Макс Планк

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Макс Планк
нем. Max Planck
Рәсем
Заты ир-ат[1][2][3]
Гражданлығы Flag of Germany (1867–1919).svg Герман империяһы[d]
Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Веймар Республикаһы
Flag of Germany (1935–1945).svg Өсөнсө рейх
Merchant flag of Germany (1946–1949).svg Бизония[d]
Тыуған ваҡыттағы исеме нем. Max Karl Ernst Ludwig Planck
Тыуған көнө 23 апрель 1858({{padleft:1858|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[4][5][…]
Тыуған урыны Германия, Киль (ҡала)[2]
Вафат булған көнө 4 октябрь 1947({{padleft:1947|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[4][5][…] (89 йәш)
Вафат булған урыны Бизония[d], Түбәнге Саксония, Гёттинген[d][2]
Үлем төрө тәбиғи үлем[d]
Үлем сәбәбе Миокард инфаркты
Ерләнгән урыны Гёттингенское городское кладбище[d]
Атаһы Wilhelm von Planck[d]
Бер туғандары Hugo Planck[d]
Хәләл ефете Marie Merck[d]
Балалары Эрвин Планк[d]
Яҙма әҫәрҙәр теле Немец теле
Һөнәр төрө физик-теоретик, университет уҡытыусыһы
Эшмәкәрлек төрө теоретическая физика[d]
Эш биреүсе Мюнхендың Людвиг-Максимилиан университеты
Кильский университет[d]
Фридрих Вильгельм университеты[d]
Гумбольдт исемендәге Берлин университеты
Биләгән вазифаһы гехаймрат[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Ledererstraße 5[d], Немецкое физическое общество[d], Пруссия фәндәр академияһы[d], Общество кайзера Вильгельма[d], Notgemeinschaft der Deutschen Wissenschaft[d], деи Линчеи милли академияһы[d], Лондонское королевское общество[d], Баварская академия наук[d], Саксония фәндәр академияһы[d], Нидерландская королевская академия наук[d], Венрия фәндәр академияһы[d], Папская академия наук[d][7], Sondershäuser Verband[d], Санкт-Петербург фәндәр академияһы[d], СССР Фәндәр академияһы[d], Шведская королевская академия наук[d], Америка сәнғәт һәм фәндәр академияһы[d], Рәсәй Фәндәр академияһы[d], Леопольд Академияһы, Американское философское общество[d][8], Туринская академия наук[d] һәм Национальная академия наук США[d]
Уҡыу йорто Мюнхендың Людвиг-Максимилиан университеты
Фридрих Вильгельм университеты[d]
Maximiliansgymnasium München[d]
Гумбольдт исемендәге Берлин университеты
Докторская диссертация Q55713946?[9]
Ғилми етәксе Брилль, Александр Вильгельм фон[d]
Аспиранттар Ричард Бекер[d][9], Лауэ, Макс фон[d][9], Шлик, Мориц[d][9], Макс Абрахам[d][9], Вальтер Боте[d][9], Вальтер Гордон[d][9], Hilde Heinicke[d][9], Густав Людвиг Герц[d][9], Heinrich Karstens[d][9], Karl Körner[d][9], Erich Kretschmann[d][9], Isidor Israel Malkin[d][9], Мейснер, Вальтер Фриц[d][9], Вальтер Шоттки[d][9], Эрих Шуман[d][9] һәм Wilhelm Wenzel[d][9]
Уҡыусылар Макс Абрахам[d], Вальтер Боте[d], Густав Людвиг Герц[d], Лауэ, Макс фон[d], Мейснер, Вальтер Фриц[d], Шлик, Мориц[d] һәм Вальтер Шоттки[d]
Кемдә уҡыған Филипп Людвиг Зейдель[d] һәм Густав Бауэр[d]
Эш урыны Мюнхен
Сәйәси фирҡә ағзаһы Немецкая народная партия[d]
Ҡултамға
Ҡатнашыусы первый сольвеевский конгресс[d] һәм пятый сольвеевский конгресс[d]
Музыка ҡоралы фортепиано, виолончель[d] һәм орган[d]
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

Нобелевская премия по физике[d] (1918)

Adlerschild des Deutschen Reiches[d]

медаль имени Макса Планка[d] (1929)

премия Гёте[d] (1945)

медаль Копли[d] (1929)

орден Pour le Mérite в области искусств и науки

Медаль Лоренца[d] (1927)

медаль Гарнака[d] (1933)

медаль Гельмгольца[d] (1914)

орден Максимилиана «За достижения в науке и искусстве»

медаль Либиха[d] (1921)

медаль Франклина[d] (1927)

почётный доктор Афинского университета[d]

почётный доктор Кембриджского университета[d]

почётный доктор Университета Глазго[d]

почётный доктор Берлинского технического университета[d]

лекция Гатри[d] (1932)

медаль Гёте за искусство и науку[d]

Изображение памятной доски
Commons-logo.svg Макс Планк Викимилектә

Макс Карл Эрнст Людвиг Планк (нем. Max Karl Ernst Ludwig Planck; 23 апрель 1858 йыл — 4 октябрь 1947 йыл — Германия ғалимы, физик-теоретик, квант физикаһына нигеҙ һалыусы.

