.) (Тикшерелеү көнө: 4 март 2021)
  34. Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840
  35. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=793
  36. http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg2.php
  37. http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg2.php
  38. http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg2.php
  39. http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php
  40. https://web.archive.org/web/20100918181854/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-7.pdf
  41. https://archive.is/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php