Алағуз

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Алағуз
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Административ-территориаль берәмек Абзай ауыл советы
Почта индексы 452505

Алағуз —(рус. Алагузово) Башҡортостан Республикаһы Ҡыйғы районындағы ауыл. Абзай ауыл Советына ҡарай, ауыл Советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 554 кеше[1]. Почта индексы — 452505ОКАТО коды — 80236805002.

Хәҙерге торошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Алағуз ауылы Ыҡ йылғаһы буйында урынлашҡан. Урамдары ҡырсынташлы, газ уткәрелмән. Ауылда мәҙәниәт йорто, китапхана, фельдшерлыҡ пункты, ике һатыу итеү йорто бар. урта мәктәбе һәм балалар баҡсаһы бар. Мәсет 2007 йылда төҙөлде. Алағуз ауыл хужалығы етештереү ООО -һы бар.

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ауылға Дыуан ырыуына ҡараған башҡорттар нигеҙ һалған. 1735 —1740 йылдарҙағы башҡорт ихтиалыынан алда нигеҙләнгән. Баҡын Кейексин (Баҡый Кинкчин) — 1736—1745 йылдарҙа Дыуан волосы старшинаһы. Беренсе документаль сығанаҡ Алағуз (Баҡын) ауылы Ҡыйғы районы Башҡортостан тураһында.1735-1740 йылдағы башҡорт восстанияһыда.(Башҡортостан тарихы китабы(6-сы том Демидова. Н. Ф.).

Алағуз Баҡынов (Алағузя Баҡынов) — 1710 йылда Баҡын(Алағуз) ауылында тыуған Дыуан улусы старшинаһы. Уның комадаһы 1771—1773 йылдарҙағы Поляк походыңда ҡатнашҡан. Салауат Юлаевтың көрәштәше. 1774 йылдың ғинуарында Красноуфимскиға һәм Ҡоңғөргә походта ҡатнаша.(Салауат Таймасов) китабы.

Алағузин Ҡабул — Баш күтәреусе. Дыуан улусы старшинаһы Алағуз Баҡыновтың улы. 1734 йылда Алағуз ауылында тыуған. 1774 йылдың ноябрендә Юлай Аҙналин менән бергә Силәбегә баш һалып килә. 1798 йылда Троицк өйәҙенең 3-сө башҡорт кантонында старшина булып хеҙмәт итә.

Шул уҡ ваҡытта, Ырымбур мосолман ойошмаһының архив документтарында ауыл мәсете 1779 йылда төҙөлөүе тураһында мәғлүмәт бар[2]. XIX быуат һуңында 1842 йылдаауылда 5 ашлыҡ һуҡҡыс, 5 ашлыҡ елгәргес, 2 кибете, йылғаһында һыу тирмәне, буйынса ауылдың боронғо исеме Баҡын булған.

Биләмә беремектәренә инеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

! Теркәү йылы !! Олоҫ, ауыл Советы !! Өйәҙ, кантон, район !! Губерна, Республика !! Дәүләт |

1795 3 улусы 8-се башҡорт кантоны Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы 1816 2-се 4-се башҡорт кантоны Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы 1859 3-се 8-се кантон Златоуст өйәҙе Өфө губернаһы Рәсәй Империяһы 1917 улусы Златоуст өйәҙе Өфө губернаһы Рәсәй Империяһы 1926 Абзай ауыл ауыл Советы Дыуан-Мәсетле өйәҙе БАССР РСФСР, СССР 1960 Абзай ауыл ауыл Советы Ҡыйғы районы БАССР РСФСР , СССР 1962 ауыл Советы районы БАССР РСФСР , СССР 1992 ауыл Советы районы Башҡортостан Республикаһы Рәсәй Федерацияһы

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йыл Халыҡ һаны 1795 156. 1816 180. 1834 229. Йыл Халыҡ һаны 1859 345 1870 363 1897 1920 823 Йыл Халыҡ һаны 1939 793 1959 677 1969 1979 Йыл Халыҡ һаны 1989 484 2002 521 2010 554

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Урамдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Гагарин урамы.
  • Хәмзә урамы.
  • Йәштәр урамы.
  • Ҡайынлыҡ урамы.

= Тирә — яҡ мөхит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ыҡ — йылға.Ҡатҡанды йылғаһы - Ыҡ йылғаһы ҡушылдығы, ауылды ике өлөшкә бүлеп ауыл аша аға.
  • Аҡ — тау
  • Һарыҡ — тау
  • Ҡарауыл тау
  • Имән- түбә
  • Сисанбай кисеүе
  • Тирмән — шишмәһе Һыуыҡ тәмле һыулы шишмә
  • Әхмәт — күле
  • Кишәу шишмәһе
  • тирмәне
  • Ҡыҙыл яр
  • Дауыт ҡул
  • Ауылдың үрге осонда ике ҡәберлек бар. Мосафир ике кеше үлеп ҡалған һәм шул урында ерләнгән.
  • тирмәне
  • Өс ҡайын-елек һалдатҡа алынғандарҙы өҙатҡан урын. 70-се йыдарҙа 100 яҡын ауылдаштар оҙата килә ине.
  • Ылай буйы
  • Ҡумыҙҙы буйы

Билдәле шәхестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Алағуз ауылында тыуғандар

