Чванов Михаил Андреевич

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Чванов Михаил Андреевич
Эшмәкәрлек төрө:

яҙыусы, журналист, спелеолог, әүҙем йәмәғәт эшмәкәре[1].

Тыуған көнө:

25 июль 1944({{padleft:1944|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:25|2|0}}) (74 йәш)

Тыуған урыны:

Башҡорт АССР-ы Салауат районының Иҫке Михайловка ауылы[2]

Гражданлығы:

Совет Социалистик Республикалар Союзы СССРРәсәй Рәсәй

Награда һәм премиялары:
Почёт ордены
Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре
Сайт:

михаил-чванов.рф

Чванов Михаил Андреевич (25 июль 1944 йыл) — Башҡортостанда тыуған һәм республикала йәшәп ижад итеүсе танылған рус яҙыусыһы, 1976 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Журналист, СССР Журналистар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (2002) һәм Башҡортостан Республикаһының (1994) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәйҙең Оло әҙәбиәт (2006) һәм башҡа премиялар лауреаты, Почёт ордены кавалеры (2010). Өфө ҡалаһының (2009) һәм Салауат районының (2014) почётлы гражданы. Башҡортостан Республикаһының «Халыҡтар дуҫлығы» ордены кавалеры (2014).

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Михаил Андреевич Чванов 1944 йылдың 25 июлендә Башҡорт АССР-ы Салауат районының Иҫке Михайловка ауылында (хәҙер район үҙәге Малаяҙҙың бер өлөшө) Бөйөк Ватан һуғышы инвалиды ғаиләһендә тыуған. Урта белем алғас, бер йыл райондың Гусевка ауылы мәктәбендә уҡытыусы була. Бала сағы ауыр осорға тура килгәнлектән, сәләмәтлеге геолог булыу хыялын тормошҡа ашырырға мөмкинлек бирмәй, һәм шуға ла ул 1962 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә. 1967—1975 йылдарҙа республика йәштәр гәзите «Ленинец»та (аҙаҡтан «Молодёжная газета») хәбәрсе һәм бүлек мөдире була. 1975—1978 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтендә мөхәррир, 1978—1982 йылдарҙа БАССР Яҙыусылар союзында әҙәби консультант булып эшләй. 1992 йылдан — С. Т. Аксаковтың Өфөләге мемориаль йорт-музейы директоры, бер үк ваҡытта «Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте халыҡ-ара фонды»ның вице-президенты.

Михаил Чванов билдәле спелеолог-мәмерйәләр тикшереүсе һәм әүҙем сәйәхәтсе. Яҙыусы шулай уҡ үҙен күренекле рус яҙыусыһы Сергей Аксаковтың тормош юлын һәм ижадын эҙмә-эҙлекле өйрәнеүселәрҙең береһе итеп танытты. Ул әҙиптең Өфөләге мемориаль йорт-музейын асыуға күп көсөн һалды, бөгөн дә ул уны етәкләй. Аксаков фонды президенты.

Спелеология өлкәһендәге эшмәкәрлеге һәм ҡаҙаныштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Геолог булыу тураһындағы бала саҡ хыялын Михаил Чванов артабанғы тормош юлында барыбер үҙенсәлекле итеп ысынға әйләндерә: уның был мауығыуы яҙыусының ғүмерлек икенсе шөғөлөнә әүерелә. Тау мәмерйәләрен тикшереүсе спелеолог булараҡ, ул СССР-ҙың төрлө мөйөштәрендә күп һанлы экспедицияларҙа ҡатнаша: геологтар, геодезистар төркөмө менән бергә Көньяҡ Урал һәм Памир тауҙарын, илебеҙҙең тундра өлкәләрен гиҙеп сыға, улар буйлап, шулай уҡ Камчатка, Чукотка, Якутия ерҙәре буйлап йөҙләгән саҡрым аралар үтә. Был йәһәттән профессиональ тикшеренеүселәрҙән бер ҙә ҡалышмай, билдәле ҡаҙаныштарға ла ирешә. Мәҫәлән, Урал тауҙарындағы иң оло мәмерйәләр системаһы — «Ҡотоҡ сумған» упҡынын тәүге тикшеренеүселәрҙең береһе булараҡ, Михаил Чванов 22 йәшендә (1966 йылда) СССР геология министрлығының «Ер аҫтын тикшереү алдынғыһы» (Отличник разведки недр) маҡтаулы билдәһенә лайыҡ була. Михаил Чванов шулай уҡ Евразияның Ключевский, Безымянный, Толбачиков исемле ғәмәлдә булған вулкандарҙың кратерҙарына менә. Уның Советтар Союзы Геройы летчик С. Леваневскийҙың 1937 йылдың авгусында Төньяҡ полюс аша осҡанда һәләкәткә осрап юғалған самолетын эҙләү буйынса башҡарған эше айырым маҡтауға лайыҡ. Яҙыусы бөтә был хеҙмәт емештәрен, күргәнен һәм уйҙарын төрлө һөнәр вәкилдәре һәм төрлө йәштәгеләр мауығып уҡырлыҡ китаптар юлдарына бик тә уңышлы әйләндерә.

