Ыуаныш

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Ыуаныш (Маныш, башҡ. Ыуаныш) — башҡорттарҙың Түбәнге Ағиҙел төркөмө составындағы ҡәбилә.

Этник тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ыуаныш ҡәбиләһенең йәшәйеше архив материалдарында ғына бар. Әлеге ваҡытта исеме һаҡланған. Сығышы менән ыуаныштар – төркиләшкән фин-уғырҙар[1]. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса сармат-аландарҙан барлыҡҡа килгәндәр[2]. Ыуаныш ҡәбиләһенең ырыу аралары һәм тамғалары теркәлмәгән.

Таралыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

ХIII—ХIV быуаттарҙа ыуаныштар уран, танып, ун, балыҡсы һәм ғәйнә төньяҡ башҡорт ҡәбиләләре менән бергә Тулва, Буа, Танып һәм Өфө йылғалары буйлап урынлашҡан[3]. XVII—XVIII быуаттарҙа Танып йылғаһының уң яҡ ярынан Етеҙ Танып[4] һәм Буй йылғаһы үрҙәрендә ярайһы ғына ҙур ерҙәрҙе биләгәндәр[5]. 1739 йылда ике улыҫта – Ыуаныш һәм Түбәнге Уранда 106 ихата иҫәпкә алынып, уларҙа 371 кеше йәшәй. Ваҡыт үтеү менән башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы кәмей — уларҙың ҡайһы бер өлөшө Демидовтарға һәм Строгановтарға һатыла, ә башҡа өлөшөндә урыҫ крәҫтиәндәре йәшәй башлай [5].

Этноним[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡәбиләнең исеме төрки халыҡтар араһында осрамай[6]. Әлеге ваҡытта боронғо этноним бер нисә татар йәки ҡатнаш ауылдарҙың исемдәрендә бар[4][7]. Әлеге ваҡытта Ваныш-Алпауыт, Ванышево, Маныш ауылдары бар.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Башҡортостан:Ҡыҫҡаса энциклопедия мәҡәлә
  2. Р.З.Янғужин. Башҡорттарҙың этногенезы //«Ватандаш» журналындағы мәҡәлә
  3. Куеда. Путеводитель.—Санкт-Петербург:Издательство «Маматов», 2011.—96 с., ил. (с.11)
  4. 4,0 4,1 Кузеев Р.Г. Происхождение башкирского народа. Этнический состав, история расселения. — М.: Наука, 1974. — 576 с. (на с.366)
  5. 5,0 5,1 Историческая справка
  6. Янғужин Р.З. Башҡорт ҡәбиләләре тарихынан. Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1995.-96 с. (с.32) (баш.)
  7. Борай ерҙәре ҡайҙан башланған?

Библиография[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. М., Наука, 1974.
  • Янгузин Р. З. Башкирские племена. Уфа: Китап, 1992.

Ссылки[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]