Альп тауҙары

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү

Альп тауҙары
франц. Alpes, нем. Alpen, итал. Alpi, слов. Alpe
Альп тауҙарының Ер юлдашынан күренеше
Альп тауҙарының Ер юлдашынан күренеше
46°00′00″ с. ш. 10°00′00″ в. д.HGЯO
Илдәр Франция Франция
Италия Италия
Швейцария Швейцария
Германия Германия
Австрия Австрия
Лихтенштейн Лихтенштейн
Словения Словения
Монако Монако
Барлыҡҡа килгән осоро Олигоцен
Майҙаны 190 000 км²
Оҙонлоғо 1 200 км
Киңлеге до 260 км
Иң бейек түбәһе Монблан
Бейек нөктәһе 4810[1][2] м
Альп тауҙары (Европа)
Montanya.svg
Альп тауҙары
Commons-logo.svg Альп тауҙары Викиһаҡлағыста

А́льп тауҙары (франц. Alpes, нем. Alpen, итал. Alpi, слов. Alpe) — Көнбайыш Европалағы иң бейек тауҙар системаһы.

Ул Лигурий диңгеҙенән алып Урта Дунай тигеҙлегенәсә төньяҡтан көнбайышҡа һуҙылған ҡатмарлы түбәләрҙән һәм массивтарҙан тора. 8 илдең биләмәләрен эсенә ала: Франция, Монако, Италия, Швейцария, Германия, Австрия, Лихтенштейн, Словения. Альп тауҙары дуғаһының дөйөм оҙонлоғо 1 200 км тирәһе(дуғаның эске яҡ сите 750 км). Киңлеге 260 км-ғаса.

Иң бейек нөктәһе — Монблан тауы, 4810 метр.

Альптың көнсығыш армыттары Лейт тауҙары һәм көнбайыш армыттары Карпат — Хундсхаймер Берге 14 км ара ғына айырып тора[3].

Альп тауҙары — халыҡ-ара альпинизм,тау саңғыһы спорты һәм туризм үҙәге.

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Альп тауҙарында 2001 йылда дөйөм халыҡ һаны 12 миллион 300 мең кеше иҫәпләнгән. Күпселекте француздар, немецтар һәм итальяндар тәшкил итә. Шулай уҡ словендар ҙа община булып тора.

Иң эре ҡалалары Гренобль (Франция) халҡы 155 100 кеше, Инсбрук (Австрия) — 127 000 кеше, Тренто (Италия) — 116 893 кеше һәм Больцано (Италия) — 98 100 кеше.

Файҙалы ҡаҙылмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Альптар оҙайлы йылдар буйына бер нисә мең йыл һуҙымында кеше тарафынан ҡаҙып табылған минералдар сығанағы булып тора. (Б. э. т. VIII—VI быуаттарҙа уҡ) Hallstatt [[Кельттар| баҡыр сығарғандар, һуңғараҡ римлеләр бад гайштан өлкәһендә алтын эшкәрткәндәр. Штирия ҡорос ҡойоу сәнәғәте өсөн юғары сифатлы тимер сыҡҡан урыны. Альп тауҙарының күп өлөшөндә кристаллдар, киноварь, аметист һәм кварц кеүек минералдар бар[4].

Альп райондары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Көнбайыш һәм Көнсығыш Альптарға бүлеүск тауҙың төп райондары һәм һыҙаттары

Шулай уҡ райондар үҙ сиратында тағыт ла вағыраҡ өлөштәогә бүленә. Мәҫәлән: Төньяҡ Инсбрукты Веттерштайнгебирге һәм Карвендельгебирге өлөштәренә бүленә. Ә көньяҡтараҡ Штубайер альпен һәм Туксеральпен[5].

Иң бейек түбәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Монблан тауы, октябрь 2004
Атамаһы Бейеклеге, м Урынлашыуы
Монблан 4810,45 м Грай Альптары
Монте-Роза 4634 м Пеннин Альптары
Дом (гора) 4545 м Пеннин Альптары
Вейссхорн 4505 м Пеннин Альптары
Маттерхорн 4478 м Пеннин Альптары
Гран-Комбен 4314 м Пеннин Альптары
Финстераархорн 4273 м Берн Альптары
Алечхорн 4192 м Берн Альптары
Барр-дез-Екрен 4102 м Дофиналағы альптар
Гран-Парадизо 4061 м Грайские Альпы
Бернина (гора) 4049 м Ретий Альптары
Вайсмис 4023 м Пеннин Альптары

Альп күренештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Альп фауна һәм флора[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Альп флораһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Альп фаунаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Новые известия 05.11.2009
  2. Какова высота Монблана в 2013 году
  3. Хайнбургские горы
  4. Shoumatoff, Nicholas and Nina. (2001). The Alps: Europe’s Mountain Heart. Ann Arbor, MI: University of Michigan Press. ISBN 978-0-472-11111-4
  5. Der Grose ADAC Alpenführer- 1992.ADAC Verlag GmbH, München. ISBN 3-87003-470-X

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]