Физика буйынса Нобель премияһы лауреаты (1918) һәм башҡа бүләктәр эйәһе, Пруссия фәндәр академияһы (1894), күп кенә сит ил ғилми йәмғиәттәре һәм фәндәр академиялары ағзаһы. Оҙайлы ваҡыт дауамында немец фәне етәкселәренең береһе.

Планктың ғилми хеҙмәттәре термодинамикаға, йылылыҡ нурланышына, квант теорияһына, махсус сағыштырмалыҡ теорияһына һәм оптикаға бағышланған.

Ул термодинамиканың икенсе башланғысын — энтропияның үҫеш принцибын — формалаштырған һәм уны физик химияның төрлө мәсьәләләрен сисеүҙә ҡулланған. Тигеҙ дәүмәлле йылылыҡ нурланышы проблемаһына электродинамика һәм термодинамика алымдарын ҡулланып, Планк абсолют ҡара есем спектрында энергияның бүленеү законын сығарған, уны энергия һәм ғәмәл кванттары тураһында күҙаллау аша нигеҙләгән. Был ҡаҙаныш квант физикаһы үҫешенә башланғыс булған.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығышы һәм белеме (1858—1878)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Макс Планк[Комм 1], 1858 йылдың 23 апрелендә Киль ҡалаһында тыуған, сығышы менән ул боронғо дворяндар затынан; уның ата-бабалары араһында билдәле юристар, ғалимдар, хәрбиҙәр һәм дин әһелдәре бар.

10 йәшлек Макс Планктың автографы

Туғыҙ йәшенә тиклем Макс Голштинияның баш ҡалаһы булған һәм ул заманда Дания менән Пруссия араһындағы ҡаршылыҡтар үҙәгенә әйләнгән Килдә үтә. Алты йәшлек Планк 1864 йылда Пруссия-Австрия ғәскәрҙәренең ҡалаға инеүенең шаһиты була[10]. 1867 йылда Вильгельм Планк Мюнхен университетының юриспруденция профессоры вазифаһына саҡырыуҙы ҡабул итә һәм ғаиләһе менән Бавария баш ҡалаһына күсенә. Максты Максимилиан гимназияһына (:de:Maximiliansgymnasium München) бирәләр; ул бик теләп шөғөлләнә һәм тиҙҙән синыфтағы иң яҡшы уҡыусыларҙың береһе булып таныла. Был мәктәптә гимназиялар өсөн традицион булған предметтарға (атап әйткәндә, боронғо телдәрҙе өйрәнеүгә) күп иғтибар бирелһә лә, тәбиғи фәндәрҙе уҡытыу ҙа юғары кимәлдә була.

Математика уҡытыусыһы Герман Мюллерҙең (Hermann Müller) үҫмер Планкка йоғонтоһо бигерәк тә көслө була. Энергия һаҡланыу законы тураһында буласаҡ ғалим тәүге тапҡыр нәҡ унан ишетә; Макстың математик таланты бик иртә асыла[11]. Шул уҡ ваҡытта уҡытыусылар уның ниндәйҙер айырым һәләттәрен күрмәй, бары тик көслө характер һәм исполнительность кеүек шәхсән сифаттарын ғына билдәләй. [12]. Гимназияла уҡыу унда фән, тәбиғәт ҡанундары асылы менән ҡыҙыҡһыныуының нығыуына булышлыҡ итә — был турала ғүмер аҙағында ғалим түбәндәгеләрҙе яҙып ҡалдыра:

С юности меня вдохновило на занятие наукой осознание того отнюдь не самоочевидного факта, что законы нашего мышления совпадают с закономерностями, имеющими место в процессе получения впечатлений от внешнего мира, и что, следовательно, человек может судить об этих закономерностях при помощи чистого мышления. Существенно важным при этом является то, что внешний мир представляет собой нечто не зависимое от нас, абсолютное, чему противостоим мы, а поиски законов, относящихся к этому абсолютному, представляются мне самой прекрасной задачей в жизни учёного.

Планк М. Научная автобиография // УФН. — 1958. — Т. 64. — С. 625.

Комментарийҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. «Spiegel Online» баҫмаһы яҙып сыҡҡанса, Планктың төп исеме Макс түгел, ә Маркс булған (нем. Marx) — был латин телендәге Маркус исеменең немецсәгә яраҡлаштырылған формаһы. Был асышты Киль ҡалаһының сиркәү архивын өйрәнгән журналист Карл Дамен. См.: Seidler C. Gestatten, Marx Planck  (инг.). Spiegel Online (24.04.2008). Тәүге сығанаҡтан архивланған 18 август 2012. 17 август 2012 тикшерелгән.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. VIAF — 2012.
  2. 2,0 2,1 2,2 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118594818 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  3. Bibliothèque nationale de France BNF танытҡысы: асыҡ мәғлүмәт платформаһы — 2011.
  4. 4,0 4,1 Архив по истории математики Мактьютор
  5. 5,0 5,1 Encyclopædia Britannica
  6. 6,0 6,1 Babelio — 2007.
  7. http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/planck.html
  8. Notable Names Database — 2002.
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 9,13 9,14 9,15 9,16 Математическая генеалогия — 1997.
  10. Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; КФ7 төшөрмәләре өсөн текст юҡ
  11. Кляус и Франкфурт, 1980, с. 9—11
  12. Heilbron, 1986, p. 3