Ҡатнашыусы:Регион102/Баш бит

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
17.11.2018
Википедия — һәр кем яҙа алған ирекле энциклопедия.
Хәҙер башҡорт телендә 45 301 мәҡәлә бар. Әүҙем ҡатнашыусылар һаны: 78.

География
Башҡортостан
Тарих

Фән
Йәмғиәт
Философия

Спорт
Техника
Бөтә порталдар

Мәҡәлә оҫтаһы (ярҙамсы ҡорал) Белешмә (һорауҙарға яуаптар) Биш таған (төп биш ҡағиҙә) Ҡоролтай (аралашыу урыны) Ambassador (вәкиллек)
Wikibar2.png
 
Һайланған мәҡәлә
Stadtgruendungsfest munich 2013 Paar in Tracht beim TAnz.JPG

Немецтәр, ниместәр, шулай уҡ әлмәндәр  — Германияның төп халҡы. Дөйөм һаны — 140 миллион. Милли теле — герман төркөмөнөң немец теле.

Немецтәрҙең яртыһы тейерлек Германиянан ситтә йәшәй. Немец теле үҙ милли варианты булараҡ киң таралған Австрия, Швейцария, Лихтенштейн һәм Люксембург халҡының күбеһе һуңғы ваҡытта үҙҙәрен немец тип түгел, ә австриецтәр, швейцарҙар һәм лихтенштейнецтер тип һанай.

Нимес этносының нигеҙен беҙҙең эраның беренсе быуатында романлаштырылған кельт һәм Альптағы рәт халҡы менән аралашып бөткән боронғо гермн ырыуҙары — франктар, сакстар, баварҙар, алемандар тәшкил итә.

Франк империяһынан айырылғандан һуң (843) көнсығыш-франк короллегенең герман телле халҡы бүленеп сыға. Х быуат башында ул Тевтондар тип атала башлай (был атама боронғо герман этнонименең тевтон ырыуынан килп сыҡҡан); нимессә үҙатамаһы диутистәр (һуңыраҡ дойч) Х быуат уртаһынан билдәле булараҡ ниместәрҙәң дөйөмләшеүен раҫлай. X—XIV быуаттарҙа ниместәр төп халыҡты өлөшләтә ассимиляцияһы итеп, Эльбаның көнсығыш ерҙәрендә урынлаша.

Ҡайһы бер нимес төркөмдәренең хәҙәрге Чехия, Польша, Венгрия, Румыния һәм Европаның башҡа илдәре территорияларына күсенеү процессы ошо быуатта бара. Артабан да күп быуаттар осоронда Германияның сәйәси бүленеүҙәре сәбәпле ниместәрҙең берҙәм халыҡ булып үҫеүенә ҡамасаулыҡ итә.

Бер нисә быуат осоронда ниместәрҙең этник тарихы ике яҡлы үҫешә: урта быуттың тәүге осоронда барлыҡҡа килгән айырым халыҡтарҙың — баварҙарҙың, саксондарҙың, швабтарҙың, франктарҙың һәм башҡаларҙың үсеш процессы дауам итә, шул уҡ ваҡытта бөтә ниместәр өсөн дөйөм мәҙәниәт һыҙаттары һалына.

XVI быуат башында консолидация процессы иң тәүҙә саксон (мейсен) диалекты нигеҙендә әҙәби нимес телен төҙөүҙә күренә. Әммә ниместәрҙәң дин буйынса католиктәргә һәм протестант-лютерандарға бүленеүе сәбәпле халыҡтың көнкүрешендә һәм мәҙәниәтендә айырмалыҡтар килеп сыға. Иҡтисадтың насар үҫеше, нимес ерҙәрен ҡыйратҡан һуғыш һөҙөмтәһендә XVIII—XIX быуаттарҙа ниместәр Америка һәм Европаның төрлө илдәренә (шул иҫәптән Рәсәйгә лә) күпләп күсенә башлай.


