Сафар (Миәкә районы)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ауыл
Сафар
башҡ. Сафарово
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башҡортостан

Муниципаль район

Миякинский

Ауыл советы

Йәнәби-Урсай

Координаталар

53°33′41″ с. ш. 54°27′27″ в. д.HGЯO

Халҡы

288[1] кеше (2010)

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Почта индексы

452098

Һанлы танытмалар
Автомобиль коды

02, 102

ОКАТО коды

80 244 820 004

ОКТМО коды

80 644 420 116

Сафар (Рәсәй)
Сафар
Сафар
Сафар (Миәкә районы) (Башҡортостан Республикаһы)
Сафар

Сафар (рус. Сафарово) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 288 кеше[2]. Почта индексы — 452098, ОКАТО коды — 80244820004.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сафар ауылына Күл-Ил-Мең волосының башҡорт вотчинниктары тарафынан нигеҙ һалынған. Унда беренсе булып Сафар (Ҫапар) Тимаев килеп ултырған.1747 йылды ауылдың барлыҡҡа килеү ваҡыты, тип иҫәпләргә була. Ул Миңзәлә өйәҙе Сарали Мең волосынан Туҡһанбай ауылына башҡорттарҙы керетеүҙә лә ҡатнаша. Ул саҡта ул ошо ерҙә йәшәүсе тип аталған. Сафар Тимаев 1750 йылдың 10-11 июль договоры буйынса Тауҡай-Ғәйнә ауылына Ғәйнә волосы башҡорттарынан 30 ғаиләне кереткәндә ҡатнашыуы менән билдәле. Тарихи документтар буйынса,Сафарҙа йәшәүселәр-Ҡолтай Сафаров, тархан Ҡарағол Дайоров,Ҡолтайҙың улы-Бәҙрән Ҡолтаев, Ишәли Күскилдин 1770,1786, 1793 йылдарҙа ер килешеүҙәрендә ҡатнашалар. Ауылдың хужалыҡ итеү мөмкинлектәре түбәндәге мәғлүмәттәр менән ҡылыҡһырлана: 1843 йылда 297 кешегә 40 бот ужым,712 бот ярауай ашлыҡ сәселә, 1917 йылда 85 йортҡа 635 дисәтинә һөрөнтө ер тура килә, шул иҫәптән,17 хужалыҡтың 4, ә 22 хужалыҡтың 10 дисәтинәгә тиклем,10 хужалыҡтың 15-кә, 13 хужалыҡтың 15 дисәтинәнән күберәк һөрөнтө ере булған.5 проценттан ашыу йорт — 23 — игенселек менән шөғөлләнмәгән[3].

Легенда[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сафар.jpg

Борон- борон заманда , халҡымды бергә туплап, йәшәгән ти, Мең һаҙаҡлы Урҙас бей. Ун дүртенсе быуаттың яртыһынан һуң, Һырдаръя буйҙарын ҡалдырып, иркен ерҙәр эҙләп, халҡын әйҙәп, Урал яғына ыңғайлаған. Улар шул тиклем матур, иҫ киткес гүзәл ерҙәр тап иткән. Бормаланып- бормаланып аҡҡан йылғалары ла, күпереп ятҡан түшәктәй йәм-йәшел үләнле болондары ла, күкрәк киреп ултырған тауҙары ла, уларҙан селтерләп аҡҡан шишмәләре лә, ҡуйы-ҡуйы урмандары ла-тәбиғәттең бөтә матурлығы ла бер урынға йыйылғандай, әкиәт донъяһымы, әллә ысын мөғжизәме был? Уртаса йәштәрҙәге ир шатлығынан ҡысҡырып ебәргән:”Эй, уландарым, беҙ бында ҡалабыҙ!“ Ике улы ла аттары менән сабышып тиерлек килеп, аталары эргәһенә баҫҡандар.

— Кәңәшләшеп алырға ине, аттарығыҙҙан төшөгөҙ,- тигән аталары.

— Матурлыҡты күреп туйманыҡ бит әле, атай.

— Әгәр ҙә һеҙ риза булһағыҙ, ошо урынға төпләнергә уйлап торам.

— Беҙ риза, беҙ риза,- тип егеттәр ҡыуаныстарынан аттарында елдереп әллә ҡайҙарға китеп юғалдылар, ти.

Аталары һоҡланып, тирә-яҡты байҡап ҡарап торғанда, елдереп тау буйлап килә былар.Улдарына ҡарап,һоҡланыуын йәшермәй:

— Йә, ни нәмәләр күрҙегеҙ, һөйләп бирегеҙ.

— Ошо урын беҙгә иң оҡшағаны:янда ғына оло йылға, уға кескәй генә тағы бер йылға килеп ҡушыла,- тигән Сәфәр.

— Дошман-фәлән килә ҡалһа, йәшенер өсөн урмандары ла ҡуйы,- тип өҫтәгән Яппар исемле улы.

—Тауҙарын күрегеҙ һеҙ, тауҙарын! Улар, әйтерһең дә, ошо ожмах ерҙе ел- дауылдарҙан һаҡлар өсөн ултырған,- тип һоҡланыуҙан өҫтәне аталары.-Тик был ергә ни тип исем бирергә?

Ҡапыл аталарының башына бер уй килгән: « Ә ниңә ике улы араһында ат ярышы ойоштороп, еңеүсенең исемен мәңгеләштермәҫкә?». Бына бер заман, елә ти, ике ат. Арттарынан туҙандары ғына ҡала, ти. Йә береһе алға сыға, ти, йә икенсеһе.Алмаш- тилмәш күренеп- күренеп килә торғас,аталары аттарҙың береһен генә шәйләп ала. Күҙ күреме ер ҡалғас, Сәфәрҙең аты беренсе булып килеүен күрә ул. Ата Сәфәр өсөн шатлана ла, Яппарҙың күренмәүенә борсола ла .Ә икенсе улы аҙаҡтан ғына күренгән.сөнки уның аты һыуһап киткән дә, йылғаны күргәс, һыу эсергә тотонған икән.

Ни эшләйһең, ҡарар үҙгәртелмәй: шулай итеп,был урынға Сәфәр исеме бирелә. Был матур урынға тирә-яҡтан халыҡ күпләп ултыра башлай. Сәфәр ауылы бына шулай барлыҡҡа килгән. Ә халыҡ телендә ул Ҫапар булып йөрөй.[4]

Халыҡ һаны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ауылдың үҫеше тураһында түбәндәге мәғлүмәттәр бар: 1795 йылда 12 йортта 29 ир-ат, 28 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән,
1816 йылда — 100 кеше,
1834 йылда — 140 кеше,
1850 йылда — 132 кеше,<br 1859 йылда - 135 ир-ат,
1870йылда — 211 кеше,
1917 йылда — 462 кеше,
1920 йылда — 471 кеше йәшәгән[3].


Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)
1920 йыл 26 август
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар
1959 йыл 15 ғинуар
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар
2002 йыл 9 октябрь
2010 йыл 14 октябрь 288 149 139 51,7 48,3

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Географик урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Билдәле шәхестәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]