Баҡал (Силәбе өлкәһе)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Баҡал
Флаг[d]
Flag of Bakal (Chelyabinsk oblast).pngCoat of Arms of Bakal (Chelyabinsk oblast).png
Рәсем
Нигеҙләү датаһы 1757
Дәүләт Рәсәй
Административ үҙәге Бакальское городское поселение[d][1]
Административ-территориаль берәмек Бакальское городское поселение[d][1]
Халыҡ һаны 19 264 кеше (1 ғинуар 2018)[2]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 597 Метр
Сәғәт бүлкәте UTC+05:00[d]
Майҙан 50 км²
Почта индексы 456900
Урындағы телефон коды 35161
Commons-logo.svg Баҡал Викимилектә

Баҡал руднигы эшселәре. Сергей Михайлович Прокудин-Горский фотоһы, 1910

Баҡал — Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһе Һатҡы районында урынлашҡан ҡала, Баҡал ҡала биләмәһенең административ үҙәге. Моноҡалалар исемлегендә[3].

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүендә, Һилейә [4] һәм Оло Һуҡа һырттары араһында Силәбенән 258 км көнбайыштараҡ урынлашҡан. Климаты уртаса .

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡаланың исеме гидронимдан алып - Баҡал (Оло Баҡал) йылғаһы буйында урынлашҡан булғанлыҡтан ҡушылған. П.С. Паллас Баҡал тауҙарын "Бакал аркассе" тип атай, һәм үҙе үк "каменистая длинная и крутая горы грива", йәғни был Баҡал йылғаһы буйынан һуҙылған тау һырты, арҡа тип атай [5]. Йылғаның исеме иһә ер-һыу йән эйәһе "баҡа" күп булғанлыҡтан бирелгән.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1757 йылда Баҡал буйында табылған тимер мәғдәне табылған урында ҡасабаға нигеҙ һалынған. Шул йылы уҡ мәғдән сығарыу башлана. 1928 йылда Баҡалға ҡала тибындағы ҡасаба статусы бирелә. Баҡал рудниктары бөйөк Ватан һуғышы йылдарында тулы ҡеүәткә эшләп,йылына 760 мең тонна мәғдән сығара. 1951 йылда бер нисә ҡасабаны ҡушып, Баҡал ҡалаһы ойошторола булдырыла [6]

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
1931[7]1939[7]1959[8]1967[7]1970[9]1979[10]1989[11]1992[7]
5500630029 41931 00027 38526 82024 10123 800
1996[7]1998[7]2002[12]2003[7]2005[7]2006[7]2007[7]2008[13]
22 50022 10022 31422 30022 00021 80021 70021 409
2009[14]2010[15]2011[16]2012[17]2013[18]2014[19]2015[20]2016[13]
21 43720 94020 91020 70820 48520 25620 15319 942


2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала Рәсәй Федерацияһының 1112[21] ҡалаһы араһында [22] 375-се урында була

Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалала тимер рудаһы сығарыла һәм байытыла. Уны асыҡ ысул менән сығаралар, әкренләп шахта ысулына күсәләр. Экскаватор өлөштәре етештереү, мәғдән байытыу ҡорамалдарын ремонтлау предприятиеһы бар. Златоуст (Алтынтамаҡ) тегеү фабрикаһы филиалы эшләй. ПҠырсынташ етештерелә.

Шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Кәлимуллин Сәмиғулла Мәсифулла улы - (25 август 1914 йыл — 19 сентябрь 1989 йыл) — рәссам-сәхнә биҙәүсе. 1954 йылдан СССР-ҙың Рәссамдар, 1947 йылдан — Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1947). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1955).

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡалаға Бирҙәүеш — Баҡал тимер юлы тейә. Пассажир хәрәкәте 2004 йылдан юҡ. Автостанция эшләй.

Мәғлүмәт саралары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1930 йылдан «Горняк Бакала» гәзите сыға.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 ОКТМО
  2. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаРосстат.
  3. Распоряжение Правительства РФ от 29 июля 2014 года № 1398-р «Об утверждении перечня моногородов»
  4. М. С. Фонотов.Под именем Сулея надо иметь в виду, прежде всего, хребет [1]
  5. Матвеев А.К. Географические названия Урала.: Топономический словарь. - Екатеринбург: ИД "Сократ", 2008, -352 с., - 27-28 биттәр
  6. Наша история - ООО Бакальское рудоуправление. www.bakalruda.com. 15 ғинуар 2019 тикшерелгән.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 7,9 Народная энциклопедия «Мой город». Бакал
  8. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  9. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  10. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  11. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011.
  12. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  13. 13,0 13,1 Численность постоянного населения по городским округам и муниципальным районам Челябинской области на 1 января 2005-2016 гг. (численность населения 2004-2010 гг. пересчитана от итогов ВПН-2010). Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 апрель 2016. 8 апрель 2016 тикшерелгән.
  14. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 ғинуар 2014. 2 ғинуар 2014 тикшерелгән.
  15. Тома официальной публикации итогов Всероссийской переписи населения 2010 года по Челябинской области. Том 1. «Численность и размещение населения Челябинской области». Таблица 11. Челябинскстат. Тәүге сығанаҡтан архивланған 13 февраль 2014. 13 февраль 2014 тикшерелгән.
  16. Численность постоянного населения Челябинской области в разрезе муниципальных образований на 1 января 2012 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 12 апрель 2014. 12 апрель 2014 тикшерелгән.
  17. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2014. 31 май 2014 тикшерелгән.
  18. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 ноябрь 2013. 16 ноябрь 2013 тикшерелгән.
  19. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 август 2014. 2 август 2014 тикшерелгән.
  20. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 август 2015. 6 август 2015 тикшерелгән.
  21. с учётом городов Крыма
  22. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года. Таблица «31. Численность населения городов и пгт по федеральным округам и субъектам Российской Федерации на 1 января 2016 года». RAR-архив (1,0 Mб)

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]