Шакиров Миҙхәт Закир улы

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Миҙхәт Закир улы Шакиров
Миҙхәт Закир улы Шакиров
КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары
15 июль 1969 — 23 июнь 1987
Алдан килеүсе: Зыя Нурый улы Нуриев
Дауамсы: Равмер Хәсән улы Хәбибуллин
 
Тыуған: 5 октябрь 1916({{padleft:1916|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:5|2|0}})
Рәсәй империяһы, Өфө губернаһы, Өфө ҡалаһы
Үлгән: 1 май 2004({{padleft:2004|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:1|2|0}}) (87 йәш)
Рәсәй Федерацияһы, Башҡортостан, Өфө ҡалаһы
Ерләнгән: Өфө мосолман зыяраты
Партия: КПСС (1944 йылдан)
 
Наградалары:
Социалистик Хеҙмәт Геройы Ленин ордены Ленин ордены Ленин ордены
Ленин ордены Ленин ордены| Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены

Шакиров Миҙхәт Закир улы (5 октябрь 1916 йыл1 май 2004 йыл) — совет дәүләт һәм партия эшмәкәре. 1944 йылдан ВКП(б) (КПСС) ағзаһы. 1969—1987 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1981).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Миҙхәт Закир улы Шакиров 1916 йылдың 5 октябрендә Рәсәй империяһы Өфө губернаһы Өфө ҡалаһында тыуған. Милләте башҡорт. Атаһы — күренекле башҡорт тел белгесе һәм педагог Закир Шакир улы Шакиров (1881—1968; Ҡарасайылға ауылынан), әсәһе — Ғәфифә Яҡуп ҡыҙы (Ябалаҡ ауылынан). Ҡартатаһы Мөхәмәтшакир Мөхәмәтйәнов (1853/54—1920-се йылдар башы) сығышы менән Иҫке Таҙлар ауылы башҡорттарынан (типтәр ҡатламынан) булған, 1880 йылда Ҡарасайылға ауылы мәсетенең имам-хатибы һәм мәҙрәсә мөғәллиме итеп тәғәйенләнгән; уның ҡатыны Ғәлимә Нурмөхәмәт ҡыҙы Вәлитова (1861/62—?) тоҡомло почёт гражданины титулына эйә булған мишәр ғаиләһенән сыҡҡан[1]. Шәжәрәһе: Әмәт → Фәйзулла (1746—1807) → Зәйнулла (1783/84—?) → Шәрәфетдин (1799/1800—?) → Мөхәмәтйән (1825—?) → Мөхәмәтшакир (1853/54—1920-се йылдар башы) → Мөхәмәтзакир (1881—1968) → Миҙхәт[2][3].

Өфө ҡалаһының 11-се һанлы урта мәктәбенең ете классын тамамлағандан һуң, 1932 йылда урындағы паровоз-ремонт заводы ҡарамағындағы фабрика-завод училищеһына уҡырға кергән. Бында слесарь һөнәрен үҙләштерә һәм 1934 йылда Өфө паровоздар ремонтлау заводында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.

1936 йылда Бежеца (Орджоникидзеград) машиналар эшләү институтының механика-технология факультетына уҡырға ингән. Институтты 1941 йылда иретеп йәбештереү етештереүенең инженер-механик һөнәре буйынса тамамлай. Бөйөк Ватан һуғышы башланыр алдынан оҫта булараҡ Ворошиловград паровоз эшләү заводына ебәрелә, августта завод Өфөгә эвакуацияланған. Өфөгә ҡайтҡас, эвакуацияланған Харьков электромеханика заводы базаһында төҙөлгән коммутацион аппаратураһының 656-сы оборона заводында эшләй башлай:

  • баш механиктың бүлек инженеры (1942 йылдың ғинуары — 1943 йылдың ғинуары)
  • баш механиктың урынбаҫары һәм өлкән инженер (1943 йылдың ғинуары — ноябре)
  • заводтың баш механигы (1943 йылдың ноябре — 1945 йылдың сентябре)
  • етештереү начальнигы урынбаҫары (1945 йылдың сентябре — 1947 йылдың сентябре)[4].

1944 йылдың декабрендә ВКП(б) сафына ҡабул ителә.

1945 йылдың июне — сентябрендә Германияла командировкала була: Дрезден, Лейпциг һәм башҡа ҡалаларҙа немец предприятиеларының йыһаз-ҡорамалдары һәм етештереүҙе ойоштороу менән танышҡан[5].

1947 йылдың 15 сентябренән декабргә тиклем ВКП(б)-ның Өфө ҡалаһы Ленин район комитетының кадрҙар буйынса сәркәтибе булып эшләй. Артабан 1948 йылдың 15 октябренә ҡәҙәр Башҡортостан АССР-ының Урындағы сәнәғәт министрлығында баш иженер вазифаһын башҡарған. Һуңынан «Башнефть» берекмәһенең Стәрлетамаҡ геология-эҙләнеү контораһының геофизик оҫтахана-лабораторияһы мөдире итеп тәғәйенләнә, ә 1950 йылдың 15 сентябренән ошо оҫтахана нигеҙендә төҙөлгән «Геофизприбор» заводының тәүге директоры була[5].