Әхмәтов Сафа Әхмәт улы (11.1. 1935, БАССР‑ҙың Ҡыйғы р‑ны Алағуз ауылы.), инженер-технолог. Техник ф. д‑ры (1976), проф. (1977). БАССР‑ҙың атҡ. фән эшмәкәре (1978), РФ юғары мәктәбенең атҡ. хеҙм‑ре (2011), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы(1977). И. М. Губкин ис. Мәскәү нефть ин‑тын тамамлаған (1958). 1967 й. алып ӨНИ‑нең Салауат киске ф‑тында эшләй (1977 й. — химия‑технология процестары каф. мөдире). 1979 й. башлап БДУ‑ның аналитик химия һәм дөйөм химик технология каф. мөдире. 1981 й. алып ӨДНТУ‑ла эшләй (1991 й. тиклем нефть һәм газ технологияһы каф. мөдире), бер үк ваҡытта 1981—91 йй. СССР Нефтехимия һәм нефть эшкәртеү сәнәғәте министрлығының тармаҡ лаб. (Өфө) ғилми етәксеһе.

Әхмәтов Мөхәмәтхәй Әхмәт улы (25.1.1942, БАССР‑ҙың Ҡыйғы р‑ны Алағуз ауылы. — 17.11.1995, Өфө), тел белгесе. Филол. ф. канд. (1970). БДУ‑ны тамамлаған (1964). 1965—67 йй. Ҡыйғы р‑ны Алағуз урта мәктәбенең уҡыу‑уҡытыу бүлеге мөдире. 1970 й. алып БДУ‑ла уҡыта.

Таһиров Ҡәйүм Ҡәүи улы (10 сентябрь 1957 йыл) — уҡытыусы, ғалим. Педогогия фәндәре кандиданты.

Баймөхәмәтов Эдуард Миржан улы (8 март 1954 йыл) — табиб.Ҡыйғы районының почётлы гражданы.Башҡортостан республикаһының атҡаҙанған табибы.

Фәтихов Рәфил Рафаил улы. (1955й.- 2011й). Өфө сәнғәт институтын тамамлаған, һөнәре буйынса «рәсем сәнғәте». Республика художество гимназия-интернаты Ҡасим Дәүләткилдеев . Директор май 1994г. – июль 2011г.Башҡортостан республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.Минобрнауки РФ почетлы хеҙмәткәре.Педагогия фәндәре кандидаты.

Бактемиров Ахмед Якуб улы.(1915- ). Ҡыҙыл Йондоҙ Ордены.27.02.1944. 3-дәрәжә Дан ордены 23.09.1944. Миҙал Батырлыҡ өсөн27.04.1945. Кавказды обороналау өсөн миҙалдары .01.05.1944.

Хабибуллин Сибағат Хабибула улы (1902 — 05.1976). 3-сө дәрәжә Дан ордены.Ҡыҙыл Йондоҙ Ордены . «Батырлыҡ өсөн» миҙалы. «Миҙал Хәрби хеҙмәттәре өсөн».27.02.1944

Исламов Миндибай Ислам улы (1909- )3-се дәрәжә Дан ордене.22.01.1944 - Батырлыҡ өсөн миҙалы.15.08.1944 - Батырлыҡ өсөн миҙалы.28.11.1943.

Сайфутдинов Мавлют Сайфутдин улы.(1913-1971) капитан. Ҡыҙыл Йондоҙ Ордены.Миҙал хәрби хеҙмәттәре өсөн.

Ахмедьяров Ахмадулла Ахмедьяр улы.(1916-1968) Өл. лейтенат. Ҡыҙыл йондоҙ ордены . Японияны еңгән Өсөн Миҙалы.




Ханипов Фазулла — .Башҡортостан республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» .

Сабирова Венера — .«Башҡортостан республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» . Балаҡатай районында йәшәй һәм эшләй.

Гильманов Борис Салимхан улы — «Хеҙмәт Даны» ордены кавалеры . Нефть эшкәртеү һәм сығарыуҙа үҙ хеҙмәт арнаған.

Фатыхов Салимьян -«Башҡортостан республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре»

Исламов Альтаф Минибай улы. Күп йылдар Абдрезяк совхозыда Ҡыйғы районында иң яҡшы комбайнсы.

Фасхитов Мухаметнур Свердловск юридик институтын тамамлаған. БАССР юғары суды судьяһы .

Сайфуллин Аскадулла. СССР эске эштәр министрлығы академияһын тамамлаған. Ровд начальнигы Учалы ҡалаһында күп йылдар эшләй.

  • Алағуз ауылында йәшәгәндәр

Байрамғулова Гөлсом

Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугирҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәғлүмәт сығанаҡтары.

  1. Хәтер китабында районы яугирҙәре,
  2. Һуғышта хәбәрһеҙ юғалғандар исемлеге,

Рәсемдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ауыл күренеше.


Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Кузеев Р. Ғ. Очерки исторической этнографии Башкир. ч. 1. — Уфа,1957.
  • Кигинский район Республики Башкортостан. Краткая энциклопедия. — Уфа, 2000.
  • Дыуан ырыуы ауылдары. — Өфө,

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Численность и возрастно-половой состав населения по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года. Муниципальный район Кигинскийский район Республики Башкортостан: статистический бюллетень. — Уфа: Башкортостанстат, 2012. — 103 с., табл.
  2. ГКУ РБ ЦИА РБ, Фонд № И-295, Опись № 2, Дело № 4, ЛЛ № 189об-190.