Юныс (Ҡыйғы районы)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
Юнусово
башҡ. Юныс
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башҡортостан

Муниципаль район

Ҡыйғы районы

Ауыл биләмәһе

Үрге Ҡыйғы ауыл Советы

Координаталар

55°21′40″ с. ш. 58°36′42″ в. д.HGЯO

Халҡы

161[1] кеше (2010)

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Почта индексы

452500

Һанлы танытмалар
Автомобиль коды

02, 102

ОКАТО коды

80 236 815 003

ОКТМО коды

80 636 415 111

Юнусово (Рәсәй)
Юнусово
Юнусово
Юныс (Ҡыйғы районы) (Башҡортостан Республикаһы)
Юнусово

Юныс (рус. Юнусово) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Үрге Ҡыйғы ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 161 кеше[2]. Почта индексы — 452500, ОКАТО коды — 80236815003.

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Юныс ауылы Ҡыйғы йылғаһы буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан көньяҡҡа 6 километрҙа һәм тимер юл станцияһы Һилейәнән (Силәбе өлкәһе) төньяҡ-көнбайышҡа табан 49 километр алыҫлыҡта урынлашҡан[3].

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Юныс ауылына, фаразланғанса, XIX быуаттың икенсе яртыһында Златоуст өйәҙе территорияһында нигеҙ һалынған.

Юныс (Әбҡәҙир) Ҡошсо улусының бөгөнгө көнгә тиклем Ҡыйғы районына ҡараған берҙән-бер ауылы.

Юныстың улы 1777 йылдағы поход старшинаһы Мөхәмәтрәхим Юнысов, уның улдары Динмөхәмәт, Әлмөхәмәт, Ишмөхәмәт, Дусмөхәмәт, Ғәбдрәхим булғаны билдәле. Әбҡәҙир тураһында материалдар юҡ.

1796 йылда 17 хужалыҡта 110 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр.

1816 йылда 32 йортта 98 ир-ат һәм 84 ҡатын-ҡыҙ булған.

1842 йылда 248 кешегә 39 сирек ужым һәм 362 сирек яҙғы ашлыҡ сәселгән. 48 йортта барлығы 188 ат, 157 һыйыр, 133 һарыҡ һәм 51 кәзә аҫыралған[4].

Биләмә берәмектәренә инеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Теркәү йылы Улус, ауыл советы Өйәҙ, кантон, район Губерна, Республика Дәүләт
1812 Дыуан улусы Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы
1816 -се йорт 4-се Загорный Башҡорт кантоны Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1834 -се йорт -се Башҡорт кантоны Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1847 -се йорт -се Башҡорт кантоны Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1859 -се йорт -се Башҡорт кантоны Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы
1895 Үрге Ҡыйғы улусы Златоуст өйәҙе Өфө губернаһы Рәсәй империяһы
1920 биләмәһе Үрге Ҡыйғы өйәҙе Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) Coat of arms of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg РСФСР
1926 Үрге Ҡыйғы улусы Мәсәғүт кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы СССР СССР
1935 Үрге Ҡыйғы ауыл Советы Ҡыйғы районы Башҡорт АССР-ы СССР СССР
1941 Үрге Ҡыйғы ауыл Советы Ҡыйғы районы Башҡорт АССР-ы СССР СССР
1990 Үрге Ҡыйғы ауыл Советы Ҡыйғы районы Башҡортостан Республикаһы Рәсәй флагы Рәсәй Федерацияһы

Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1859 йылда 42 йортта 142 ир-ат һәм 126 ҡатын-ҡыҙ булған.

XIX быуат аҙағында 16 йортта 51 ир-ат һәм 40 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән[5].

Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Юныс ауылында 1920 йылда 30 йортта 173 башҡорт йәшәгән[6].

Әлеге көндә Юныс ауылында балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар[7].

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)
1906 йыл 110
1920 йыл 26 август 173
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар 193
1959 йыл 15 ғинуар 166
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар 120
2002 йыл 9 октябрь 178
2010 йыл 14 октябрь 161 83 78 51,6 48,4

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Билдәле кешеләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Урамдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Салауат Юлаев урамы (рус.  Салавата Юлаева (улица)[8]

Тирә-яҡ мөхит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ер-һыу атамалары

Тауҙар:

Урмандар:

Йылғалар:

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Иҫтәлекле урындары

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7(рус.)
  • Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4 (рус.)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 август 2014. 20 август 2014 тикшерелгән.
  2. Численность и размещение населения Республики Башкортостан по данным Всероссийской переписи населения 2010 года. Статистический сборник.  (рус.)
  3. Юныс (Ҡыйғы районы) // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
  4. Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Өфө: Китап, 2009. — ISBN 978-5-295-04683-4.
  5. Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Өфө: Китап, 2009. — ISBN 978-5-295-04683-4.
  6. Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Өфө: Китап, 2009. — ISBN 978-5-295-04683-4.
  7. Юныс (Ҡыйғы районы) // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.
  8. Карта д. Юнусово. Улицы