Ҡатнашыусы:Haqmar/Баш бит

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Википедия — һәр кем яҙа алған ирекле энциклопедия.
Хәҙер башҡорт телендә 50 295 мәҡәлә бар. Әүҙем ҡатнашыусылар һаны: 71.

Башҡортостан
Шәхестәр
География

Тарих
Математика
Спорт

Техника
Ислам
Башҡа порталдар

Мәҡәлә оҫтаһы (ярҙамсы ҡорал) Белешмә (һорауҙарға яуаптар) Биш таған (төп биш ҡағиҙә) Ҡоролтай (аралашыу урыны)

Һайланған мәҡәлә

Манатов Шариф Ахметзянович.jpg

Манатов Шәриф (Шәрифйән) Әхмәтйән улы (20 октябрь 1892 йыл1936 йыл) — башҡорт дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, Башҡортостан автономиялы республикаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Шәриф Әхмәт улы Манатов 1892 (икенсе сығанаҡтар буйынса 1893) йылдың 20 октябрендә Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡатай улусының (хәҙерге Ҡурған өлкәһе Әлмән районы) Манат ауылында мулла ғәиләһендә тыуған.

Шәриф 5 йәшендә әсәнән етем ҡала. 1905 йылда 13 йәшлек был зирәк малай алыҫ юлға сыға: Өфөгә килеп, башҡорттар араһынан уҡымышлы кешеләргә юлыға һәм уларҙың ярҙамы менән «Ғәлиә» мәҙрәсәһенә уҡырға урынлаша. Артабан, мәҙрәсәне тамамлау менән, Семипалатинскиға барып, уҡытыусылар семинарияһына имтихан тота һәм уны 1910 йылда тамамлай.

1910 йылда Санкт-Петербургка юл тота, бында ул 1911 йылдың сентябрендә Бехтерев институтының тарих-филология факультетына ҡабул ителә. Шәриф Манатовтың сәйәси эшмәкәрлеге нәҡ ошо осорҙа башланып китә. Ул, аҙмы-күпме аҡса табыу өсөн, шәхси дәрестәр бирә, Петербургта һәм Өфөлә сыҡҡан мосолман гәзиттәрендә, батша Рәсәй империяһының милли сәйәсәтен фашлап, мәҡәләләр баҫтыра, студенттар хәрәкәтендә ҡатнаша, халыҡты бөлгөнлөккә төшөрөүсе Беренсе донъя һуғышына ҡаршы сығыш яһай.

1914 йылдың октяберендә, охранканың эҙәрлекләүенән ҡасып, III курста уҡыуын тамамламайынса, эмиграцияға сығып китә. Тәүҙә Истанбулда уҡый, һуңынан Швейцарияның Цюрих, Берн ҡалаларында йәшәй, аҙаҡ Женевала урынлашып, шоколад фабрикаһында үлсәүсе булып эшләй. Бында ул үҙ алдына белем алыуын дауам итә, эмиграциялағы рус революционерҙары менән таныша, В. И. Ленин осраша. Эмиграцияла үткәргән өс йыл ваҡыт эсендә Шәриф Манатов йәнә инглиз, немец, француз, ғәрәп телдәрен өйрәнә, сәйәси әҙәбиәт менән ныҡлап мауығып китә. Һөҙөмтәлә, 1917 йылдың ғинуарында РСДРП (меньшевик-интернационалистар) сафына ағза булып керә.

1917 йылғы Февраль революцияһынан һуң Шәриф Манатов, илгә ҡайтып, Өфөлә «Тормош» гәзите редакцияһына эшкә урынлаша. 1917 йылдың 20—27 июлендә Ырымбур ҡалаһында үткәрелгән I Башҡорт ҡоролтайында ҡатнаша. Ҡоролтайҙа Шәриф Манатов Башҡорт мәркәз шураһы ағзаһы һәм рәйесе итеп һайлана. Әхмәтзәки Вəлиди буйынса, Шәриф Манатов Башҡорт мәркәз шураһы рәйесе итеп Ҡорбанғәлиевтар ярҙамы менән һайлана. 1917 йылдың 22—29 авгусында Өфөлә уҙған II Башҡорт ҡоролтайында ҡатнаша. Ҡоролтайҙа сығыш яһап, Рәсәйҙә унитар дәүләт өсөн көрәшеүселәргә, милләттәрҙең үҙбилдәләнешен танырға теләмәүселәргә ҡаршы тора.

