Һабантуй

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Һабантуй
Төрө
Ҡатнашалар Башҡорттарҙа һәм башҡа күп кенә халыҡтарҙа
үткәрелеү ваҡыты май
тамамлана июнь
Арналған игенселек

Һабантуй — башҡорттарҙың боронғо байрамы, шулай уҡ башҡа күп халыҡтарҙа үткәрелә. XVII быуат урталарында И. Г. Георги, И. И. Лепехин башҡорттарҙың һабантуйын тасуирлап яҙған. Уларҙың хеҙмәттенән күренеүенсә һабантуй «Ҡарға бутҡаһы»нан һуң яҙғы сәсеү эштәре менән малға бесән әҙерләу араһында үткәрелә. Ғәҙәттә бер-нисә ауыл бергә үткәрә. Һабантуй алдынан малайҙар һебә йыялар. Һебә йыйыу—ауылда өй беренсә йөрөп һабантуйға бүләк йыйыу. Һебә йыйыусыларға хужалар таҫтамал, яулыҡ, аҙыҡ-түлек биреп сығара. Борон һабантуйҙа егеттәр милли көрәштә көс һынашҡан, һырғауылға үрмәләү, тоҡ менән һуғышыу, атта сабышыу һәм башҡа халыҡ уйындары үткәрелгән. Сәсәндәр, ҡурайсылар, йыраусылар, бейеүселәр үҙ-ара ярышҡан. Йылдың уңышлы килеүен теләп доға уҡығандар. Еңеүселәргә төрлө бүләктәр бирелгән.

Байрамда уйын-көлкө, аш-һыу араһында донъя хәлдәре, ил эштәре хакында фекер алышыу ойошторолған, алдынғы тәжрибә маҡтап телгә алынған.

Тарихсы Салауат Ғәлләмов һабантуй курд-иран һүҙе, һаб орлоҡ тигәнде аңлата тип иҫәпләй.

Һәйбәт йолалар кеүек, һабантуй ҙа беҙҙең көнгә тиклем һаҡланып ҡалған. Совет осоронда был йоланы һаҡлап ҡалыу өсөн Совет һәм партия органдары күп көс һалды, дини үҙенсәлектәре алып ташланды. Хәҙер һабантуйҙар тәүҙә ауылдарҙа, шунан район үҙәктәрендә үткәрелә. Унда яҙғы баҫыу эштәренә һәм мал ҡышлатыуға йомғаҡ яһала, алдынғыларҙы бүләкләү ойошторола.

Матур йола булараҡ һабантуй республикабыҙ ҡала һәм райондарынан тыш илебеҙ баш ҡалаһы Мәскәүҙә[1][2], шулай уҡ Санкт-Петербург, Владивосток[3], Нижневартовск ҡалаларында һәм милләттәштәребеҙ күпләп йәшәгән край һәм өлкәләрҙә (Ҡурған өлкәһе[4]), башҡа төбәктәрҙә, шулай уҡ БДБ дәүләттәрендә, ҡайһы бер яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙә лә үткәрелә. Мәҫәлән, Анкара , Лондон[5], Париж[6], Рим[7], Рига[8], Женева[9] һәм донъяның башҡа ҡалаларында ла үҙенсәлекле һабантуйҙар үтә. Уларҙа милли уйындар, сәнғәт коллективтары концерты, сауҙа ойошторола.

Һабантуй бәйгеләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Көрәш[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ат сабышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тирмәләр ҡороу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бағанаға менеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡыя бағанаға үрмәләү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡул көрәштереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Таш ырғытыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Таш ырғытыу һабантуй байрамында һуңғы ваҡытта яңы ингән бәйге. Был бәйге 1950 йылдарҙа Бөрйән районы Килдеғол ауылында йәшәгән Рәхимйән Яхин исеме менән бәйле. Ул ҡыҙыҡ күреп юл буйында ятҡан ҙур аҡ ташты эйәрле ат аша алып ташлай. Был таш әлеге көндә Килдеғол мәктәбе музейында һаҡлана. Беренсе тапҡыр таш 1994 йылда Ҡарағай-ҡыпсаҡ ырыуы йыйынында бейеклеккә ташлана. Шул ваҡыттан таш ырғытыу бәйгеһе Бөрйән районы һабантуйында йылда ойошторола[10]. Башҡа һабантуйҙарҙа ла был бәйгене күрергә була.

Йомартҡалы ҡалаҡты ауыҙға ҡабып йүгереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. МӘСКӘҮҘЕҢ "КОЛОМЕНСКОЕ" ДӘҮЛӘТ ТАРИХИ-АРХИТЕКТУРА ҺӘМ ТӘБИҒИ-ЛАНДШАФТ МУЗЕЙ-ҠУРСАУЛЫҒЫНДА АЛТЫНСЫ ТАПҠЫР ДӨЙӨМ ҠАЛА ҺАБАНТУЙЫ ҮТТЕ. Башҡортостан юлдаш телевидениеһы, 2016, 18 июль
  2. Мәскәү яланында тирмә ҡороп. Bashkortostan logo.jpg, 2016, 29 июль (Тикшерелгән 2 сентябрь 2016)
  3. Владивостокты биҙәй башҡорт тирмәһе. Bashkortostan logo.jpg, 2016, 26 август (Тикшерелгән 17 сентябрь 2016)
  4. Ҡурған өлкәһе башҡорттары һабантуй уҙғарҙы. Bashinform logo-e1423154856921.jpg, 2017, 10 июль (Тикшерелгән 11 июль 2017)
  5. Пятый по счету сабантуй в Лондоне в очередной раз собрал наших соотечественников. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2016, 23 июль. (Тикшерелгән 23 июль 2016)
  6. Париж халҡы һәм ҡунаҡтары һабантуйҙы Эйфель башняһынан ҡараны. Bashinform logo-e1423154856921.jpg, 2017, 29 май (Тикшерелгән 30 май 2017)
  7. Самый поздний в году татарско-башкирский сабантуй пройдет в Италии. Bashinform logo-e1423154856921.jpg, 2016, 13 сентябрь (урыҫ.) (Тикшерелгән 14 сентябрь 2016)
  8. Ригала халыҡ байрамы — «Һабантуй» ойошторола. Bashinform logo-e1423154856921.jpg, 2017, 14 апрель (Тикшерелгән 14 апрель 2017)
  9. Женевалағы һабантуйҙа Башҡортостан Республикаһы исеменән йырсы Гөлнур Ҡарабулатова сығыш яһаны. Bashinform logo-e1423154856921.jpg, 2017, 6 июнь (Тикшерелгән 14 июнь 2017)
  10. Арғыҙмала – муллыҡ байрамы. «Таң» Бөрйән районы гәзите. 30.05.2012.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Лепехин И. И. Дневные записки путешествия академика Ивана Лепехина по разным провинциям Российского государства: в 1768, 1769 и 1770 годах. — СПб., 1795—1802;

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Байрам Был байрам тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.