Эстәлеккә күсергә

Петросян Тигран Вартанович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Тигран Вартанович Петросян битенән йүнәлтелде)
Тигран Петросян
әрм. Տիգրան Վարդանի Պետրոսյան
Илдәр:

Совет Социалистик Республикалар Союзы СССР

Тыуыу датаһы:

17 июнь 1929({{padleft:1929|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})

Тыуған урыны:

Тбилиси

Вафат булыу датаһы:

13 август 1984({{padleft:1984|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:13|2|0}}) (55 йәш)

Вафат булыу урыны:

Мәскәү

Дәрәжәһе:

гроссмейстер (1952)
халыҡ-ара мастер (1952)
СССР-ҙың спорт мастеры (1947)

Наградалары һәм премиялары:
Халыҡтар Дуҫлығы ордены«Почёт Билдәһе» ордены
«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
«Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы
Хата: рәсем асылмай йәки юҡ.
 Тигран Петросян Викимилектә
Ереванда Петросян исемендәге шахмат йорто

Петросян Тигран Вартанович (әрм. Տիգրան Վարդանի Պետրոսյան, 17 июнь 1929 йыл, Тбилиси — 13 август 1984 йыл Мәскәү) — совет шахматсыһы, 19631969 йылдарҙа шахмат буйынса 9-сы донъя чемпионы, халыҡ-ара гроссмейстер (1952), СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1960), философия фәндәре кандидаты, СССР-ҙың дүрт тапҡыр чемпионы (1959, 1961, 1969, 1975), Мәскәүҙең өс тапҡыр чемпионы (1951, 1956 (В. Симагин менән), 1968 (Д. Бронштейн менән), шахмат теоретигы һәм журналист, «Шахматная Москва» айлыҡ журналының мөхәррире (19631966), «64» аҙналыҡ баҫмаһына нигеҙ һалыусы һәм уның баш мөхәррире (19681977). СССР командаһы составында Шахмат олимпиадаларының туғыҙ тапҡыр еңеүсеһе. Һаҡланыу сәнғәте өсөн «Тимер Тигран» ҡушаматын ала[1]. Ун тапҡыр рәтәтн дәғүәселәр ярыштарында уйнай (шул иҫәптән ғәмәлдәге донъя чемпионы булараҡ). Ҡайһы бер сығанаҡтар уны шахмат тарихында еңеүе иң ауыр булған уйынсы, тип атай[2].

Тигран Вартанович Петросян 1929 йылдың 17 июнендә Тбилиси Офицерҙар йортоноң урам һепереүсеһе Вартан Петросяндың әрмән ғаиләһендә тыуа[3]. Ата-әсәһен бик иртә юғалтҡас, өлкән апаһы Вартуш тәрбиәһендә була. Урам һеперә. Шахмат менән 1940 йылда Тбилиси ҡалаһының Пионерҙар һарайында таныша, унда йыл ярым А. Эбралидзе етәкселегендә шәғәлләнә.

Петросяндың шахмат ҡараштары формалашыуға А Нимцович «Минең системам ғәмәләдә» китабы, шулай уҡ Капабланканың уйыны ҙур йоғонто яһай. 1945 йылда Бөтә Союз үҫмерҙәр беренселегендә — 1-3-сө урындарҙы бүлешә, 1946 — 1-се; Грузия (1945) һәм Әрмәнстан (1946; 1947/1948 Г. Каспарян менән бергә) чемпионаттарында тәүге уңыштарын ҡаҙана. Спорт мастеры нормаһын СССР Чемпионатының ярымфиналында үтәй (1947). Ил чемпионаты финалында (1949) 16-сы урында була. Мәскәүгә күскәс (1950), баш ҡала чемпионаттарында яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшә: 1950 — 3-сө урын, 1951 һәм 1956 — 1-се урын. 1951 йылда ил чемпионатында гроссмейстерҙар класы уйынын күрһәтә (2-3-сө урындар) һәм 1952 йылда зона-ара турнирҙа ҡатнашыу хоҡуғы яулай, унда шулай уҡ 2-3-сө урындарҙы бүлешә. Шунан бирле донъя беренселегендә алмаштырғыһыҙ ҡатнашыусы. Дәғүәселәр турнирында (1953) — 5-се урын. Зона-ара турнирҙарҙа 1955 йылда — 4-се урын, 1958 — 3-4-се урындар, 1962 — 2-3-сө; 1956 йылда дәғүәселәр турнирында — 3-7-се, 1959 — 3-сө урында.

