Өйәлге

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Өйәлге
Дәүләт Flag of Russia.svg Рәсәй
Оҙонлоҡ 12 километр
Киңлек 5 километр
Майҙан 60,3 км²
Күләме 138,7 cubic hectometre

Өйәлге — рус. Уелги́[1]Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы күл.

Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күлдең атамаһы буйынса бер нисә фараз йәшәп килә. Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә ошондай аңлатма бирә:"Уелги, озеро, Кунашакский район. При объяснении происхождения топонима допускается, что "уелги" и "уелды" одного корня и однозначны (см. Увильды), а поэтому топоним Уелги по своему происхождению и значению должен быть аналогичен Уелдекул. Любопытно отметить, что среди местного населения сохранилось предание о внезапном появлении этого озера и название Уелги осмысливается как «провальное»[2][3].

Йәғни, топонимдар белгесе ике күлдең атамаһын (Уйылды) тамырҙаш тип һанай һәм "уйылыу" һүҙенән барлыҡҡа килгән тип фараз итә . Ихтимал, күл атамаһы Уйылғы булғандыр һәм ваҡыт уҙыу менән нәҙек формаға күсеп, "Өйәлге" рәүешен алғандыр. Урындағы халыҡ телендә иһә ул тап Өйәлге булып йөрөй һәм тамырында "өйөлөү" һүҙе ята тип аңлата[4]

Шул уҡ ваҡытта башҡорт телендә "өйәләү" һүҙе лә бар, "өйәҙәү" һүҙенең диалект формаһы ул. Өйәҙәү - салҡан йығылып, тора алмай аҙапланып ятыуҙы аңлата [5]

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күлдең көньяҡ-көнбайыш ярында — Ҡәнзәфәр ауылы, төньяҡ ярынан 1 км алыҫлыҡта — кеше йәшәмәгән Өйәлге ауылы, көнсығышында — 2 һунарсылыҡ хужалығы һәм һыу ҡыуыу ҡоролмаһы, көньяҡта — тирмән.

Өйәлге көньяҡ ярынан ҡылымыҡ аша Ҡоншаҡ күле менән тоташҡан. Көньяҡ ярынан 2 км алыҫлыҡта — район үҙәге урынлашҡан Ҡоншаҡ ауылы.

Силәбегә тиклем алыҫлығы – 80 км, Екатеринбургҡа – 164 км.

Координаттары: 55°47′7″N 61°33′22″E [6]

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Өйәлге Урал аръяғы тигеҙлегендәге соҡорло (рус. котловина) күлдәр тибындағы, сөсө һыулы күл.

  • Һыу көҙгөһө майҙаны — 60,3 км²[7].
  • Һыу күләме — 138,7 миллион кубометр.
  • Минераллылығы — 3339,3 мг/л.
  • Уртаса тәрәнлеге — 2,3 м, максималь тәрәнлеге — 3,2-3,8 метр (1969 йылғы мәғлүмәт буйынса күлдең максималь тәрәнлеге 7 метрға еткән)[8].
  • Максималь оҙонлоғо һәм киңлеге (км): 10*5км
  • Диңгеҙ кимәленән бейеклеге: 170м [9]

Флораһы һәм фаунаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күл яры буйлап — ҡамыш өйкөмдәре (бигерәк тә төньяҡ-көнсығыш ярының һаҙлыҡлы урындарында күпләп баҫҡан).

Һыуында табан балыҡ, карп, алабуға, аҡ сабаҡ, алабалыҡ, суртан, гольян тереклек итә.

Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Уелги́ // Словарь названий гидрографических объектов России и других стран — членов СНГ / под ред. Г. И. Донидзе. — М. : Картгеоцентр — Геодезиздат, 1999. — С. 391. — ISBN 5-86066-017-0.
  2. Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7
  3. От Парижа до Берлина по карте Челябинской области [1]
  4. Ссылка на статью о районе в журнале Ватандаш
  5. Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 2-се том, 69-сы бит
  6. Озеро Уелги
  7. «Уелги» — информация об объекте в Государственном водном реестре
  8. Озеро Уелги
  9. Озеро Уелги

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 1-се том, 416, 418-се биттәр/ Иш; Ишле
  • Шувалов Н. И. // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. — 2-е изд., переработанное и дополненное. — Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. — 160 с. — ISBN ISBN 5-7688-0157-7