1-се Ҡыҙылъяр

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
1-се Ҡыҙылъяр (Беренсе Әржән)
Флаг Герб
Флаг Герб
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Пермь крайы

Муниципаль район

Барҙы районы

Координаталар

56°53′48″ с. ш. 55°36′08″ в. д.HGЯO

Милли состав

башҡорттар

Этнохороним

әржәнләр

Телефон коды34261
Цифровые идентификаторы
Автомобиль коды

59, 81, 159

ОКАТО коды

57 204 000 050

ОКТМО коды

57 604 425 101

1-се Ҡыҙылъяр (Беренсе Әржән) (Рәсәй)
1-се Ҡыҙылъяр (Беренсе Әржән)
1-се Ҡыҙылъяр (Беренсе Әржән)
1-се Ҡыҙылъяр (Пермь крайы)
1-се Ҡыҙылъяр (Беренсе Әржән)

1-се Ҡыҙылъяр (Беренсе Әржән) — Пермь крайының Барҙы районындағы тарихи башҡорт ауылы, Ҡыҙылъяр ауыл биләмәһенең административ үҙәге. Почта индексы — 618160, ОКАТО коды — 57204825001.

Ауыл район үҙәге Барҙа ауылынан яҡынса 3 км көньяҡтараҡ урынлашҡан.

Климаты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламы берәр метрҙан артып китә ала. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 1354 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 631 ир һәм 723 ҡатын[1].

2005 йылда ауылда 1276 кеше йәшәгән[2].

2002 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 1223 кеше иҫәпләнгән[3].

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яҙма сығанаҡтарҙа ауыл 1730 йылдарҙан алып иҫкә алына башлай[3]. Ауылда йәшәүселәр башҡорт халҡының ғәйнә ырыуы вәкилдәре[3].
1834 йылғы ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылда 297 ир һәм 287 ҡатын-ҡыҙ затынан аҫаба башҡорт йәшәгән[4]. Ул йылда ауылда Мөстәҡимовтар, Рысаевтар, Зябаловтар, Вәлитовтар, Абдуловтар, Ғәбдрәшитовтар, Ильясовтар, Уразаевтар, Раҡаевтар, Юлдашевтар, Зювановтар, Ярыкаевтар, Әбүбәкировтар, Ғәбдүшевтар, Ранғоловтар, Сәлимовтар, Якуповтар, Смакаевтар ғаиләләре йәшәгән[4].
Профессор Ә. З. Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:

1856 йылда ауылға Ҡыҙылъяр ауылынан 60 ғаилә иҫәпкә алына[4]. 1859 йылда ауылдың 261 йортонда 741 ир һәм 743 ҡатын-ҡыҙ иҫәпкә алынған[4].

Ауылда 1810 йылдан бирле эшләп килгән мәсет һәм уның эргәһендәге мәктәп булған[4].

1869 йылда ауылда 990 кеше, ә 1926 йылда 1519 кеше йәшәгән[3].

1924 йылдың 27 февраленән 1926 йылдың 4 ноябренә тиклем 1-се Ҡыҙылъяр ауылы 43,8 мең халҡы булған Сарапул округының Краснояр районының үҙәге булған (районда йәшәүселәрҙең күпселеге башҡорттар булған)[3]. Аҙаҡтан Барҙа районы барлыҡҡа килеү сәбәпле район үҙәге Барҙа ауылына күскән[3].

1930 йылда ауылда «Ҡызыл ҡырчы» («Красный полевод») колхозы ойошторолған[3]. 1950 йылда колхоз эреләтелгән һәм уға В. И. Ленин исеме бирелгән[3].

Ауылдың билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Численность и размещение населения Пермского края. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Пермскому краю. Тәүге сығанаҡтан архивланған 18 октябрь 2012. 1 сентябрь 2012 тикшерелгән.
  2. Решение Земского Собрания Бардымского района от 24 июня 2005 г. №72 «О перечне населённых пунктов Бардымского муниципального района». Нормативно-правовые акты Российской Федерации — Министерство юстиции Российской Федераци. 14 октябрь 2012 тикшерелгән.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Бардымский район, Краснояр 1
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап. 2009.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]