1962 йылда Дәғүәселәр турнирында еңгәс, донъя беренселеге матчында М Ботвинник менән уйнау хоҡуғын ала, уны еңеп, 1963 йылда «донъя чемпионы» исемен яулай. Матч еңеүсеһе 2000 һум ала, еңелеүсе — 1200 һум. Матч тантаналы ябылғандан һуң, Әрмән ССР-ының Композиторҙар союзы Петросянға яңы «ГАЗ-21» — «Волга» машинаһы бүләк итә[4]. Петросян үҙе машинаны насар һәм теләмәй генә йөрөтә.

1966 йылда Петросян, донъя беренселеге матчында Борис Спасскийҙы еңеп, чемпион исемен һаҡлап ҡала. 1969 йылда ул Спасскийҙан еңелә. 1971—1980 йылдарҙа донъя чемпионы исеме өсөн көрәшен дәғүәселәр матчында дауам итә. Зона-ара турнирҙарҙа: Биль (1976) — 2-4-се урын, Рио-де-Жанейрола (1979) — 1-3-сө урындар. СССР йыйылма командаһы составында шахмат олимпиадаларында (1958—1974) 9 тапҡыр еңә, 8 тапҡыр Европа команда чемпионатында (1957—1983) еңә. СССР чемпионатында ҡатнаша, илдең команда чемпионаттары еңеүсеһе, Мәскәү чемпионы (1951 һәм 1956), күп кенә эре халыҡ-ара турнирҙа ҡатнаша, Англия, Аргентина, Венгрия, АҠШ, ГФР, Швеция, Югославия һәм башҡа илдәр шахматсыларына ҡаршы СССР командаһы өсөн сығыш яһай; «быуат матчы» ҡатнашыусыһы (1970).

Бик күп рекордтар эйәһе. СССР-ҙың алты чемпионатын ул бер еңелеүһеҙ үткәрә. 10 Бөтә донъя шахмат олимпиадаһында (1958 −1978) ул юғары һөҙөмтәгә өлгәшә — 79 еңеү яулай, 50 тигеҙ иҫәпкә уйнай, бер тапҡыр ҙа еңелмәй. 50 йәшендә ул ҡабат (Хюбнер һәм Портиш менән бергә) зона-ара шахмат турниры еңеүсеһе була.

