Тимертау

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Тимертау
ҡаҙ. Теміртау
Герб
Coat of arms of Temirtau.svg
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 1909
Рәсми атамаһы Теміртау
Дәүләт Flag of Kazakhstan.svg Ҡаҙағстан
Административ-территориаль берәмек Карагандинская область[d]
Халыҡ һаны 185 082 кеше (2015)[1]
Сәғәт бүлкәте UTC+06:00
Туғандаш ҡала Зеница (ҡала) һәм Каменское[d]
Майҙан 296,1 км²
Почта индексы 101400
Рәсми сайт temirtau-akimat.kz
Commons-logo.svg Тимертау Викимилектә

Тимертау — (рус. Темирта́у, ҡаҙ. Теміртау) — Ҡаҙағстандағы ҡала, Ҡарағанды өлкәһендә урынлашҡан. 1988 йылдың 20 июленән ҡала ҡарамағына Аҡтау ҡасабаһы инә.

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡаланың атамаһы тәржемәһеҙ ҙә аңлашыла — ҡаҙаҡсанан башҡортсаға «Тимер тауы» тип әйләндерелә. Икенсе популяр атамаһы — « Ҡаҙағстан Магниткаһы». Ҡаланы барлыҡҡа килтереп йәшәткән предприятие — Ҡаҙағстандағы иң ҡеүәтле металлургия производствоһы АО «АрселорМиттал Темиртау» (ArcelorMittal)

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

«Металлург» стадионы
Тимертауҙың иҫке һәм яңы трамвайҙары — кадрҙа
Тимертау урамы
Миттал спорт комплексы. Тимертау
Автовокзал

Тимертау — өлкә буйһоноуындағы ҡала. Ул республиканың үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. 1945 йылдың 1 октябрендә элекке Сәмәрҡәнд ҡасабаһы нигеҙендә барлыҡҡа килә. Ҡаланың һәм уның сәнәғәт объекттарының төҙөлөүе Ҡарағанды күмер бассейнын үҙләштереү осоро менән бәйле.

Яңы барлыҡҡа килә башлаған күмер сәнәғәте электр энергияһына мохтажлыҡ кисерә һәм 1935 йылда ХХ быуат башынан 30 километр алыҫлыҡта йәшәп килгән Сәмәрҡәнд ҡасабаһы янында гидроузел төҙөлә башлай. 3 йылдан уны тамамлайҙар.

1942 йылда ГРЭС-та беренсе турбогенератор файҙаланыуға тапшырыла.

Иң ауыр һуғыш йылдарында, СССР-ҙың күп сәнәғәт райондары оккупацияланған осорҙа, Дәүләт Оборона Комитеты Ҡарағанды ҡалаһы янында металлургия заводы төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә.

1944 йылдың 31 декабрендә Ҡаҙағстан металлургия заводы сафҡа инә.

1945 йылдың 1 октябрендә Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советы Президиумы указы менән Сәмәрҡәнд ҡасабаһы Ҡарағанды ҡала яны зонаһы составынан сығарыла һәм Тимертау ҡалаһы тип аталып, үҙаллы ҡала булып үҫешә башлай.

Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Хәҙерге ваҡытта ҡаланың майҙаны 29610 га тәшкил итә.
  • Тимертау ҡалаһы составына Аҡтау ҡала тибындағы ҡасаба инә, унда 6 860 кеше йәшәй. Ҡасаба биләмәһендә өс төҙөлөш материалдары етештереү буйынса предприятие — ТОО «Central Asia Cement», ТОО «Карцемент» һәм ТОО «КЗАЦИ» эшмәкәрлек алып бара.
  • Тимертау ҡалаһы үҫешкән инфраструктуралы эре индустриаль үҙәк булып тора. Унда 1662 предприятие эшләй, уларҙың төп өлөшө төҙөлөш менән шөғөлләнә — 386 ойошма, сауҙа өлкәһендә — 323, эшкәртеүсе сәнәғәттә — 183, тау сәнәғәтендә — 9, транспорт һәм элемтә предприятиеларында — 104, электр энергияһы, газ һәм һыу етештереү өлкәһендә — 12, ауыл хужалығында — 1, башҡалары — 604[2]

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тимертау халҡы һаны [3]
1959 1970 1979 1989 1991 1999 2004 2005 2006
76 725 166 479 213 026 212 382 213 100 170 481 159 812 159 651 161 314
2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015
162 567 163 357 169 590 170 903 172 045 173 729 174 103 175 628 177 057


Милли состав (1 ғинуар, 2014 йыл)[4]:

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Туғандаш ҡалалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тимертауҙың ике туғандаш ҡалаһы бар[6]:

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]