Һабанаҡ

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
Һабанах
Һабанаҡ
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башҡортостан

Муниципаль район

Мәсетле районы

Координаталар

55°52′38″ с. ш. 58°15′25″ в. д.HGЯO

Милли состав

Башҡорттар

Этнохороним

һабанаҡтар

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Цифровые идентификаторы
Автомобиль коды

02, 102

ОКАТО коды

80 242 825 003

ОКТМО коды

80 642 425 111

Һабанах (Рәсәй)
Һабанах
Һабанах
Һабанаҡ (Башҡортостан Республикаһы)
Һабанах

Һабанаҡ (рус. Сабанаково) — Башҡортостандың Мәсетле районындағы ауыл. Ләмәҙтамаҡ ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 391 кеше [1].

Почта индексы — 452564, ОКАТО коды — 80242825003.


Бөгөнгө торошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәсәғүт-Әчит юлынан ауылға тиклем асфальт юл һалынған. Ләмәҙтамаҡ һәм Сәлйоғот ауылдарына ҡырсынташлы элекке оло юл бар. Ауылдың Мәжит Ғафури, Чкалов, Йәштәр урамына асфальт түшәлгән, Әй һәм Шишмә урамы ҡырсынташлы. Эсәр һыу торбалары буйынса урамдарға таратылған. Күп кешеләр һыуҙы йорттарына үткәргәндәр. Ауылда газ үткәрелгән, күпселек йорттар газ менән йылытыла.

Ауылда өс кибет бар. 2008 йылда сафҡа ингән яңы социаль-мәҙәни үҙәктә балалар баҡсаһы, мәктәп, клуб, фельдшер-акушер пункты урынлашҡан.

Үткән быуат башында бөтә волостың ашлыҡ һаҡламын тотоу өсөн махсус төҙөлгән келәт — мәгәзәй (рус.  страховой магазин һүҙенән) йорто һаҡланған.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ауылға Ҡошсо ырыуы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һалған. Рәсми сығанаҡтарҙа беренсе тапҡыр 1736 йылда телгә алына. 1770 йылда ауылда ғалим-этнограф Иван Иванович Лепёхин булып китә.

1865-1922 йылдарҙа Оло Ҡошсо улусы үҙәге булған.

1918-1919 йй. Кулактар тарафынан йыртҡыстарса һәләк булған коммунистар.

Ауыл исеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ауылдың исеме нигеҙ һалыусы Һабанаҡ Һарыҡайыв исеме менән бәйле.

Мәктәп[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мәктәп, архив мәғлүмәттәренә нигеҙләнеп әйткәндә, тәүҙә мәҙрәсә булараҡ 1907 йылда асылған. 1920 йылдан башланғыс мәктәп итеп үҙгәртелгән.1952 йылдан ете йыллыҡ , 1962 йылдан һигеҙ йыллыҡ булып үҙгәртелә. 1982 йылға тиклем мәктәп Оло Ҡошсо олоҫо үҙәгенең бинаһында урынлаша. 1982-2007 йылдарҙа Ләмәҙтамаҡ урта мәктәбенең күсереп килтерелгән бинаһында була. Ә 2008 йылдан яңы бинаға — социаль-мәҙәни үҙәккә күсә . [2]

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
1795[3]1816[3]1834[3]1850[3]1859[3]1865[3]1897[3]
103117161215245303610
1920[3]1939[3]1959[3]1970[3]1979[3]1989[3]2002[4]
708521459541395439437
2009[4]2010[5]
470391

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө
1897 йыл 9 февраль ( 26 ғинуар)
1920 йыл 26 август 708 346 362 49 51
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар 521 224 297 43 57
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар 439 216 223 49 51
2002 йыл 9 октябрь 437 224 213 51 49
2010 йыл 14 октябрь[6] 391 203 188 52 48

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Алыҫлыҡ[7]:

  • Район үҙәгенә тиклем (Оло Ыҡтамаҡ): 10 км
  • Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ләмәҙтамаҡ): 6 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Сулея): 116 км

Күренекле ауылдаштар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Исемлек Мәсетле районы энциклопедияһына нигеҙләнеп төҙөлдө[8].