ЙылҠалаТурнир+=ҺөҙөмтәУрын
1944ТбилисиБеренсе категориялылар турниры????2
1944ТбилисиГрузияның V беренселеге????9—11
1945ТбилисиТбилиси беренселеге61411-ҙән 82
1945ЛенинградЕгеттәр араһында СССР-ҙың IV беренселеге81615-тән 111—3
1945ТбилисиГрузияның VI беренселеге102315-тән 11½1
1946ТбилисиГрузияның VII беренселеге104519-ҙан 12½5
1946ЕреванӘрмәнстандың VI беренселеге80210-дан 91
1946ЛенинградЕгеттәр араһында СССР-ҙың V беренселеге130215-тән 141
1946ЛенинградМастерлыҡҡа кандидаттарҙың Бөтә союз турниры35715-тән 6½8-11
1946ЕреванГ.Каспарян менән Әрмәнстан чемпионы исеменә матч536113-тән 8
1947ЕреванӘрмәнстандың VII беренселеге71312-нән 8½2—4
1947ТбилисиМастерлыҡҡа кандидаттарҙың Бөтә союз турниры80715-тән 11½1
1947Рига«Спартак» йәмғиәте беренселеге64919-ҙан 10½10
1947МоскваСССР-ҙың 16-сы чемпионатының ярымфиналы64515-тән 8½5
1948ЕреванӘрмәнстандың VIII беренселеге120113-тән 12½1—2
1948ТбилисиСССР беренселегенә 1-се команда ярымфиналы (Әрмәнстандың 2-се таҡтаһы)????
1948ТбилисиКавказ аръяғы республикалары шахматсылары турниры60612-нән 92
1949ЕреванӘрмәнстандың IX беренселеге122115-тән 12½2
1949ТбилисиСССР-ҙың 17-се чемпионаты ярымфиналы71816-нан 112
1949МоскваСССР -ҙың 17-се чемпионаты48719-ҙен 7½16
1949ТашкентҮзбәкстандың 25 йыллығына арналған турнир111315-тән 2½1—2
1950МәскәүМсәкәҙең XXVIII беренселеге411015-тән 93
1950ГорькийСССР-ҙың 18-се чемпионаты ярымфиналы83415-тән 102—3
1950МәскәүСССР-ҙың 18-се чемпионаты56617-нән 812—13
1951ВильнюсЛитваның асыҡ беренселеге83314-тән 9¼2—4
1951ТашкентМ.Мухитдинов менән матч70714-тән 10½-
1951СвердловскСССР-ҙың 19-сы чемпионаты ярымфиналы91919-ҙән 13½1
1951ТбилисиСССР-ҙың II команда беренселеге (Мәскәүҙең 3-сө таҡтаһы)2215-тән 2½
1951МәскәүМәскәүҙең XXIX беренселеге70512-нән 9½1
1951ТбилисиМастерҙар ҡатнашлығында турнир73515-тән 9½2—3
1951МәскәүСССР-ҙың 19-сы чемпионаты82717-нән 11½2—3
1952БудапештГ.Мароци халыҡ-ара турнир мемориалы64717-нән 9½7—8
1952ГаграКүнекмә матч-турниры2327-нән 37—8
1952Сальтшёбаден-СтокгольмЗона-ара турнир701320-нән 13½2—3
1953БухарестХалыҡ-ара турнир701219-ҙан 192
1953ГаграГроссмейстерҙарҙың күнекмә турниры4149-ҙан 63
1953Нойхаузен, ЦюрихДәғүәселәр турниры641828-ҙән 155
1953ВенаАвстрия — СССР матчы (Й.Локвенцҡа ҡаршы 1-се таҡтала]]2002-нән 2-
1954Киев21-й чемпионат СССР601312½ из 194—5
1954Буэнос-АйресМатч Аргентина — СССР (на 6-й доске против Г.Пильника)1032½ из 4
1954МонтевидеоМатч СССР — Уругвай (на 5-й доске)2002 из 2
1954ПарижМатч Франция — СССР (на 6-й домке против Р.Белькади)2002 из 2
1954Нью-ЙоркМатч США — СССР (на 7-й доске против А.Бисгайера)2023 из 4
1954ЛондонМатч Англия — СССР (на 6-й доске против Мильнер-Барри)2002 из 2
1954СтокгольмМатч Швеция — СССР (на 6-й доске против Р.Гуде)1011½ из 2
1954МоскваМатч Москва — Украина (на 3-й доске против И.Липницкого)1001 из 1
1954РигаII командный Кубок СССР (на 1-й доске «Спартака»)5147 из 101
1954БелградМеждународный турнир73911½ из 194—5
1955Москва22-й чемпионат СССР401511½ из 193—6
1955БудапештМатч-турнир Венгрия — СССР (схевенинген)4035½ из 71
1955МоскваМатч СССР — США (на 6-й доске против И.Горовица и М.Павея)4004 из 4