Йәмәғәт эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Михаил Чванов — әүҙем йәмәғәт эшмәкәре. Ул, тыуған тәбиғәткә оло һөйөү менән ҡараусы булараҡ, тир—яҡ мөхитте һаҡлау, экология мәсьәләләренә даими иғтибар бирә. Ваҡытында Бөтә Рәсәй тәбиғәтте һаҡлау йәмәғәт ойошмаһының республика бүлексәһе рәйесе булды.

Ижади эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Оло әҙәбиәткә Михаил Чванов республика йәштәр гәзитендә тиҫтә йылға яҡын эшләү дәүерендә алған бай тормош һәм журналистың ижади тәжрибәһе менән уҙған быуаттың етмешенсе йылдар уртаһыында ныҡлап аяҡ баҫты һәм әле лә әүҙем ижадын дауам итә. Йөкмәткеһе һәм күтәргән проблемалы менән төплө булған һәм төрлө ҡатлам уҡыусы ҡыҙыҡһынып уҡыған тәүге очерктарынан һәм юл яҙмаларынан ул повесть һәм романдарға бик еңел күсеп китте. Яҙыусы булараҡ, шул осорҙан алып, ул бер нисә жанрҙа әүҙем эшләй. Уның бер төркөм проза әҫәрҙәре үҙе күргән, гиҙеп-йөрөп сыҡҡан яҡтар тураһында юл яҙмалары, уларҙы төрлө яҡлап өйрәнеү материалдарына нигеҙләнә. Икенсе төркөмдә әҙиптең лирик прозаһы оло урын алып тора. Яҙыусының китаптары Өфөлә һәм Мәскәүҙә, илебеҙҙең күп кенә башҡа төбәктәрендә баҫылды, башҡорт һәм башҡа милли телдәргә тәржемәләнеп, киң ҡатлап уҡыусыға тәҡдим ителде.

Китаптары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

рус телендә:

  • Башкирия: 13 счастливых дорог: Очерки — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1973. — 168 стр.
  • Лестница в небо: Повесть — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1975. — 214 стр.
  • Аксаковские места в Башкирии — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1976. — 72 стр.
  • Четверо наедине с горами: Рассказы — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 128 стр.
  • Не унесу я радости земной… Очерки — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1978. — 208 стр.
  • Билет в детство: Повести и рассказы — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1980. — стр.
  • Ухожу, не прощаюсь — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1980. — стр.
  • Загадка штурмана Альбанова: Роман — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1981.
  • Вера из бухты Сомнения: Рассказы, повести — М., Советский писатель, 1987—472 стр.
  • Разорванный меридиан: Повесть — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1989.
  • Если не будете как дети… — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1990.
  • Корни и крона: Я был в Аксакове — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1990.
  • Загадка штурмана Альбанова
  • Мы — русские?.. «…всего мира Надеждо и Утешение» — 2005
  • Вверх по Реке Времени: Повести и рассказы — 2009

Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • СССР геология министрлығының «Ер аҫтын тикшереү алдынғыһы» («Отличник разведки недр») маҡтаулы билдәһе (1966)
  • В. П. Бирюков исемендәге Урал әҙәби премияһы лауреаты (1980)
  • Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1982)
  • Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994)
  • Константин Симонов исемендәге әҙәби премия лауреаты (2000)
  • рус Православ Сиркәүенең III дәрәжә Сергий Радонежский ордены (2000)
  • Сергей Аксаков исемендәге премия лауреаты (2002)[3]
  • Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2002)
  • Рәсәйҙең Оло әҙәбиәт премияһы лауреаты (2006)
  • Почёт ордены (2010)
  • Өфө ҡалаһының почётлы гражданы

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1992 йылдан С. Т. Аксаковтың Өфөләге мемориаль йорт-музейы директоры, бер үк ваҡытта Аксаков фонды президенты, «Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте халыҡ-ара фонды»ның вице-президенты.
  2. Хәҙер район үҙәге Малаяҙҙың бер өлөшө.
  3. Мемориальный музей Сергея Тимофеевича Аксакова. Официальный сайт

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 стр. (рус.)
  • Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. — 400 бит.
  • Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 с. (рус.)
  • Башкортостан. Энциклопедия (рус.)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]