Йөрәккүл

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску

Йөрәккүл
54°55′ с. ш. 59°12′ в. д.HGЯO
Озеро Зюраткуль.JPG
ИлРәсәй Рәсәй
РегионСиләбе өлкәһе
Диңгеҙ кимәленән бейеклек724 м
Майҙаны7 км²
Иң тәрән урыны12 м
Уртаса тәрәнлеге3,4 м
Үтә күренмәлелек6,5 м
Ҡушылыусы йылғаларБольшой Кыл
Ағып сығыусы йылғаларБольшая Сатка
Йөрәккүл (Рәсәй)
Blue pog.svg
Йөрәккүл
Йөрәккүл (Силәбе өлкәһе)
Blue pog.svg
Йөрәккүл
Commons-logo.svg Йөрәккүл Викимилектә

Йөрәккүл — рус. Зюра́ткуль (устар. Зюрат-Куль) - Рәсәй Силәбе өлкәһенең Һатҡы районындағы [1] [2])  һыуһаҡлағыс (элгәре күл).

Географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һыуһаҡлағыс Силәбе өлкәһенең Һатҡы районында, шул уҡ исемдәге Милли парк биләмәһендә урынлашҡан. Һыу көҙгөһө майҙаны — 13,2 км². Һыуйыйғыс бассейны майҙаны — 178 км²[2].

Көньяҡ Уралдағы иң бейек тауҙарҙың береһе - диңгеҙ кимәленән 724 м бейеклектә ята.

Йөрәккүл биш бейек тау һәм һырт — Үреңге, Ныҡыш (рус. Лукаш), Нурғош, Мәскәй (рус. Москаль) һәм Йөрәккүл менән уратып алынған[3].

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡа тау күлдәренән айырмалы рәүештә, Йөрәккүлдең һыуы бик үтәҙек түгел. Ул сәй төҫөндәрәк, был күлгә ағып төшкән шишмәләрҙең һаҙлыҡтарҙан баш алыуы менән бәйле[4].

Һыуһаҡлағысты ҡара ылыҫлы урмандар ҡаплаған тау һырттары уратып алған. Көньяҡ-көнбайыштараҡ Нурғош һырты урынлашҡан — ул Силәбе өлкәһенең иң бейек һырты. Һыуһаҡлағысты туйындырған төп ҡушылдыҡ - Оло Ҡыл йылғаһы. Һыуһаҡлағыстан Оло Һатҡы йылғаһы ағып сыға. Һатҡы йылғаһы башынан һәм быуанан (плотина) йыраҡ түгел ҙур булмаған Йөрәккүл ҡасабаһы урынлашҡан. Бынан Һатҡы ҡалаһына автобус йөрөй.

Элек был урында һаҙлыҡ уратып алған батҡыл булған, әммә күп кенә сығанаҡтарҙа ул Йөрәккүл күле тип теркәлеп ҡалған [5]. Хәҙерге һыуһаҡлағыс Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Оло Һатҡы һуң йылғаһы башында быуа яһап төҙөлгән[6].

Күл ылыҫлы урманлы матур тау һырттары менән уратып алынған. Белгестәр күл тирәһен Силәбе өлкәһе территорияһында экологик яҡтан иң таҙа тип иҫәпләй[4].

Иҫтәлекле урындары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Күл эргәһендә гигантский геоглиф табылған[7]. Шулай уҡ кварциттан яһалған яҡынса ҡырҡлап таш эш ҡоралдары табылған. Ташты юныу техникаһы буйынса таш ҡоралдарҙы неолит һәм энеолит осоро менән билдәләргә була (беҙҙең эраға тиклемге VI−III мең йыллыҡ). Тикшеренеүселәр шулай ҙа баҡыр-таш быуат осорона ауыша (беҙҙең эраға тиклемге IV−III мең йыллыҡ)[8].

2012 гйылдың ҡышына тиклем Йөрәккүл ярында йәнә бер ҡыҙыҡлы урын - Китова пристане була, уны хатта «Урал Диснейленды» тип атап йөрөткән булғандар. Әммә 2012 йылдың көҙөндә суд уны алып ташлау тураһында ҡарар сығарған[9].


Этимологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡорт телендәге «йөрәк» һәм «күл» һүҙҙәренән яһалған[5].

Рәсәй энциклопедист ғалимы Петер Паллас былай тип яҙған булған:

«В углу меж ими находится посредственная гора Сатка-Тау, которая кажется есть отделенная часть большой и пространной вверх по Большой Сатке к югу лежащей горы Юрак-Тау… Юрак-Тау значит сердце-гора, и, кажется, она получила своё название по причине возвысившейся тупой верхушки, которая совсем гола и камениста. На сей горе лежит достопамятное озеро Юрак-Куль, в которое многие впадают ручьи и из которого проистекает Большая Сатка»[5].

Ваҡыт уҙыу менән рус. Юрак-Куль Зюрак-Куль тип яҙыла башлаған, унан инде рус. Зюраткуль рәүешенә ингән[5]

Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йөрәккүл тау һырты
Йөрәккүл. Ташморон. Лукаш ҡалаһына күренеш
Йөрәккүл күренеше
Йөрәккүл яғынан Лукаш күренеше

Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Карта бите N-40-XII Златоуст. Масштаб: 1 : 200 000. Издание 1980 г.
  2. 2,0 2,1 «Зюрат-Куль» — информация об объекте в Государственном водном реестре
  3. / Зюраткуль
  4. 4,0 4,1 Озеро Зюраткуль | НАШ УРАЛ. nashural.ru. 4 август 2016 тикшерелгән.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Энциклопедия «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области» (топонимика Челябинской области) Зюрат-Куль. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 октябрь 2012. 12 октябрь 2011 тикшерелгән.
  6. О Парке/природа/Озеро Зюраткуль. Тәүге сығанаҡтан архивланған 16 август 2017. 22 август 2017 тикшерелгән.
  7. Mysterious Elk-Shaped Structure Discovered in Russia
  8. На Урале найден древний гигантский геоглиф. Тәүге сығанаҡтан архивланған 15 октябрь 2012. 12 октябрь 2012 тикшерелгән.
  9. Путешествия по России 35 самых красивых мест, которые должен увидеть каждый. Российское фото. 2 август 2016 тикшерелгән.

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Башҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. - Мәскәү, 1993. - 1-се том, 437-се бит/ Йөрәк