Вернадский Владимир Иванович

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Вернадский Владимир Иванович
рус. Влади́мир Ива́нович Верна́дский
укр. Володи́мир Іва́нович Верна́дський
рус. Владиміръ Ивановичъ Вернадскій
Рәсем
Заты ир-ат[1][2][3]
Гражданлығы Flag of Russia.svg Рәсәй империяһы
Flag of Russia.svg Рәсәй республикаһы
Flag of the Ukrainian State.svg Украинская Народная Республика[d]
Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Совет Рәсәйе
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg СССР
Тыуған көнө 28 февраль (12 март) 1863[3]
Тыуған урыны Рәсәй империяһы, Санкт-Петербург[4]
Вафат булған көнө 6 ғинуар 1945({{padleft:1945|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})[4][3][5] (81 йәш)
Вафат булған урыны СССР, Мәскәү ҡалаһы[4]
Үлем сәбәбе Инсульт
Ерләнгән урыны Новодевичье зыяраты[d]
Атаһы Вернадский, Иван Васильевич[d]
Балалары Георгий Владимирович Вернадский[d]
Һөнәр төрө фәлсәфәсе, геолог, биолог, biogeochemist, химик, университет уҡытыусыһы, эколог
Эшмәкәрлек төрө Геология, кристаллография[d], минералогия[d], Геохимия[d], радиогеология[d], Биология, биогеохимия[d], Фәлсәфә һәм История геологии[d]
Эш биреүсе Санкт-Петербург дәүләт университеты
Императорский Санкт-Петербургский университет[d]
Мәскәү император университеты[d]
Таврический университет[d]
СССР Фәндәр академияһы[d]
М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты
Биләгән вазифаһы профессор[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Украинаның Милли фәндәр академияһы, Рәсәй Фәндәр академияһы[d], СССР Фәндәр академияһы[d] һәм Санкт-Петербург фәндәр академияһы[d]
Уҡыу йорто физико-математический факультет Санкт-Петербургского университета[d]
Императорский Санкт-Петербургский университет[d]
Ғилми дәрәжә тәбиғәт фәндәре докторы[d]
Ғилми етәксе Докучаев Василий Васильевич һәм Андрей Еремеевич Арцруни[d]
Аспиранттар Александр Евгеньевич Ферсман[d], Кулик, Леонид Алексеевич[d] һәм Александр Павлович Виноградов[d]
Уҡыусылар Александр Евгеньевич Ферсман[d], Зильберминц, Вениамин Аркадьевич[d] һәм Bruno Brunowsky[d]
Кемдә уҡыған Андрей Николаевич Бекетов[d] һәм Дмитрий Петрович Коновалов[d]
Сәйәси фирҡә ағзаһы Конституционно-демократическая партия[d]
Ҡултамға
Испытал влияние от Докучаев Василий Васильевич
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Государственная премия СССР Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены орден Святой Анны II степени орден Святого Станислава II степени Сталинская премия
Commons-logo.svg Вернадский Владимир Иванович Викимилектә

Владимир Иванович Вернадский (28 февраль (12 март)) 1863 йыл — 6 ғинуар 1945 йыл) — Рәсәй[6] ғалимы-тәбиғәт фәндәре белгесе, аҡыл эйәһе һәм йәмәғәт эшмәкәре. Санкт-петербург Император фәндәр академияһы академигы (1912)[7][8]; Украина Фәндәр академияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе һәм тәүге президенты (1918—1921)[9][10]. Фәнни мәктәп һәм биогеохимия мәктәбен булдырыусы. Рус космизмының бер вәкиле. 1-се дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1943).

Уның фәнни ҡыҙыҡһыныу даирәһенә: минералогия, кристаллография, геохимия, геология, тупраҡты өйрәнеү, радиогеология, биология, палеонтология, биогеохимия, метеоритика, философия һәм фән тарихы инә. Бынан тыш, ул ойоштороу һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Владимир Вернадский, Беренсе Петербург гимназияһы гимназисы,
1878
Харьковта элекке 1-се ирҙәр гимназияһы бинаһы

1863 йылдың 28 февралендә (12 мартында) Санкт-Петербург ҡалаһында тыуа[11].

Ата-әсә буйынса үҙенең — малорос тип һанай (1944 йылда көндәлегендә «Украина» тигән һүҙ ҡулланылмаған ваҡытты иҫләүен яҙа)[12].

Владимир Вернадский билдәле рус яҙыусыһы Владимир Короленконың өс туған ҡустыһы була[13].

1868 йылда (Санкт-Петербургтағы климат арҡаһында) ғаилә Харьковҡа — Рәсәй империяһының алдынғы фәнни һәм мәҙәни үҙәктәренең береһенә күсенә. Малай сағынан Киевта, Липкала, өләсәһе — Вера Мартыновна Константинович йәшәгән йортта, була.

Белеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1873 йылда Харьков классик гимназияһының беренсе класына уҡырға инә, унда өс йыл уҡый. Атаһы йоғонтоһонда украин хәрәкәтенә һөйөү уяна. Украина тураһында китаптар уҡыр өсөн поляк телен өйрәнә[13].

1876 йылда, ғаилә Санкт-Петербургҡа ҡайтҡандан һуң, В. И. Вернадский Беренсе Петерьург классик гимназияһының өсөнсө класына бара.

1881 йылда гимназияны сығарылышта һигеҙенсе булып таммалай, коллективтың көслө булыуын иҫәпкә алғанда, был бигүк насар түгел[14].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. VIAF — 2012.
  2. Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118631411 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 Bibliothèque nationale de France BNF танытҡысы: асыҡ мәғлүмәт платформаһы — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 Виноградов А. П. Вернадский Владимир Иванович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1971. — Т. 4 : Брасос — Веш. — С. 536–537.
  5. Брокгауз энциклопедияһы
  6. БРЭ
  7. В дальнейшем Императорская Санкт-Петербургская академия наук была переименована в РАН (1917), АН СССР (1925)
  8. 14 марта состоится открытие документальной выставки «Владимир Иванович Вернадский. К 150-летию со дня рождения» (2013-03-11).
  9. Honoring Vladimir Vernadsky: Russian-Ukrainian Scientist's 150th Year Wraps Up.
  10. Верна́дський Володи́мир Іва́нович. Універсальний Словник-Енциклопедія
  11. Метрическая запись Исакиевского собора
  12. Вернадский В. И. Дневники 1944 г. // Дневники В. И. Вернадского 1943—1944 гг.: Собрание сочинений. Том 23. Москва: Наука, 2013. С. 326.
  13. 13,0 13,1 Гумилевский, 1988 Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «Гумилевский—1988——» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән
  14. Шашуков, 2007, с. 199

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]