1955ГётеборгМежзональный турнир501512½ из 204
1956АмстердамТурнир претендентов32139½ из 183-7
1956БелградМатч Югославия — СССР (схевенинген)1164 из 89-10
1956МоскваXXXIV первенство Москвы61810 из 151-2
1956МоскваМатч за звание чемпиона Москвы против В.Симагина3113½ из 5
1956ТбилисиПолуфинал 24-го чемпионата СССР80912½ из 171
1957Москва24-й чемпионат СССР741012 из 217—8
1957ЛенинградМатч-турнир СССР — Югославия (схевенинген)3145 из 86
1957ВенаI командное первенство Европы (на 6-й доске)3024 из 51
1957КиевПолуфинал 25-го чемпионата СССР711112½ из 191
1958Рига25-й чемпионат СССР501211 из 172
1958ВильнюсV командное первенство СССР (на 2-й доске Москвы)4125 из 72
1958ПорторожМежзональный турнир611312½ из 203-4
1958МюнхенХIII Олимпиада (второй запасной)80510½ из 131
1959Тбилиси26-й чемпионат СССР801113½ из 191
1959ЛенинградМатч Ленинград — Москва (на 2-й доске против М.Тайманова)1101 из 2
1959МоскваМатч Москва — Белоруссия (на 2-й доске против А.Суэтина)0021 из 2
1959КиевМатч СССР — Югославия (на 2-й доске против А.Матановича)2023 из 4
1959МоскваII Спартакиада народов СССР (на 3-й доске Москвы)3045 из 71
1959Блед-Загреб-БелградТурнир претендентов741715½ из 283
1960БевервейкМеждународный турнир4056½ из 91-2
1960Ленинград27-й чемпионат СССР102713½ из 192-3
1960ТунисМатч Тунис - СССР (на 2-й доске)2002 из 2-
1960ТунисМатч Италия - СССР (на 2-й доске)1001 из 1-
1960ГамбургМатч ФРГ - СССР (схевенинген)6016½ из 72-3
1960КопенгагенМеждународный турнир мемориал А.Нимцовича100311½ из 131
1960МоскваVII командное первенство СССР (на 2-й доске Москвы)4104 из 52-4
1960ЛейпцигХIV Олимпиада (второй запасной)110212 из 131
1960ЛенинградМатч Ленинград - Москва (на 3-й доске против И.Бондаревского)1011½ из 2-
1961Москва28-й чемпионат СССР91913½ из 191
1961МоскваКомандное первенство Москвы 2023 из 4-
1961БелградМатч Югославия - СССР (схевенинген)3024 из 51
1961ЦюрихМеждународный турнир7138½ из 112
1961ОберхаузенII командное первенство Европы (на 4-й доске)4046 из 81
1961БледМеждународный турнир82912½ из 193-5
1961МоскваIII командный Кубок СССР (на 1-й доске «Спартака»)1312½ из 56
1962СтокгольмМежзональный турнир801415 из 222-3
1962Виллемстад, о. КюрасаоТурнир претендентов801917½ из 271
1962ГаагаМатч Нидерланды - СССР (на 1-й доске против Я.-Х.Доннера)1011½ из 2-
1962ВарнаХV Олимпиада (2-я доска)80410 из 121
1963МоскваМатч на первенство мира с М.Ботвинником 1963521512½ из 22-
1963Лос-АнджелесМеждународный турнир «Кубок Пятигорского»4198½ из 141-2
1963МоскваIII Спартакиада народов СССР (на 1-й доске Москвы)4235½ из 95-6
1964Буэнос-АйресМеждународный турнир80912½ из 171-2
1964МоскваIV Командный Кубок СССР (на 1-й доске «Спартака»)2133½ из 63-4
1964Тель-АвивХVI Олимпиада (1-я доска)6079½ из 135
1964МоскваПервенство ВЦСПС71710½ из 151
1965ЗагребМеждународный турнир711112½ из 193
1965ГамбургIII командное первенство Европы (на 1-й доске)2086 из 101
1965ЕреванVII международный турнир ЦШК СССР4099 из 142-3
1965МоскваМатч Москва - Ленинград (на 1-й доске против В.Корчного)0200 из 2-
1966МоскваТренировочный турнир гроссмейстеров7128 из 101
1966МоскваКомандное первество Москвы1022 из 3-
