Пелота

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Пелота
Рәсем
Статус нематериального культурного наследия inventory of the immaterial cultural patrimony of France[d]
Пиктограмма
Практика үтә игрок в пелоту[d]
Ҡуллана туп
Commons-logo.svg Пелота Викимилектә
Elizondo trinquete.jpg

Пело́та (баск. pilota) — баск милли спорт төрө, хәҙерге заман сквоштың прототибы.

Уйын ҡағиҙәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Уйынсы (пелотасы) йән көскә диаметры 6,5 см булған ҡаты тупты яланғас ҡул менән ташлай йәки махсус ракетка — тоҙаҡ (әҙерәк бөгөлгән, суҡыш һымаҡ, «хиестрой», «чистерой» битаһы) ярҙамында 9 метр бейеклектәге стенаға һуға. Көнәркәш һауанан тупты йәки майҙансыҡтың (60×16 м) өҫтөнә бер һуғылыуҙан һуң кире ҡағырға тейеш.

Туп ҡаты каучуктан яһалған, тығыҙ туғыма һәм ныҡ тартылған күн менән уратып тегелгән. Ул «пелота» тип атала, һәм уның буйынса уйын ошо атаманы ала.

1900 йылғы Парижда үткән Олимпия уйындары программаһына индерелә һәм 1992 йылғы Барселона ҡалаһында уҙған йәйге Олимпия уйындарында күрһәтелә.

Пелота төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡул пелотаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡул пелотаһын (баск. esku-pilota, исп. pelota a mano) XIII быуаттан башлап Басктар илендә уйнайҙар, оҙаҡ ваҡыт дауамында пелотаның был төрөн Мексикала, Көньяҡ Америкала, Италияла, Кубала, АҠШ-тың күпселек штаттарында уйнайҙар. Ҡул пелотаһы сквошҡа оҡшаш: игрокиуйынсылар минималь һаҡлауҙы ҡулланалар йәки бөтөнләй яланғас ҡул менән уйнайҙар. Традицион рәүештә (профессиональ нигеҙҙә һымаҡ) был төр уйынды ир-егеттәр уйнай. Өс яҡлы бәләкәй майҙансыҡта, бергә бер йәки паранан параға ҡаршы уйнайҙар. Туптың стандарт ауырлығы — 92-95 грамм.

Палета (резина туп менән)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Палетаны (баск һәм испан телдәрендә бер үк атама) резина тупты ҡыҫҡа, әммә киң ағас ракетка менән кире ҡағып уйнайҙар. Ир-егеттәрҙә, ҡатын-ҡыҙҙарҙа уйнайҙар. Пелотаның был төрө Аргентинала барлыҡҡа килә, урындағы ир-егет уйынсылары халыҡ-ара ярыштарҙа өҫтөнлөк итә.

Палета (күн туп менән)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Был палетаның төрө юғарыла тасуирланғанға оҡшаған, әммә бында резина туп урынына традицион күн туп ҡулланыла, был төр менән башлыса ир-егеттәр уйнай.

Баск пелотаһы буйынса донъя чемпионаттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1952 йылдан башлап Баск пелотаһы халыҡ-ара федерацияһы баск пелотаһы буйынса донъя чемпионаттары ойоштора.

Чемпионат миҙалдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Чемпионат миҙалдарының ағымдағы иҫәбе:[1][2][3]

Ил Алтын Көмөш Бронза Дөйөм иҫәп
1 Франция Франция 58 47 35 140
2 Испания Испания 56 61 29 146
3 Аргентина Аргентина 42 23 11 76
4 Мексика Мексика 37 34 24 95
5 Уругвай Уругвай 4 29 13 46
6 Куба Куба 2 4 9 15
7 Америка Ҡушма Штаттары АҠШ 0 1 2 3
8 Чили Чили 0 0 6 6

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Архивированная копия. Тәүге сығанаҡтан архивланған 12 декабрь 2006. 30 сентябрь 2008 тикшерелгән.
  2. Архивированная копия. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 апрель 2007. 7 ғинуар 2015 тикшерелгән.
  3. http://www.fipv.net/sisinfo/pub/medallero.asp(недоступная ссылка)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]