Илмән тауҙары

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Илмән тауҙары
Рәсем
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Тау һырты Урал тауҙары
Барлыҡҡа килгән, эшләнгән гранит[d]
Диңгеҙ кимәленән бейеклек 754 метр
Мираҫ статусы объект из предварительного списка Всемирного наследия[d]
Оҙонлоҡ 28 километр
Киңлек 15 километр
Критерий Всемирного наследия (vi)[d], (vii)[d] һәм (viii)[d]

Илмән тауҙары — рус. Ильме́нские го́ры - Рәсәй Федерацияһы Көньяҡ Уралдағы Силәбе өлкәһенең Мейәс ҡалаһы янындағы тау һырттары.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Илмән һырттары көнсығыштан урманлы-убалы күлдәр менән сиктәш, ә көнбайыштан Мейәс йылғаһы үҙәненең аръяғында Урал тауҙарының төп һырттары китә, шулай итеп Илмән һырттары үҙ географик киңлегендә Урал тауҙарының көнсығыш сиге булып тора.

Иң юғары нөктәһе — Илмәнтау (755 м). Көньяҡта Илмән тауҙары Күмәс Ирәндек һырттары менән дауам итә (Ирәндек - Башҡортостандың Учалы районы территорияһы).

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тау тоҡомдары төрлөлөгө ҡатмарлы һәм оҙайлы геологик тарихы менән бәйле, был тарих 2,3 миллиард йыл иҫәпләнә.

Иң ҙур ғилми ҡиммәте пегматит юлаҡтары менән бәйле - бында миаскит, гранит, топаз, гранат,сиенит аквамарин, фенакит, циркон, сапфир, турмалин, амазонит һәм башҡалар осрай.

1920 йылда Илмән тауҙары Рәсәйҙә булдырылған минералдар ҡурсаулыҡтарының тәүгеләренең береһе - Илмән ҡурсаулығы биләмәһенә инеп китә[1].

1824 йылда Илмәнгә килгән немец минералогы И. Н. Менге уның тәүге тасуирламаһын яҙа һәм 1825 йылда ул: "Донъяның бөтә минералдары бер ғәжәйеп һыртта йыйылған кеүек һәм алда был йәһәттән күп асыштар көтә әле," - тип күрәҙәләгән[2][3]

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Илмән тау һырты Илмән күленә һәм Илмән ҡурсаулығына үҙенең атамаһын биргән. Илмән күле ҡәҙимдән рус. Ильмень, Эльмень тип аталып килгән (1736 , 1742 йылдағы карталар);Петер Симон Паллас уны Именкуль тип атаған (башҡортса синонимы — «хәүефһеҙ күл») [4].

Шул уҡ ваҡытта Силәбе өлкәһенең географы, топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә атаманы башҡорттарҙың тотемы - имән ағасынан килеп сыҡҡандыр тип фаразлай[5].[6]

Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Мейәс эргәһендә Илмән һырты
Илмән һырты
Илмән ҡурсаулығында Илмән һырты
Илмән күренеше
Илмән ҡарағайҙары
Илмән күле
Илмән тауҙары
Тау юлдары

Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Ильменские горы [1]
  2. Летопись. Оренбургского края
  3. География Челябинской области / Автор М. А. Андреева, А. С. Маркова — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 2002. — С. 124. — 20000 экз.
  4. Озеро Ильменское [2]
  5. Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
  6. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области. [3]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • География Челябинской области / Автор М. А. Андреева, А. С. Маркова — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 2002. — С. 122. — 20000 экз
  • Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ильменские горы [4]
  • Ильменские горы[5]