Саңлы үҙәк (йыр)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Саңлы үҙәк
Жанр халыҡ йыры[d]
Башҡарыусы/артист Абдуллин Сөләймән Әйүп улы
Әҫәрҙең теле башҡорт теле

«Саңлы үҙәк», «Саңдүҙәк» — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Тәүге тапҡыр легендаһы менән шиғри тексын М. А. Буранғолов ХХ быуаттың 30-сы йылдарында яҙып ала, «Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар» йыйынтығында (1 се китап, 1974) С.Ә.Галин яҙмаһында баҫтырыла. Артабанғы яҙмаларын М. М.Сәғитов, Л.Ҡ.Сәлмәнова, Н. Д. Шоңҡаров башҡара. Лирик-психологик характерҙағы йыр.

Риүәйәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Версияларҙың береһе буйынса, йырҙың барлыҡҡа килеүе Саңлы үҙәк тип аталған урында (Башҡортостандың Әбйәлил районы Иҫке Балапан менән Яңы Балапан ауылдары араһында), Ҡобағош батыр йәйләүендә булған ваҡиғаға бәйле. Уның ҡайҙалыр китеүенән файҙаланып, ҡаҙаҡ батыры уның ҡатынын урлай. Эҙләргә сыҡҡан Ҡобағош уларҙың бергә йоҡлап ятҡан ваҡытында таба һәм алышта ҡаҙаҡты үлтерә. Ҡобағош Ишмөхәмәт сәсәндән был ваҡиғалар тураһында йыр сығарыуын һорай.

Шиғырҙа уның әрнеүле кисерештәре үҙән тәбиғәтен һүрәтләү менән оҫта берләштерелә. Өҫкө төп тондың фраза башында ике тапҡыр ҡабатланыуы, орнаментиканың уртаса, полиметриканың бай булыуы көйҙөң төп үҙенсәлеге булып тора.

Башҡарыусылар араһында — С.Ә.Абдуллин, К.К.Ҡорманаев һәм башҡалар. «Саңлы үҙәк» йырын Рәүеф Мортазин тауыш һәм фортепиано өсөн эшкәрткән.

Йырҙың тексы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Саңлы үҙәгендә бесән дә саба,
Саң-саң итә салғыһы сапҡанда (ике тапҡыр).
Салғы тауышына ҡушылып йырлай,
Йөрәгендә хистәр ташҡанда (ике тапҡыр)[1].

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Башҡорттоң йөҙ йыры. Өфө, Башҡортостан китап нәшриәте, 1992. 210 бит

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Башкирские народные протяжные песни /сост. Л. К. Сальманова. Уфа, 2007.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]