Бейсбол

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Унда күсергә: төп йүнәлештәр, эҙләү
Бейсбол
Фотография
Характеристика
Категория

команда уйыны

Командалағы уйынсылар һаны

9

Ҡорамалдар

бита
туп
ау

Тәүге ярыштар
Йыл

XVIII быуат

Олимпия уйындары

1912

Донъя чемпионаты

1938 йыл

Башҡа ярыштар

Донъя бейсбол классикаһы

Халыҡ-ара федерация
Атамаһы

Халыҡ-ара бейсбол федерацияһы

Нигеҙ һалыу йылы

1938 йыл

Федерация башлығы

Италия флагы Риккардо Фраккари

Веб-сайт

ibaf.org

Бәйле проекттар
Категория:Бейсбол

Бейсбол (ингл. baseball, base — «база, нигеҙ» һәм ball — «туп») — бейсбол тубы һәм биталы команда спорт уйыны. Ярыштарҙа туғыҙар (ҡайһы саҡ унар) уйынсы менән ике команда ҡатнаша.

Бейсбол хәҙерге ваҡытта Кубала, АҠШ-та, Венесуэлала, Японияла, Ҡытайҙа һәм Кореяла популяр. АҠШ, Япония, Чехия һәм башҡа илдәрҙә шулай уҡ софтбол — бейсболдың ябай төрө таралған, уны ҙур булмаған майҙанда йәки ҡаплы биналарҙа уйнап була. Хәҙерге ваҡытта бейсболды 120 ашыу илдә уйнайҙар.

Бейсболға крикет, Финляндиялағы песаполо, Румыниялағы ойна һәм Рәсәйҙәге лапта яҡын.

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Боронғо уйындар араһында бита һәм туп менән уйнағанын табыуы ҡыйын. Француздарҙың 1344 йылғы манускриптында диниҙәрҙең бейсболға оҡшаш уйынлы һүрәт һаҡланған. Заманса бейсбол Бөйөк Британия һәм Ирландиялағы боронғо инглиз лаптаһының Төньяҡ Америкала үҙгәргән төрө тип һанайҙар.

Америка гәзиттәрендә XIX быуаттан башлап «Бейсбол» (ингл. Base-Ball), «База туп» йәки «Төп туп» (ингл. Bass-Ball, Base Ball), «База» (ингл. Base), «Туп сәптә» (ингл. Goal Ball), «Ҡала тупы» (ингл. Town Ball) тигәндәр уйындар һүҙгә алына. 1829 йылда АҠШ-та «Маалайҙың үҙ китабы» (ингл. The Boy’s Own Book) сыға, ул бейсбол тураһында беренсе яҙма тип һанала.

Бейсбол буйынса донъя чемпионаты 1938 йылдан ир-аттар һәм 2004 йылдан ҡатын-ҡыҙҙар араһында үткәрелә. 1986 йылдың сентябренән Халыҡ-ара Олимпия комитеты бейсбол һәм софтболды йәйге олимпия уйындары программаһына индерҙе. 2005 йылдың 8 июлендә Халыҡ-ара Олимпия комитетының 117-се ултырышында популярлығы етмәү һәм башҡа мәсьәләләрҙе хәл итә алмауҙан был исемлектән сығарылды. Һөҙөмтәлә, Пекинда үткән Олимпия уйындарында бейсбол һуңғы тапҡыр тәҡдим ителде.

Ҡағиҙәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Уйында ике команда ҡатнаша, улар һөжүм итеү һәм һаҡсы яғынан сиратлап уйнай.

Уйындың маҡсаты — ҡаршы команданан күберәк мәрәй/йүгереш (ингл. run) йыйыу. Һөжүм итеүсе яҡ 27,4 метрлыҡ квадрат мөйөштәрендә урынлашҡан бөтә базаларҙы (ергә ҡаҙалған дүрткел (30 × 30 см) билдә) үтһә, мәрәй һанала.

Бейсбол ҡулланған туп мәшкә йәки каучук үҙәкле, тышы еп менән уралған. Өҫтөн ике ҡат аҡ тирене ҡыҙыл сәнсем менән ябалар. Туп ауырлығы — 141,7 — 148,8 г, оҙонлоғо 22,8 — 23,5 см. Һәр командала 9 — 10 уйынсы.

Питчерҙың туп ташлауы.

Уйын башында бер команда (ғәҙәттә, хужа командаһы) һаҡсы яғынан уйнай. Уның 9 уйынсыһы, майҙанға сығып, ҡаршы командаға мәрәй алыуға ҡамасаулай. Ҡунаҡ команда һөжүмдә була, мәрәй йыйырға тырыша: «өй» нөктәһенән башлап, сәғәт теленә ҡаршы киләһе базаға (квадрат мөйөшөнә) йүгерә, билдәгә тейеп, киләһе базаға йүнәлә, «өй» нөктәһенә барып етһә, бер мәрәй ала.

Һөжүм итеүсе команда уйынсыһы юлланыр алдынан, һаҡлаусы команданың «питчер» (ингл. pitch — биреү) уйын майҙанының билдәле урынында тора. Башҡа һаҡлаусы 8 уйынсы шулай уҡ һәр береһе үҙ урынында тора.

Һөжүм итеүсе команданың «бәреүсе» йәки бэттер (ингл. batter) тип аталған уйынсыһы «өй» янында тороп, ағас йәки алюминий битаны тота. Бәреүсе питчерҙың «өй» яғына туп ташлауын көтә. Тупты ташлағас, бәреүсе тупты кире ҡағырға тырыша. Әгәр бәреүсе тупҡа һуға икән, битаны ташлап, беренсе база яғына йүгерергә тейеш.

Һәр уйын «иннингтарға» (ингл. inning) — осорҙарға бүленгән, һәр береһендә һәр команда берәр тапҡыр һөжүм итеү һәм яҡлау яғынан уйнай. Ғәҙәттә уйын 9 иннингтан тора. Мәрәйҙәр иҫәбе бер булһа, еңеүсе билдәләгәнсе өҫтәмә иннингтар иғлан ителә.

Чикаголағы Ригли Филд стадионында бейсбол уйыны.

Судья ишаралары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Уйынсылар ҙа, тамашасылар ҙа ни барғанын белһен өсөн, судьялар ҡул хәрәкәте менән ҡарарҙарын күрһәтә.

Бейсбол ойошмалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Халыҡ-ара бейсбол федерацияһы (ҡыҫҡ. IBAF, урыҫса — ИБАФ) — халыҡ-ара бейсбол менән етәкселек иткән спорт ойошмаһы.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]