Фальк Иоганн Петер

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Фальк Иоганн Петер
швед. Johan Peter Falck
Тыуған көнө:

20 ғинуар 1732({{padleft:1732|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})

Тыуған урыны:

Швеция, Коксторп

Вафат булыу көнө:

31 март (12 апрель) 1774({{padleft:1774|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:12|2|0}}) (42 йәш)

Вафат булған урыны:

Рәсәй империяһы, Ҡазан

Гражданлығы:

Швеция Швеция

Ғилми өлкәһе:

Ботаника

Эшләгән урыны:

Санкт-Петербург фәндәр академияһы[d]

Уҡыу йорто:

Уппсала университеты

Билдәләлек алған:

сәйәхәтсе, ботаник

Биологик систематика
Band 1x200px.png
Ботаник таксондар рәтенә исем биреүсе автор. Ботаник номенклатураның Халаҡ-ара кодексында (бинар) номенклатурала был исемдәр «Falk» ҡыҫҡарталған ҡушымта менән бирелә .
IPNI сайтында Был таксондар исемлеге
IPNI сайтында Шәхси бите

Иоганн (Юхан)[~ 1] Петер Фальк (швед. Johan Peter Falck, 20 ғинуар Ҡалып:Comm12 апрель (31 март1774) — Швеция сәйәхәтсеһе һәм ботанигы, Рәсәй тәбиғәтен өйрәнеүсе. Карл Линнейҙың уҡыусыһы, уның «апостолдарының» береһе. Медицина докторы. Рәсәй империяһының көньяҡ-көнсығыш төбәктәрен өйрәнеү буйынса Академик экспедициялар етәксеһе.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Швецияла (швед. Kockstorp, Västergötland) 1732[1] (башҡа сығанаҡтар буйынса 1725[2], 1727[3] йәки 1733[4]) йылда дин әһеле ғаиләһендә тыуған[2].

1751 йылда Уппсала университетына уҡырға керә, бында медицинаны өйрәнә. Уның уҡытыусылары араһында Карл Линней (1707—1778) була. Медицина докторы дәрәжәһе менән Уппсала университетын тамамлай.

1760 йылда Карл Линней Фалькты үҙенең икенсе уҡыусыһы Пер Форссколь менән Дания экспедицияһына ебәрергә ниәтләй, әммә экспедиция етәкселәре уның кандидатураһын раҫламай.

Линнейҙың рекмендацияһы менән 1767 йылда Рәсәй Император Фәндәр һәм сәнғәт академияһына ҡабул ителә һәм Санкт-Петербургта Ботаника баҡсаһы директоры була. Император Ирекле иҡтисади ойошмаһы ағзаһы итеп һайланған.

Карл Линнейҙың уҡыусыларын, шул иҫәптән Фалькты «Линнейҙың апостолдары» тип йөрөтәләр, улар донъяның төрлө ҡитғаларынанда экспедицияларҙа ҡатнашып үҙуҡытыусыһының планы буйынса эшләйҙәр, уға үҫемлектәр орлоҡтарын, шулай уҡ гербарий һәм зоологик өлгөләрҙе ебәргәндәр.

1767 йылдан Георги Иоганн Готлиб етәкселегендәге Рәсәй империяһының көньяҡ-көнсығыш төбәктәрен өйрәнеү буйынса Академик экспедицияларҙа ҡатнаша, отряд менән етәкселек итә. Экспедициялар арышында Ырымбур губернаһының Өфө һәм Иҫәт провинцияларында, шул иҫәптән Көньяҡ Уралдың 19 тау заводында (Белорет, Вознесенка, Ҡытау-Ивановск, Әүжән-Петровск заводтары һәм башҡалары), Бөрө, Өфө ҡалаларында, Табын ҡәлғәһендә булған. Башҡорт, ҡаҙаҡ, мари, татар, урыҫ, удмурт, сыуаш һәм башҡа халыҡтар тураһында этнографик материалдар йыйған. Башҡорт ауылдарының төҙөлөшөн, традицион шөғөлдәрен (малсылыҡ, солоҡсолоҡ), хужалығын, йәйләүҙәрен тасуирлаған. Урал тауҙары буйы флораһы буйынса күп материалдар туплаған[5].

Рәсәй империяһы буйлап сәйәхәт барышында опиум менән мауығып китә.

1774 йылда Ҡазанда булып үткәндә, депрессия һөҙөмтәһендә үҙ үҙенә атып үлә[1].

Фальктан ҡалған ҡиммәтле фәнни материалдары Иоганн Георги һәм Эрик Лаксман тарафынан туплана һәм 1785—1786 йылдарҙа Фәндәр академияһы ҡарамағында немец телендә нәшер ителә.

Фәнни хеҙмәттәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Beyträge zur topographischen Kenntniss des Russischen Reichs. St. Petersburg: gedruckt bey der Kayserl. Akademie der Wissenschaften, 1785—1786. Тома 1—3.
  • Записки путешествия академика Фалька // Полное собрание ученых путешествий по России, издаваемое Императорскою Академией Наук, по предложению её президента, с прим., изъясн. и дополн. Пер. с нем. П. Петрова. Т. 6—7. — СПб., 1824—1825.

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Комментарийҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. В литературе на русском языке его имя обычно записывают не на шведский манер (Юхан), а на немецкий — Иоганн.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 Jiří Mlíkovský. Nomenclatural and taxonomic status of birds described by Johan Peter Falck in 1786 // Journal of the National Museum, Natural History Series. — Vol. 175 (1-2): 17-25, 2006.  (инг.)
  2. 2,0 2,1 Носкова, 2007, с. 1103
  3. Гнучева В. Ф. Географический департамент Академии Наук XVIII века // Тр. Архива АН СССР. — М.; Л.: Изд-во АН СССР. — В. 6.
  4. Бобров Е.Г. Линней, его жизнь и труд — М.;Л.: Изд-во АН СССР, 1957.
  5. Академические экспедиции.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]