Салауат (йыр)

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Салауат
Жанр халыҡ йыры[d]
Әҫәрҙең теле башҡорт теле

«Салауат» — башҡорт халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй.


Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Салауат
Салауат нисә йәшендә,

Йәшел ҡамсат бүрке башында.

Булғадир булған, ай, Салауат

Егерме лә ике йәшендә.


Яланда йөрөгән йылҡыны

Алалары бар ҙа буҙы юҡ.

Яуҙарҙы ҡырған Салауат,

Атҡынайы ҡайтты, үҙе юҡ.


Йүрүҙән һыуы туғайы,

Сырлап ҡына осор турғайы.

Салауат менән Юлайҙың

Сыңғырайҙыр тимер бығауы.


Салауат йөрөгән кир аттың

Ялғынаһын кемдәр тараған.

Салауаттың һиҙгер күҙҙәре

Алыҫтарға текләп ҡараған.

«Башҡорт халыҡ йыры»

«Салауат» йырын тәүге тапҡыр 1937 йылда Л. Н. Лебединский Б. М. Мәһәҙиеванан яҙып ала һәм “Башҡорт халҡ йырҙары” йыйынтығында баҫтыра. Йырҙың З. Ғ. Исмәғилев, Ғ. З. Сөләймәнов яҙып алған варианттары ла бар. Лиро‑эпик характерҙағы йыр. Йырҙа Салауат Юлаев данлана һәм батша, баярҙар, завод хужалары, башҡорт байҙары һәм мырҙалары фашлана.

Тасуирламаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Көй варианттарында орнаментиканан ситкә китеү, өс тауышлы аккорд тауыштары буйынса көй ағышы, кварта һәм ярым тон интонациялары, диатоника, лад алмашыныуы күҙәтелә. Йыр профессиональ музыкала (операларҙа, балеттарҙа, сюиталарҙа, симфонияларҙа) етеҙ темпта башҡарыла, ҡаһарманса яңғыраш ала.

Башҡарыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡарыусылар — В. М. Мостафин,Ғ. С. Әлмөхәмәтов.

Йырҙың көйө Н. К. Чемберджиҙың «Ҡарлуғас», М. В. Ковалдең «Емельян Пугачёв», «Салауат Юлаев» операларында, «Тау бөркөтө» балетында, Д. Д. Хәсәншиндың башҡорт халыҡ музыка ҡоралдары оркестры өсөн симфонияһында, А.С. Ключарёвтың «Салауат» тигән симфоник поэмаһында, З. Л. Компанеецтың “Башҡорт сюитаһы”нда, Б. Бикбайҙың «Салауат» пьесаһы буйынса ҡуйылған спектаклгә Х. Ф. Әхмәтовтың, М. Кәримдең “Салауат. Өн аралаш ете төш” пьесаһы буйынса ҡуйылған спектаклгә З. Ғ. Исмәғилевтең музыкаһында, Башҡорт халыҡ темаһына ике увертюраһында ҡулланыла. Йырҙың тәүге строфалары Башҡортостан радиоһының музыкаль сигналы сифатында уйнатыла.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сөләймәнов Р. Башҡорт халыҡ музыка сәнғәте. 1‑се т. Эпик йырҙар һәм көйҙәр. Өфө, 2001. Галина Г.С. Башкирская народная музыка. Уфа, 2013.

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Салауат (йыр) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2019. — ISBN 978-5-88185-143-9. [Килдейәрова башҡарыуында башҡорт халыҡ йыры «Салауат»]