1966МоскваМатч на первенство мира с Б.Спасским 1966431712½ из 24-
1966Санта-МоникаМеждународный турнир «Кубок Пятигорского»33129 из 186-7
1966МоскваV Командный Кубок СССР (на 1-й доске «Спартака»)2086 из 103-4
1966ГаванаХVII Олимпиада (1-я доска)100311½ из 131
1967МоскваСпартакиада Москвы3134½ из 7-
1967МоскваIХ международный турнир ЦШК СССР33118½ из 179-12
1967МоскваIV Спартакиада народов СССР (на 1-й доске Москвы)3234½ из 84-5
1967ВенецияМеждународный турнир70610 из 132-3
1968БамбергМеждународный турнир501010 из 152-3
1968МоскваПервенство Москвы60910½ из 151-2
1968ЛуганоХVIII Олимпиада (1-я доска)90310½ из 121
1968Пальма-де-МальоркаМеждународный турнир71911½ из 174
1969МоскваМатч на первенство мира с Б.Спасским 1969461310½ из 23-
1969СкопьеМатч Югославия - СССР (на 2-й доске против А.Матановича)1111½ из 3-
1969Москва37-й чемпионат СССР601614 из 221-2
1969Пальма-де-МальоркаМеждународный турнир601111½ из 172
1970МоскваМатч за звание чемпиона СССР с Л.Полугаевским2033½ из 5-
1970Белград«Матч века» СССР — сборная остального мира (на 2-й доске против Р.Фишера)0221 из 4-
1970Ровинь — ЗагребМеждународный турнир511110½ из 176
1970КапфенбергIV командное первенство Европы (на 1-й доске)1053½ из 62
1970ЗигенХIХ Олимпиада (2-я доска)60810 из 146
1970ВинковцыМеждународный турнир41109 из 156-9
1971Вейк-ан-ЗееМеждународный турнир40119½ из 152-5
1971СевильяЧетвертьфинальный матч претендентов с Р.Хюбнером1064 из 7-
1971МоскваПолуфинальный матч претендентов с В.Корчным1095½ из 10-
1971Буэнос-АйресФинальный матч претендентов с Р.Фишером1532½ из 9-
1971МоскваМемориал А.Алехина411210 из 174—5
1972МоскваV Спартакиада народов СССР (на 1-й доске Москвы)2054½ из 73
1972СараевоМеждународный турнир60910½ из 152
1972ОхридМатч Югославия - СССР (на 1-й доске против Б.Ивкова — 1:1 и А.Планинца — 2:0)2023 из 4-
1972СкоплеХХ Олимпиада (1-я доска)61910½ из 168
1972Сан-АнтониоМеждународный турнир60910½ из 151-3
1973Лас-ПальмасМеждународный турнир40119½ из 151-2
1973МоскваМатч-турнир сборных СССР (на 2-й доске первой сборной СССР)1032½ из 41
1973БатV командное первенство Европы (на 2-й доске)2054½ из 71-2
1973АмстердамМеждународный турнир «ИБМ»61810 из 151-2
1973Москва41-й чемпионат СССР (высшая лига)401310½ из 172-6
1973ТбилисиМатч Югославия - СССР (на 1-й доске против С.Глигорича)1122 из 4-
1974Пальма-де-МальоркаЧетвертьфинальный матч претендентов с Л.Портишем3287 из 13-
1974ОдессаПолуфинальный матч претендентов с В.Корчным1311½ из 5-
1974НиццаХХI Олимпиада (4-я доска)120313½ из 151
1974МоскваVIII Командный Кубок СССР (на 1-й доске «Спартака»)2164 из 94-5
1974МанилаМеждународный турнир «Мальборо»5099½ из 142
1975Лас-ПальмасМеждународный турнир40109 из 147
1975РигаVI Спартакиада народов СССР (на 1-й доске Москвы)2244 из 85-6
1975МиланМеждународный турнир
круговой турнир2096½ из 113
полуфинальный матч с А. Карповым0042 из 4
матч за 3—4-е места с Л. Любоевичем1143 из 63—4
1975МоскваМемориал А. Алехина41109 из 156—7
1975Ереван43-й чемпионат СССР (высшая лига)61810 из 151
1976Лон-ПайнМеждународный турнир4035½ из 71
1976ТбилисиIX командный Кубок СССР (высшая лига, на 1-й доске «Спартака»)1064 из 72-4
