Альп тауҙары

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Альп тауҙары
фр. Alpes, нем. Alpen, итал. Alpi, словен. Alpe
Satellitenaufnahme der Alpen.jpg
Альп тауҙарының Ер юлдашынан күренеше
46°00′00″ с. ш. 10°00′00″ в. д.HGЯO
Страны
Барлыҡҡа килгән осороОлигоцен 
Майҙаны190 000 км²
Оҙонлоғо1200 км
Киңлегедо 260 км
Иң бейек түбәһеМонблан 
Бейек нөктәһе4810[1][2] м 
Mont Blanc oct 2004.JPG
Commons-logo.svg Alps Викимилектә

А́льп тауҙары (франц. Alpes, нем. Alpen, итал. Alpi, слов. Alpe) — Көнбайыш Европалағы иң бейек тауҙар системаһы.

Ул Лигурий диңгеҙенән алып Урта Дунай тигеҙлегенәсә төньяҡтан көнбайышҡа һуҙылған ҡатмарлы түбәләрҙән һәм массивтарҙан тора. 8 илдең биләмәләрен эсенә ала: Франция, Монако, Италия, Швейцария, Германия, Австрия, Лихтенштейн, Словения. Альп тауҙары дуғаһының дөйөм оҙонлоғо 1 200 км тирәһе(дуғаның эске яҡ сите 750 км). Киңлеге 260 км-ғаса.

Иң бейек нөктәһе — Монблан тауы, 4810 метр.

Альптың көнсығыш армыттары Лейт тауҙары һәм көнбайыш армыттары Карпат — Хундсхаймер Берге 14 км ара ғына айырып тора[3].

Альп тауҙары — халыҡ-ара альпинизм,тау саңғыһы спорты һәм туризм үҙәге.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Альп тауҙарында 2001 йылда дөйөм халыҡ һаны 12 миллион 300 мең кеше иҫәпләнгән. Күпселекте француздар, немецтар һәм итальяндар тәшкил итә. Шулай уҡ словендар ҙа община булып тора.

Иң эре ҡалалары Гренобль (Франция) халҡы 155 100 кеше, Инсбрук (Австрия) — 127 000 кеше, Тренто (Италия) — 116 893 кеше һәм Больцано (Италия) — 98 100 кеше.

Файҙалы ҡаҙылмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Альптар оҙайлы йылдар буйына бер нисә мең йыл һуҙымында кеше тарафынан ҡаҙып табылған минералдар сығанағы булып тора. (Б. э. т. VIII—VI быуаттарҙа уҡ) Hallstatt [[Кельттар| баҡыр сығарғандар, һуңғараҡ римлеләр бад гайштан өлкәһендә алтын эшкәрткәндәр. Штирия ҡорос ҡойоу сәнәғәте өсөн юғары сифатлы тимер сыҡҡан урыны. Альп тауҙарының күп өлөшөндә кристаллдар, киноварь, аметист һәм кварц кеүек минералдар бар[4].

Альп райондары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Көнбайыш һәм Көнсығыш Альптарға бүлеүск тауҙың төп райондары һәм һыҙаттары

Шулай уҡ райондар үҙ сиратында тағыт ла вағыраҡ өлөштәогә бүленә. Мәҫәлән: Төньяҡ Инсбрукты Веттерштайнгебирге һәм Карвендельгебирге өлөштәренә бүленә. Ә көньяҡтараҡ Штубайер альпен һәм Туксеральпен[5].

Иң бейек түбәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Монблан тауы, октябрь 2004
Атамаһы Бейеклеге, м Урынлашыуы
Монблан 4810,45 м Грай Альптары
Монте-Роза 4634 м Пеннин Альптары
Дом (гора) 4545 м Пеннин Альптары
Вейссхорн 4505 м Пеннин Альптары
Маттерхорн 4478 м Пеннин Альптары
Гран-Комбен 4314 м Пеннин Альптары
Финстераархорн 4273 м Берн Альптары
Алечхорн 4192 м Берн Альптары
Барр-дез-Екрен 4102 м Дофиналағы альптар
Гран-Парадизо 4061 м Грайские Альпы
Бернина (гора) 4049 м Ретий Альптары
Вайсмис 4023 м Пеннин Альптары

Альп күренештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Альп фауна һәм флора[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Альп флораһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Альп фаунаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Новые известия 05.11.2009
  2. Какова высота Монблана в 2013 году
  3. Хайнбургские горы 2009 йылдың 11 август көнөндә архивланған.
  4. Shoumatoff, Nicholas and Nina. (2001). The Alps: Europe’s Mountain Heart. Ann Arbor, MI: University of Michigan Press. ISBN 978-0-472-11111-4
  5. Der Grose ADAC Alpenführer- 1992.ADAC Verlag GmbH, München. ISBN 3-87003-470-X

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]