Сарман

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
Сарман
татар. Сарман
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Татарстан

Муниципаль район

Сарман

Ауыл биләмәһе

Сарман

Координаталар

55°15′16″ с. ш. 52°35′23″ в. д.HGЯO

Нигеҙләнгән

XVII быуат

Халҡы

9043 кеше (2013)

Милли состав

Татарҙар

Конфессиональ составы

Мосолмандар

Сәғәт бүлкәте

UTC+4

Телефон коды

+7 +7

Почта индексы

423350

Цифровые идентификаторы
Автомобиль коды

-

Код ОКАТО

92 253 000 001

Код ОКТМО

92 653 460 101

Картаны күрһәтергә/йәшерергә
Сарман (Рәсәй)
Сарман
Сарман
Сарман (Татарстан)
Сарман

Сарман — Татарстан Республикаһындағы Сарман районының һәм Сарман ауыл биләмәһенең үҙәге.

География[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөгөлмә тимер юл станцияһынан 110 км төньяҡтараҡ, Минзәлә йылғаһы буйында урынлашҡан.

Тарих[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сарман — Байлар улусы Салағош түбәһе башҡорттарының ауылы.

1800 йылда Генераль межевание тамаланғас, ауыл берләштерелгән Ҫарайлы-Мең—Байлар улусының үҙәге булы китә. Ике ырыу ерҙәрен берләштереү халыҡ араһында ҡаршылыҡ тыуҙыра[1]. Һуңыраҡ ауыл Әлмәт Мулла улусының үҙәге була[2].

1795 йылда 27 йортта 158 башҡорт, ә бишеһендә — 49 типтәр теркәлгән. 1816 йылда 47 йортта — 270 ир енесле башҡорт һәм 27 ир енесле типтәр, ә 1834 йылда 67 йортта — 413 ир енесле башҡорт һәм 40 ир енесле типтәр иҫәпләнгән. 1859 йылда 923 башҡорт һәм типтәр теркәлгән[2].

1912 йылғы йорт-ара иҫәп алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда 381 ихатала 1955 башҡорт йәшәгән. Халыҡ арпа, һоло, борай, борсаҡ, бойҙай, тары һәм бәрәңге үҫтергән, 2419 баш мал, шул иҫәптән 472 ат, 436 һыйыр, 1351 һарыҡ һәм 160 кәзә аҫраған. Ауылда ике тирмән, тимерлек, 7 кибет, икмәк магазины, баҙар булған[2].

XIX быуат уртаһынан ауылда ике мәсет һәм улар янында мәктәп булыуы билдәле[2].

1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә, ә 1921 йылдан — Саллы кантоны составына керә. 1930 йылдың 10 авгусынан — Сарман районы үҙәге[3].

Сарман ауылында башҡорттарҙың монгол-татар илбаҫарҙарына ҡаршы көрәшен тасуирлаған Биксура[4] тураһында риүәйәт яҙып алына[2].

Халыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1795 1859 1897 1920 1926 1938 1949 1958 1970 1979[3]
207 923 1521 2056 1727 2671 1720 2096 2587 5096
Халыҡ иҫәбе
1989[5]2002[6]2010[7]2013
5374632771539043

Инфраструктура[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сарман халҡы игенселек һәм малсылыҡ менән шөғөлләнә. Ауылда һөт, спирт-араҡы заводтары бар. Урта, спорт, сәнғәт һәм музыка мәктәптәре, гимназия, район мәҙәниәт йорто эшләй[3].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Асфандияров А. З. Аулы мензелинских башкир — Уфа: Китап, 2009. — Б. 206—207. — 600 б. — ISBN 978-5-295-04952-1.
  2. 3,0 3,1 3,2 Татарская энциклопедия. Т.5.: Р-Т. — 2010. — 736 с. — ISBN 978-5-902375-07-4
  3. Морат Рәмзинең ата-бабаһы
  4. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров по полу. Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 ноябрь 2013. 20 ноябрь 2013 тикшерелгән.
  5. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 февраль 2012.
  6. Численность и размещение населения республики Татарстан. Итоги всероссийской переписи населения 2010 года

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]