1976БильМежзональный турнир611212 из 192—4
1976ВаресеМатч-турнир трёх (Петросян, Портиш, Таль)1074½ из 81
1976Москва44-й чемпионат СССР (высшая лига)62910½ из 173-4
1977ЧоккоЧетвертьфинальный матч претендентов с В. Корчным1295½ из 12
1977МоскваVI командное первенство Европы (на 2-й доске)1053½ из 62
1977СочиМемориал М. Чигорина30129 из 155—9
1977Ленинград45-е первенство СССР (высшая лига)41109 из 153—4
1977/78ГастингсМеждународный турнир5099½ из 142—3
1978Лон-ПайнМеждународный турнир3066 из 96-10
1978ОрджоникидзеX командный Кубок СССР (высшая лига, на 1-й доске «Спартака»)2144 из 72
1978ВильнюсМеждународный турнир61810 из 152
1978МоскваМатч-турнир трёх столиц (Москва — Белград — Прага), (на 1-й доске)1011½ из 21
1978Буэнос-АйресХХIII Олимпиада (на 2-й доске)3066 из 97
1979ТаллинМемориал П.Кереса80812 из 161
1979ТеслицМатч СССР — Югославия (на 2-й доске против Б.Ивкова)1032½ из 4
1979МоскваVII Спартакиада народов СССР (на 1-й доске Москвы)2154½ из 82-4
1979Рио-де-ЖанейроМежзональный турнир601111½ из 171—3
1979Буэнос-АйресМеждународный турнир2386 из 139—10
1979Баня-ЛукаМеждународный турнир30129 из 154
1980СкараVII rомандное первенство Европы (на 3-й доске)0052½ из 56
1980ФельденЧетвертьфинальный матч претендентов с В. Корчным0273½ из 9
1980Ростов-на-ДонуXI командный Кубок СССР (высшая лига, на 1-й доске «Спартака»)0073½ из 74-5
1980Лас-ПальмасМеждународный турнир6058½ из 111—3
1980ВрбасМеждународный турнир2096½ из 112—4
1980БарМеждународный турнир70610 из 131
1981МоскваМатч-турнир четырёх сборных команд СССР (на 4-й доске первой сборной СССР)1143 из 62-3
1981МоскваXXII международный турнир ЦШК СССР12106 из 139—10
1981МоскваXV командное первенство СССР (на 1-й доске Москвы)2165 из 93—4
1981ОбервартМеждународный турнир6037½ из 92—6
1981ВршацVII мемориал Б.Костича61810 из 153
1981ТилбургМеждународный турнир «Интерполис»3087 из 112
1982Лас-ПальмасМежзональный турнир3197½ из 134—5
1982КисловодскXII командный Кубок СССР (на 1-й доске «Спартака»)2144 из 73
1982БугойноМеждународный турнир21107 из 136—8
1982ТилбургМеждународный турнир «Интерполис»3266 из 115—6
1983ТаллинIV мемориал П.Кереса30129 из 153—5
1983Москва50-й чемпионат СССР (высшая лига)22117½ из 156—9
1983МоскваVIII Спартакиада народов СССР (на 2-й доске Москвы)2075½ из 93
1983ПловдивКомандное первенство Европы (на 3-й доске)2033½ из 52
1983НикшичМеждународный турнир13106 из 1411—12

Донъя беренселеге уйындары

[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]
Донъя чемпионы. Мәскәү. Почта маркаһы, СССР, 1966 й.
  • 1963 — Тигран Петросян : Михаил Ботвинник +5 −2 =15.
  • 1966 — Тигран Петросян : Борис Спасский +4 −3 =17.
  • 1969 — Тигран Петросян : Борис Спасский +4 −6 =13.
Тигран Петросян Әрмәнстан маркаһында
  • Петросян Т. В. Шахматы и философия. — Ереван, 1968.
  • Шахматные лекции Петросяна (сост. Э. Шехтман). — М.: Физкультура и спорт, 1989. 173, [2] с. (Библиотечка шахматиста). ISBN 5-278-00166-6.
  • Стратегия надежности. Москва : Физкультура и спорт, 1985. 400 с (Выдающиеся шахматисты мира).
  • Мои лучшие партии. Москва : Русский шахматный дом, 2015. 500 с (Великие шахматисты мира).

Ҡалып:Шахматные ссылки