Яманйылға (ҡала)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Яманйылға
Флаг[d]
Flag of Emanzhelinsk (Chelyabinsk oblast).pngCoat of Arms of Emanzhelinsk (Chelyabinsk oblast).png
Нигеҙләү датаһы 1931
Дәүләт Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1937).svg Рәсәй
Административ үҙәге Еманжелинское городское поселение[d][1] һәм Еманжелинск районы
Административ-территориаль берәмек Еманжелинск районы
Халыҡ һаны 28 742 кеше (1 ғинуар 2018)[2]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 220 метр
Майҙан 129,9 км²
Почта индексы 456580–456584
Рәсми сайт emanjelinsk.ru
Урындағы телефон коды 35138
Commons-logo.svg Яманйылға Викимилектә

Яманйылға күренеше

Яманйылға - рус. Еманжели́нск— (ҡала 1770 йылда нигеҙләнгән, ҡала статусын 1951 йылда алған), Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһе Яманйылға районында урынлашҡан ҡала, административ үҙәк. «Оло Силәбе» агломерацияһы составына инә.

Ҡала Көньяҡ Уралда, Силәбенән 50 км алыҫлыҡта урынлашҡан.

Тарихынан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Яманйылға нығытмаһы Яманйылға ярында Ырымбур губернаторы ордеры буйынса 1770 йылда Яманйылған тигән казактар ауылы урынында һалынған.Ә ауыл шунан бер йыл элек кенә нигеҙләнгән булған.

1930—1931 йылдарҙа ошо яҡта күмер ятҡылығы табылыу сәбәпле Яманйылға күмерселәр ҡасабаһына әүерелгән. 1951 йылдың 25 сентябрендә ҡала статусы бирелгән.

1961 йылда ҡалаға - Зауральский, ә 1962 йылда Красногорский ҡасабалары ҡушыла.

1997 йылда күмер сәнәғәтендә реструктуризация башлана һәм «Батуринская» менән «Куллярская» шахталары ябыла.

2013 йылда Силәбе өлкәһенә метеорит төшкәндә Яманйылғаның бөтә мәктәптәренең тәҙрәләре ватыла.

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡаланың атамаһы башҡорт телендәге "яман" һәм "йылға" (башҡ. Яман йылға) һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән йылға исеменән барлыҡҡа килгән. (татар. Яман-Җылга, Яман-елга[3],[4].

Халҡы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ иҫәбе
1939[5]1959[6]1967[5]1970[7]1979[8]1989[9]1992[5]1996[5]1998[5]2000[5]
11 10033 56336 00033 38931 01531 15331 40029 90029 60029 000
2001[5]2002[10]2003[5]2005[5]2006[5]2007[5]2008[5]2009[11]2010[12]2011[13]
28 80030 20230 20029 60029 60029 60029 80030 07630 21630 220
2012[14]2013[15]2014[16]2015[17]2016[18]
30 25630 25229 93129 72829 487

2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы буйынса ҡала Рәсәй Федерацияһының 1112[19] ҡалаһы араһында [20] 375-се урында була

Иҡтисады[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шахталар ябылыу сәбәпле ҡалалағы күмер сәнәғәте юҡҡа сыға. Заводтар: механика, ҡатнаш мал аҙығы етештереү, ремонт эштәре. Тегеү фабрикаһы. Төҙөлөш тармағы көрсөккә бирешмәй — кирбес заводы тотороҡло эшләп килә.

Транспорт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡала янынан федераль автомобиль юлы М36 етә, ул европа маршрутына E 123 һәм азия маршрутына AH7инә.

Тимер юл һәм автомобиль станциялары бар.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. ОКТМО
  2. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаРосстат.
  3. Возник в 1770 г. как казачья деревня, названная по ручью Яманзелга (Яман Җылга) - "плохая река", где татар. яман, башҡ. яман - "плохой", "жылга" - диалектный вариант татар. елга, башҡ. йылга - "река" Поспелов Е.М. Географические названия мира: Топонимический словарь: Около 5000 единиц. М.: Русские словари, ООО "Изд-во Астрель", ООО "Изд-во АСТ", 2001. стр. 151
  4. Шувалов Н. И. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 Народная энциклопедия «Мой город». Еманжелинск
  6. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  7. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  8. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.  (рус.). Демоскоп Weekly. Тәүге сығанаҡтан архивланған 28 апрель 2013. 25 сентябрь 2013 тикшерелгән.
  9. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011.
  10. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  11. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 ғинуар 2014. 2 ғинуар 2014 тикшерелгән.
  12. Тома официальной публикации итогов Всероссийской переписи населения 2010 года по Челябинской области. Том 1. «Численность и размещение населения Челябинской области». Таблица 11. Челябинскстат. Тәүге сығанаҡтан архивланған 13 февраль 2014. 13 февраль 2014 тикшерелгән.
  13. Численность постоянного населения Челябинской области в разрезе муниципальных образований на 1 января 2012 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 12 апрель 2014. 12 апрель 2014 тикшерелгән.
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 31 май 2014. 31 май 2014 тикшерелгән.
  15. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 ноябрь 2013. 16 ноябрь 2013 тикшерелгән.
  16. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 август 2014. 2 август 2014 тикшерелгән.
  17. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Тәүге сығанаҡтан архивланған 6 август 2015. 6 август 2015 тикшерелгән.
  18. Численность постоянного населения по городским округам и муниципальным районам Челябинской области на 1 января 2005-2016 гг. (численность населения 2004-2010 гг. пересчитана от итогов ВПН-2010). Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 апрель 2016. 8 апрель 2016 тикшерелгән.
  19. с учётом городов Крыма
  20. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года. Таблица «31. Численность населения городов и пгт по федеральным округам и субъектам Российской Федерации на 1 января 2016 года». RAR-архив (1,0 Mб)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]