↪ дауамы…

Яҡшы мәҡәлә

Oil pump Bashneft.jpg

Башҡортостанда бик күп төрлө файҙалы ҡаҙылмалар барлығы билдәле, улар — яғыулыҡтар (нефть, тәбиғи газ, күмер, торф), металл, йәки мәғдәндәр (тимер, баҡыр, марганец, алюмин, хром), металл булмаған ҡаҙылмалар (таш тоҙ, эзбизташ, гипс, фосфориттар, төҙөлөш балсығы һәм ҡомо, биҙәүес таштар), шулай уҡ ер аҫты һыуҙары. Файҙалы ҡаҙылмаларҙың таралыуы геологик тарих һәм, тимәк, был урындарҙың тәрәндәге төҙөлөшө менән бәйләнгән.

Көнбайыш Башҡортостанда ултырма тау тоҡомдарында яғыулыҡ һәм металл булмаған файҙалы ҡаҙылмалар күберәк таралған. Таулы Башҡортостанда һәм Урал аръяғында магма һәм метаморф сығышлы мәғдән ҡаҙылмалар өҫтөнлөк итә.

Нефть республикала иң мөһим файҙалы ҡаҙылма булып тора. Нефть ятҡылыҡтарын пермь осоронда күмелеп ҡалған риф массивтарында эҙләргә кәрәк. Был ятҡылыҡтар Ишембай нефть төбәген барлыҡҡа килтергән. Ҙурыраҡ нефть ятҡылыҡтары Туймазы нефть төбәгендә урынлашҡан. Нефть бында карбон ҡатламдарында һәм уларҙан тәрәнерәк ятҡан девон ҡатламдарында асылды. Ятҡылыҡтар төрлө ултырма тоҡомдар ҡатламының ҡабарып торған (антиклиналь) йыйырсыҡтарында урын биләй.

Шкапов-Бәләбәй, Арлан һәм башҡа төбәктәр ҙә нефть ятҡылыҡтарына шаҡтай бай.

Республикала әлегә өйрәнелмәгән майҙандар байтаҡ. Бынан тыш, нефтте платформаның, ултырма япмаһының тәрәнерәк өлкәләренән эҙләү эштәре алып барыла.

↪ дауамы…

Әһәмиәтле 1000 мәҡәлә проекты

Wikipedia Wordle - Top 1000 vital article hits.png
Башҡорт википедияһы өсөн мөһим булған «Википедияның 1000 әһәмиәтле мәҡәләһе» проектында ҡатнашырға саҡырабыҙ!

Иғлан

Балаларға ҡыуаныс бүләк итБашҡорт Викикитапханаһына башҡорт телендәге әкиәттәр һәм балалар өсөн башҡа әҫәрҙәр күсереп ҡуйыусыларҙы дәртләндереү маҡсатында ойошторолған беренсе бәйге дауам итә. Бәйге шарттары тураһында тулыраҡ мәғлүмәтте бында уҡығыҙ.

Һуңға ҡалмағыҙ! Әҫәр ҡуйыусылар бар.
  

Яңы мәҡәлә


Бөгөнгө рәсем

Бөгөн — 20 ноябрь

Белдереү

Башҡортостан ауылдарында халыҡ һаны тураһында оҙайлы динамикалағы мәғлүмәтте ҡуйыу өсөн һәр ауылға махсус таблицаны күсереүсе ирекмәндәрҙе көтәбеҙ. Эш ырамлыраҡ булыр ине. Әлеге ваҡытта утыҙ өс райондың һәр ауыл мәҡәләһенә яңы таблица урынлаштырылды һәм 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәте ҡуйылды. Ә Башҡортостанда бөтәһе 54 район һәм 4534 ауыл.

Баймаҡ, Илеш, Учалы райондары буйынса эш бара.

Туғандаш проекттар

Вәкиллек / EmbassyМобиль версияВикимедиа фондыБәйләнешБашҡа тел бүлектәре