Илмән күле

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Илмән күле
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Commons-logo.svg Илмән күле Викимилектә

Илмән күлерус. Ильме́нское озеро (Ильме́нь) - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Мейәс ҡалаһы янындағы күле.

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Илмән күле Көньяҡ Уралдағы Илмән һыртының көньяҡ осонда Мейәс ҡалаһы янында, Илмән ҡурсаулығы эргәһендә урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән — 331 м. Күлдең көньяғында Транссебер магистраленең Көньяҡ Урал тимер юлы Мейәс станцияһы, төньяҡ һәм көнсығыш яры буйлап МейәсСыбаркүл автомобиль юлы һәм ӨфөСиләбе тимер юлы үтә.

Силәбегә тиклем – 80 км, Өфөгә – 270 км, Мейәскә – 5 км ара [1].

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һыу ятҡылығы төньяҡ-көнбайыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан һуҙыла, оҙонса түңәрәккә яҡын рәүешле[2]. Майҙаны — 4,76[3] км².

Юлдарҙан ары көнсығыш яры хужалыҡ эшмәкәрлеге өсөн ҡулланылмай, сөнки Илмән ҡурсаулығы биләмәһендә урынлашҡан. Көньяҡ яры Һаҙлыҡлы.

Яр буйына табан төбө ылымыҡлы, ҡуйы булып һыу үҫемлектәре баҫҡан.

Хайуандар донъяһы уникаль. Бында ғалимдар энәғараҡтың һирәк осраған төрҙәрен тапҡан, урындағы һунарсылар һәм балыҡсылар йәмғиәте ағзалары өлкәнең Ҡыҙыл китабына индерелгән йылға ҡамаһы осрауын теркәгән[2].

Күлде өлөшсә дамба менән уратҡандар, күлдән ағып сыҡҡан һыу Мейәс йылғаһына ҡоя[4]. .

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күлгә атама төп Урал һыртынан 40 км көнсығышҡараҡ һуҙылған Илмән тау һырты исеменән бирелгән. ул . Илмән күле ҡәҙимдән рус. Ильмень, Эльмень тип аталып килгән (1736 , 1742 йылдағы карталар); Петр Симон Паллас уны Именкуль тип атаған (башҡортса синонимы — «хәүефһеҙ күл») [5].

Шул уҡ ваҡытта Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә күлдең исемен башҡорттарҙың тотемы - имән ағасынан килеп сыҡҡандыр тип фаразлай[6].[7]

Илмән күренештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Илмән күле
Илмән күле яры
Илмән имәндәре
Илмән ярынан күренеш
Илмән ярынан йәнә бер күренеш

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Ильменское озеро (Ильмень)[1]
  2. 2,0 2,1 Ильменское, озеро - КАРТА74.РФ. www.xn--74-6kca2cwbo.xn--p1ai. 4 август 2016 тикшерелгән.
  3. «Озеро Ильменское» — информация об объекте в Государственном водном реестре
  4. Озеро Ильменское [2]
  5. Озеро Ильменское [3]
  6. Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
  7. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области. [4]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 11. Средний Урал и Приуралье. Вып. 2. Тобол / под ред. В. В. Николаенко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1965. — 240 с.
  • Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Озеро Ильменское [5]