Серге

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Серге
Рәсем
Commons-logo.svg Серге Викимилектә

Серге - (рус. чепра́к, по́тник, нем. waltrapp)[1] - үңлек өҫтөнән эйәр аҫтына һалына торған тышлы кейеҙ [2], [3]. Уны сергетыш[4] тип аталған биҙәкле күн йәки буҫтау тышлыҡ менән ҡаплайҙар.

Тәғәйенләнеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Серге бер нисә функцияны үтәй:

  • аттың тирен һеңдерә, арҡаһын ҡоро һаҡлай;
  • эйәрҙе тирҙән һаҡлай;
  • эйәр аттың арҡаһында шыуып йөрөмәй;
  • аттың арҡаһы ныҡ тирләп китмәй[5].

Шулай итеп, серге аттың арҡаһын һаҡлау сараһы ла һәм уңайлылыҡ та тыуҙыра. Башҡорттарҙа серге һәм сергетыш эстетик элемент, күркәмлек монаяты булып та тора.Сергетыш атҡа күҙ тейеүҙән һаҡлаусы булып та тора тип һанаған башҡорттар.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Рәсәйҙә серге XIV быуаттарҙан алып XVIII быуатҡа тиклем плат, чепрак, чандарь тип аталған. Пётр I заманында ғәскәрҙе немец өлгөһөндә кейендерә башлағас, чепрак һаҡлана, әммә билдәле бер формаһы булмай. Артабан беселеше лә, материалы ла күрһәтелә башлай. 1763 йылда «чепрак» һәм «вальтрап» бер үк мәғәнәгә эйә була. Һуңынан бөтә ҡупшы сергеләр - вальтрап, ә япмалары чепрак тип атала башлай.

Гусар полктарында вальтрап һалдаттың кейемдәре төҫөндә була[6].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Вальтрап // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах — СПб., 1907—1909.
  2. Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 1-се том, 193-сө бит
  3. Вальтрап. Толковый словарь Ушакова. 8 февраль 2010 тикшерелгән.(недоступная ссылка)
  4. Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 1-се том, 193-сө бит
  5. Для чего нужен вальтрап?. Ridewest.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 апрель 2012. 8 февраль 2010 тикшерелгән.
  6. Гусарские полки. Расцветка обмундирования. Васильевский полигон. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 апрель 2012. 8 февраль 2010 тикшерелгән.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]