1950 йылдың декабрендә Өфө ҡалаһы Молотов районы Советына депутат һәм СССР нефть сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре профсоюзы башҡарма комитетының ағзаһы итеп һайланған[5].

1952 йылдың 17 октябренән — магистраль газ үткәргестәр төҙөү, газ һәм нефть промыслаларын тәртипкә килтереү менән шөғөлләнгән 74-се төҙөлөш-монтаж идаралығының етәксеһе итеп ҡуйыла[6].

1954 йылдың 12 октябренән — СССР Госгазпромының «Нефтепроводмонтаж» тресының баш инженеры. Был вазифаларҙа эшләгәндә Миҙхәт Шакиров «ШкаповИшембайМагнитогорск», «ҺарытауГорький», БохараУрал газ үткәргестәре, «ТуймазыОмскИркутск» нефть үткәргесе һәм башҡа магистраль газ- һәм нефть үткәргестәрҙе төҙөп сафҡа индереүҙә туранан-тура ҡатнаша. 1962 йылда СССР Главгаз делегацияһы составында газүткәргестәр төҙөүҙә яңы технологиялар менән танышыу өсөн АҠШ-ҡа барған[7].

1963 йылдың 2 ноябренән 1969 йылға тиклем КПСС-тың Өфө ҡала комитетының беренсе секретары вазифаһын башҡарған. 1963 йылдың 23 ноябрендә — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты бюроһы ағзаһы итеп һайлана[8]. 1966 йылда СССР Юғары Советы депутаты, ә 1967 йылда Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаты һәм уның Президиумының ағзаһы итеп һайланған[9].

1969 йылдың июленән 1987 йылдың июненә тиклем — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары. СССР Юғары Советы Президиумы ағзаһы һәм КПСС-тың Үҙәк Комитеты ағзаһы итеп һайланған.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • 2016 йылдың 31 октябрендә Өфөлә совет дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре Миҙхәт Шакировтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған тантаналы йыйылыш үткәрелде[10].
  • 2016 йылдың 31 октябрендә Өфөлә Миҙхәт Шакиров исеме менән аталасаҡ сквер урынында тәүге таш һалынды [11].
  • 7 октября 2016 года в Национальном музее Республики Башкортостан, в рамках мероприятий посвященных 100- летнему юбилею советского государственного и партийного деятеля, первого секретаря Башкирского обкома КПСС, Героя Социалистического Труда Мидхата Закировича Шакирова, прошла Всероссийская научно-практическая конференция «История Башкортостана: прошлое, настоящее и будущее» с открытием выставки «М.З.Шакиров и его эпоха» и презентацией книги «Первый секретарь обкома: М.З.Шакиров»[12].
  • В Уфе 100-летие видного государственного деятеля Мидхата Шакирова отметят научной конференцией[13].
  • Өфөнөң Энгельс урамындағы 1-се һанлы йорт фасадына Геройҙың барельефы менән мемориаль таҡтаташ ҡуйылған[14].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Первый секретарь обкома, 2016, с. 12—15
  2. Первый секретарь обкома, 2016, с. 16—18
  3. Материалы к родословной М. З. Шакирова. // История башкирских родов. Тазлар. Том 14 / С. И. Хамидуллин, Ю. М. Юсупов, Р. Р. Асылгужин, Р. Р. Шайхеев, И. Р. Саитбатталов, А. М. Зайнуллин, Р. М. Рыскулов, А. Я. Гумерова, Г. Ю. Галеева, Г. Д. Султанова — Уфа: ГУП РБ Уфимский полиграфкомбинат, 2015. — Б. 205-207. — 208 б. — ISBN 978-5-85051-651-2.
  4. Первый секретарь обкома, 2016, с. 73—74
  5. 5,0 5,1 5,2 Первый секретарь обкома, 2016, с. 76—77
  6. Первый секретарь обкома, 2016, с. 79
  7. Первый секретарь обкома, 2016, с. 90—91
  8. Первый секретарь обкома, 2016, с. 95
  9. Первый секретарь обкома, 2016, с. 112
  10. ИА «Башинформ», 2016, 31 октябрь (Тикшерелгән 31 октябрь 2016) (рус.)
  11. В Уфе заложен камень на месте будущего сквера имени Мидхата Шакирова. ИА «Башинформ», 2016, 31 октябрь (Тикшерелгән 31 октябрь 2016) (рус.)
  12. Выставка «М.З.Шакиров и его эпоха». Министерство культуры Республики Башкортостан. Государственное бюджетное учреждение культуры и искусства Республики Башкортостан «Национальный музей Республики Башкортостан». Официальный сайт. 7 октября 2016 (Тикшерелгән 30 октябрь 2016) (рус.)
  13. ИА «Башинформ», 2016, 3 октябрь (рус.) (Тикшерелгән 3 октябрь 2016)
  14. [1] (Тикшерелгән 19 сентябрь 2016)

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Первый секретарь обкома: М. З. Шакиров / ИИЯЛ УНЦ РАН — Уфа: Китап, 2016. — 400 б. — ISBN 978-5-295-06510-1.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]