↪ дауамы…

Исемлек | Үҙгәртеү

Wikibar2.png
 
Яҡшы мәҡәлә
A man of learning (Avicenna?). Oil painting by a Ne Wellcome V0017691.jpg

Әбүғәлисина — күренекле фарсы философы һәм табибы, көнсығыш аристотелизмы вәкиле. 980 йылда Урта Азияла Бохара ҡалаһы янындағы Афшан ҡалаһында тыуа. Солтан һарайының табибы һәм вәзире була. Урта быуаттарҙың һәм ислам донъяһының иң танылған һәм абруйлы ғалим-философы. ң Әбүғәлисина Бохарала бай ғаиләлә тыуа. Уның атаһы белемле, мәртәбәле зат булып, улын да үҙенең мәсләге йүнәлешендә тәрбиәләргә тырыша. Әбүғәлисина 10 йәшендә үк Ҡөрьәнде яттан белә. 985—96 йылдарҙа Бохарала башланғыс мәктәптә уҡый; һуңыраҡ өйөндә белем ала — математика, физика, логика, астрономия, философия һәм башҡа фәндәрҙе өйрәнә. Ғәрәп һәм фарсы телдәрен, уларҙың грамматикаһын 15—16 йәштәрендә үҙ аллы уҡый. Был фәндәрҙе Бохараға килгән ғалим Әбү Абдалаһ Натил менән өйрәнә. Һуңынан 16 йәшлек малай үҙ алдына уҡый. Аристотелдең «Метафизика»һы менән танышҡансы геометрия, астрономия, музыканы еңел өйрәнә. Үҙенең автобиографияһында «был китапты бер нисә тапҡыр уҡып сыҡтым, әммә аңламаным» тип билдәләй. Әл-Фарабиҙың «Метафизикаға аңлатмалар»ын уҡығас ҡына төшөнөп китә.

16 йәшлек Ибн Синаны Бохараның әмирен дауаларға саҡыралар. Автобиографияһында: «Медицинаны өйрәнә башланым, ауырыуҙарҙы күҙәтеп, белемемде тулыландырҙым, был мине китаптарҙа булмаған төрлө дауалау алымдарына өйрәтте», — тип яҙа ул.

1002 йылда ҙур ғалимдар даирәһен берләштергән «Мамум академияһы» урынлашҡан Гүргәнч (хәҙерге Үргәнес) ҡалаһына күсеп китә. Солтан Мәхмүт Ғәзнәүигә хеҙмәт итеүҙән баш тартҡандан һуң (1008), йәберләнеүҙәргә дусар була, Хорасанда һәм Табарстанда ил гиҙеп йөрөй. Күп кенә хеҙмәттәрен юлда саҡта эйәр өҫтөндә килеш яҙа.

1015—1024 йылдарҙа Хәмәданда йәшәй, фәнни эшмәкәрлек менән шөғөлләнә, әмирлектең сәйәси һәм дәүләт эштәрендә лә әүҙем ҡатнаша. ↪ д а у а м ы…

Исемлек | Үҙгәртеү

Wikibar2.png
 
1000 мәҡәлә
Башҡорт википедияһы өсөн мөһим булған «Википедияның 1000 әһәмиәтле мәҡәләһе» проектында ҡатнашырға саҡырабыҙ!

Ҡарау

Wikibar2.png
 
Бөгөн

17 ноябрь:

  • Ер Халыҡ-ара студент көнө.
  • Азербайжан Әзербайжан — Милли яңырыу көнө.
  • Рәсәй флагы Рәсәй — Полиция вәкилдәре көнө.
  • Словакия Словакия — Азатлыҡ һәм демократия өсөн көрәш көнө.

Үҙгәртеү | 18 ноябрь

Wikibar2.png
 
Беләһеңме?

Үҙгәртеү | Архив | Тәҡдим

Wikibar2.png
 
Белдереү
Башҡортостан ауылдарында халыҡ һаны тураһында оҙайлы динамикалағы мәғлүмәтте ҡуйыу өсөн һәр ауылға махсус таблицаны күсереүсе ирекмәндәрҙе көтәбеҙ. Эш ырамлыраҡ булыр ине. Әлеге ваҡытта утыҙ өс райондың һәр ауыл мәҡәләһенә яңы таблица урынлаштырылды һәм 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәте ҡуйылды. Ә Башҡортостанда бөтәһе 54 район һәм 4534 ауыл.

Баймаҡ, Илеш, Учалы райондары буйынса эш бара.

Ҡарау

Wikibar2.png
 
Бөгөнгө рәсем
Falnau.jpg

Ялан торомтайы, Франция.

Үҙгәртеү | Архив | Тәҡдим

Wbar blue.jpg
 
Туғандаш проекттар