Төрки телдәр

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
(Төрки телдәре битенән йүнәлтелде)
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Төрки телдәр
Таксон:

тармаҡ

Тарихи тыуған иле:

Көньяҡ Себер, Алтай, Үҙәк Азия

Статус:

дөйөм танылған

Ареал:

Балҡандан Яҡутсанға тиклем

Телде белеүселәр һаны:

167,4 миллиондан артыҡ кеше

Классификация
Категория:

Евразия телдәре

Ностратик телдәр (гипотеза)

Урал-алтай гипотезаһы (гипотеза)
Алтай телдәре (гипотеза)
Состав

мәҡәләне ҡара

Бүленеү ваҡыты:

Б.Э.Т. I быуат тирәһе

Телдәр коды
ISO 639-2:

ISO 639-5:

trk

Ҡарағыҙ: Проект:Лингвистика

Төрки телдәр — Алтай макро-ғаиләһенә ингән ҡәрҙәш телдәр ғаиләһе; Азияла һәм Көнсығыш Европала киң таралған. Төрки телдәрҙә оло биләмәлә — Көнсығыш Себерҙәге Лена йылғаһынан алып Урта диңгеҙҙең көнсығыш ярҙарына тиклем йәшәүселәр — һөйләшә.

Һөйләшеүселәрҙең дөйөм һаны — 167,4 миллиондан артыҡ кеше.

Төрки тәүтел Көньяҡ Себерҙә һәм Алтайҙа б.э.т. I быуатта барлыҡҡа килгән тип һанала. Төрки телдәре ғәҙәттә Алтай макро-ғаиләһенә индерелә, әммә һуңғы ваҡытта ҡайһы бер тюркологтар (төрки тел белгестәре) быны шик аҫтына ала башланы. Төрки телдәр был макро-ғаиләләге монгол телдәренә оҡшаш.

Төрки телдәр үҙ сиратында Уғыҙ, Ҡыпсаҡ, Ҡарлуҡ, Көньяҡ Себер, Яҡут һәм Болғар тел төркөмдәренә бүленә.

Уғыҙ төркөмө: Төрөк, Төрөк-месхетин, Гагауз, Әзербайжан, Ирандың төрки ҡәбиләләре телдәре, Шахсевендар, Кашкайҙар, Каджарҙар, Төрөкмән, Салар телдәре;

Ҡыпсаҡ төркөмө: Татар, Крәшен, Нағайбаҡ, Себер татар, Ҡырым татар, Башҡорт, Ҡарасай , Балҡар, Ҡарайым, Ҡырымсаҡ , Ҡумыҡ теле, Нуғай, Ҡаҙаҡ, Ҡарағалпаҡ, Ҡырғыҙ;

Ҡырым татарҙарының Ҡырым утрауының көньяҡ өлөшендә йәшәгәндәре уғыҙ төркөменә кергән диалектта һөйләшә.

Ҡарлуҡ төркөмө
Үзбәк, Уйғыр, Эйну;
Көньяҡ Себер төркөмө
Алтай, Телеут, Чулым (урыҫса), Шор, Хакас, Тыва, Тофа, Юйгу;
Яҡут төркөмө
Саха (Яҡут), Долгандар теле;
Булғар төркөмө
Сыуаш.

Был мәҡәлә тәү башлап Интернаттағы «Народы и религии мира»[1] сайты мәғлүмәттәренән сығып төҙөлдө.

Мәхмүт Ҡашғари буйынса Төрки телдәр (X—XI быуаттар)

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]