Тирә-яҡ мөхит[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Әй — йылға, Ҡариҙел ҡушылдығы
  • Һабанаҡҡул(Һептәтә) — бәләкәй йылға, Әй ҡушылдығы, элек йыл дауыманда ағып ятҡан, хәҙергә ваҡытта ҡороған.
  • Һыйыртау
  • Һаҡтау
  • Ыйыҡтау
  • Таштау
  • Туйҡай
  • Ҡашҡабейәтау - Оло юлдан Һабанаҡҡа кергән юлдан һул ҡулда ҡалған тау итәге.
  • Ҡырсынды
  • Таштыҡул
  • Борошҡул

Урамдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Урам исеме [9]:

  • башҡ. Әй (урамы) — рус.  Айская ( улица )
  • башҡ. Мәжит Ғафури (урамы) — рус.  Мажита Гафури ( улица )
  • башҡ. Йәштәр (урамы) — рус.  Молодежная ( улица )
  • башҡ. Шишмә (урамы) — рус.  Родниковая ( улица )
  • башҡ. Чкалов (урамы) — рус.  Чкалова ( улица )

Ерле (рәсми булмаған) урам исемдәре[10]

  • Әй (урамы) — Ҡуянауыл
  • Мәжит Ғафури (урамы) — Барановка, Урта Суҡ, Әйяғос
  • Чкалов (урамы) — Тартай, Камчатка
  • Йәштәр (урамы) — ЦРУ

Һабанаҡтарҙың ҡушаматы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һабанаҡ ауылының дөйөм ҡушаматы — алабай, көсөк. Ауылда быуындан быуынға күсеүсе ҡушаматтар бар, хатта кейәү-килендәргә лә йәбешә. Шулай уҡ шәхси кешенең үҙенә генә бирелгән ҡушаматтар була. Ҡайһы берәүҙәр ҡушаматтарынан ояла, ҡыйынһына. Шуға күрә ҡушаматтар исемлеге генә бирелә: Бөкө, Генерал Майор, Мекетә, Күк ҡомған, Кәкүк, Ҡара сираҡ, Сумка, Шороҡ, Шапаҡтар, Шутиха, Өс тишек, Әлеш, Ҡурғаш, Бештәй, Имас, Әпә, Тункин, Һапый, Мыҡый, Бәрҙәш, Шандырша, Ҡаҡай, Бәпкә (Ҡаҡай күршеһе), Бекей, Ҙур Бекей, Бекей Бекей, Оҙон, Аяҙғанға ҡатҡан ...

Ауыл лаҡаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Беҙҙә аҡса серей, кәрәкһә апайыңдан барып ал — Бер ағай йыш ҡына кешенән бурысҡа алып йөрөгән. Бурысҡа аҡса алған саҡта гел шулай әйтер булған. Хәҙер һабанаҡтар кешенән бурысҡа аҡса һорауҙарын бына шул лаҡап менән белдерәләр. Теге апайҙың исемен дә ҡушып әйтәләр.

Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Рәсемдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Численность и возрастно-половой состав населения по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года. Муниципальный район Мечетлинский район Республики Башкортостан: статистический бюллетень. — Уфа: Башкортостанстат, 2012. — 103 с., табл.
  2. Мәҙрәсә бинаһы
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 Гатауллин Р. Ш. Села и деревни Кущинского рода. (Сборник сведений из различных источников). — Уфа, 2007. — 132 с.
  4. 4,0 4,1 Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан ВПН-2002 и 2009
  5. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 август 2014. 20 август 2014 тикшерелгән.
  6. Башҡортостан Республикаһы ауылдары буйынса 2010 йыл халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре
  7. Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник / Сост. Р. Ф. Хабиров — Уфа: Белая Река, 2007. — 416 б. — 10000 экз. — ISBN 978-5-87691-038-7.
  8. Мечетлинский район Республики Башкортостан: энциклопедия / Редкол.: Ю. Ю. Султанов (гл.ред.), Н. Ф. Ахкамова (сост.), Г. К. Бикташева (отв.ред.) и др. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:илл. ISBN 978-5-9613-0148-9
  9. "Налог Белешмәһе" системаһында Һабанаҡ ауылы
  10. Ауыл ағаһы Хәйретдинов Рафас Вәдит улы һүҙҙәренән, 1958 йылда тыуған

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Гатауллин Р. Ш. Села и деревни Кущинского рода. — Уфа: Башкортостанстат, 2007. — 136 с.
  2. Мечетлинский район Республики Башкортостан. Краткая энциклопедия. — Уфа, 2000. — 166 c.
  3. Мечетлинский район Республики Башкортостан: энциклопедия / Редкол.: Ю. Ю. Султанов (гл.ред.), Н. Ф. Ахкамова (сост.), Г. К. Бикташева (отв.ред.) и др. — Уфа: Мир печати, 2010. — 284 с.:илл. ISBN 978-5-9613-0148-9

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]