Арғужа (йыр)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Арғужа
Жанр Оҙон көй
Әҫәр йәки уның атамаһы теле башҡорт теле

“Арғужа” - рус. Аргужа - башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йырҙың легендаһын һәм һүҙҙәрен тәүге тапҡыр ХХ быуаттың 20‑се йылдарында С.Сәлимов яҙып алған һәм “Башҡорт аймағы” йыйынтығында (1929, №7) баҫтырған.

30‑сы йылдарҙа тәүге тапҡыр фонографҡа яҙҙырыла, “РСФСР халыҡтары фольклоры” (“Фольклор народов РСФСР”; 1979) йыйынтығында донъя күрә. Йыр лирик‑эпик йөкмәткеле.

Легендаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Йырҙың барлыҡҡа килеүе Силәбе өйәҙе Ялтыр ауылы кешеһе Шәрәфетдин Вәйсилевтең яҙмышы менән бәйле. Ул Х1Х быуат уртаһында тау заводтары төҙөү өсөн башҡорт ерҙәрен тартып алыуға ҡаршы сыға, шуның өсөн һөргөнгә оҙатыла. Ул тыуған яғын — Арғужа күле буйҙарын — һағынып шиғри хаттар яҙған. Көйҙөң авторы — Шәрәфетдиндең ауылдашы, халыҡ йырсыһы Баһуман тип фаразланыла.

Оҙон көйҙәргә хас булғанса, “Арғужа” көйөнөң формаһы ике төҙөлөштән тора. Көй, асыла барып, икенсе төҙөлөш башында кульминацияһына етә.

Билдәле башҡарыусылары: халыҡ йырсылары Ж.В.Вәлиев, Ғ.Нәбиуллин, Ғ.Хәмзин. Йырҙы А.М.Ҡобағошов тауыш һәм фортепьяно өсөн эшкәрткән [1].

Йырҙың тексы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

"Арғужа" йыры хәҙерге заманда һыуһаҡлағысҡа әйләнгән ошо атамалы күл тураһында.[2]

Башҡортса Урыҫса Инглизсә

Арғужа ла буйы, ай, һары тал,
Юнып ҡына алған уҡ кеүек.
Уйлаған да уйҙар, ай, юҡ кеүек,
Эскенәйем яна ут кеүек.

Арғужа ла буйлап йөрөгәнемдә,
Ятып ҡалды ҡайыш дилбегәм.
Дилбегәм дә өсөн ҡайғырмайым -
Ятып ҡалды тыуған илгенәм.

Арғужа ла буйлап йөрөгәнемдә
Исемемде яҙҙым ташына.
Ағай ҙа эне һүҙен тыңламайса,
Еттем, буғай, ғәзиз башыма.

Вдоль Аргужи, ай, жёлтый тальник,
Выструганным стрелам подобен.
Обдумываемых мыслей, ай, нет вроде бы,
Душа моя горит огню подобно.

Вдоль Аргужи когда ходил я,
Лежать остались мои ременные вожжи.
Из-за вожжей моих я не горюю -
Лежать осталась родная моя страна.

Вдоль Аргужи когда ходил я,
Имя мое написал я на камне.
Старших и младших (родственников) слов не послушав,
Погубил я, кажется, свою дорогую голову

Along Arguzhi, ah, yellow willow,
Planed arrows similar.
Ponders the thought, ah, do not like,
My soul burns like fire.

Arguzhi along when I went,
Lie left my belt reins.
Due to the reins of my I do not grieve -
Lie left my dear country.

Arguzhi along when I went,
I wrote my name in stone.
Senior and junior (relatives) words are not listened to,
I ruined it seems his dear head

Галерея[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Арғужа буйы

Арғужа һыуһаҡлағысы күренеше
Арғужа һыуһаҡлағысы күренеше
Арғужа буйы
Арғужалағы утрау

Шулай уҡ ҡара[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Видео[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Logo YouTube por Hernando.svg Видео - Вадим Хизбуллин - Арғужа
  • Logo YouTube por Hernando.svg Видео - Арғаяшта "Арғужа" фольклор байрамы уҙҙы

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сығанаҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар. 1‑се кит. Өфө, 1974;
  • Башҡорт халыҡ ижады. Йырҙар һәм көйҙәр. Өфө, 1983;
  • Вәлиев Д.Ж. Арғаяш башҡорттарының рухи мираҫы. Өфө, 1996.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]