Хуан Антонио Самаранч

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Перейти к навигации Перейти к поиску
Хуан Антонио Самаранч
исп. Juan Antonio Samaranch
Герб
Coat of arms of the 1st Marquess of Samaranch.svg
Рәсем
Заты ир-ат[1][2]
Гражданлығы Flag of Spain.svg Испания
Титул маркграф[d]
Тыуған көнө 17 июль 1920({{padleft:1920|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][2][3][4]
Тыуған урыны Испания, Барселона[1]
Вафат булыу көнө 21 апрель 2010({{padleft:2010|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:21|2|0}})[5][1][2][3][4] (89 йәш)
Вафат булған урыны Испания, Барселона[d], Барселона[1]
Причина смерти сердечная недостаточность[d]
Ерләнгән урыны Монжуикское кладбище[d]
Балалары Самаранч, Хуан Антонио[d]
Һөнәр төрө дипломат, сәйәсмән, игрок в хоккей на квадах, бизнесмен, тренер, журналист, спортивный функционер
Биләгән вазифаһы президент МОК[d], депутат франкистских кортесов[d][6], председатель Собрания провинции Барселона[d], президент Олимпийского комитета Испании[d], посол Испании в СССР[d] һәм посол Испании в Монголии[d]
Ойошма йәки клуб ағзаһы Халыҡ-ара олимпия комитеты һәм Национальный совет Испанской фаланги[d][7]
Бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәре
Уҡыу йорто Бизнес-школа IESE[d]
Почтительный суффикс Олимпийский орден[d]
Эш урыны Мадрид
Commons-logo.svg Хуан Антонио Самаранч Викимилектә

Дон Хуа́н Анто́нио Самара́нч-и-Торельо́, 1-се маркиз де Самаранч (исп. Don Juan Antonio Samaranch y Torelló, marqués de Samaranch, 17 июль 1920, Барселона — 21 апрель 2010, Барселона) — күренекле испан сәйәсмәне һәм эшҡыуары, Халыҡ-ара олимпия комитетының (МОК) етенсе президенты (19802001), XX быуатта олимпия хәрәкәтенең мәшһүр эшмәкәрҙәренең береһе тип танылған. Ғүмере буйына МОК-тың почётлы президенты.

Биографияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Самаранч 1920 йылдың 17 июлендә Испанияның Барселона ҡалаһында бай ғаиләлә тыуа. Бала сағында тәгәрмәсле конькиҙа хоккей уйнау менән мауыға[8]. Испанияла граждандар һуғышы барғанда, 1938 йылда, 18 йәшендә Республика көстәренә санитар итеп саҡырыла. Республиканың сәйәси дошманы булараҡ, тиҙҙән Францияға ҡаса, ләкин тиҙ арала милләтсел Испанияға әйләнеп ҡайта һәм Франко Фалангаһына инә[9]

1939 йылда республика ҡолатылғандан һуң Самаранч Барселонала IESE (IESE Business School) бизнес-мәктәбендә сауҙаға уҡый. «Ла Пренса» гәзитендә бер аҙ спорт буйынса журналист булып эшләп ала, «Барселона» менән уйнап, 11:1 иҫәбе менән еңгән «Реал Мадрид» футбол клубы яҡлылар исеменә тәнҡит һүҙҙәре әйткән өсөн 1943 йылда эшенән ҡыуыла. Бынан һуң ғаиләһенең туҡыусылыҡ бизнесына әйләнеп ҡайта. 1984 йылда Испанияның иң эре la Caixa һаҡлыҡ банкының директорҙар советы ағзаһы була, 1987—1999 йылдарҙа президенты вазифаһын биләй. 1999 йылда отставкаға сыҡҡанынан алып вафатына тиклем уның почетлы президенты булып ҡала.

Самаранч Барселонаның муниципаль хөкүмәтендә эшләй, 1955 йылдан 1962 йылға тиклем унда спорт өсөн яуаплы була. Франко режимының һуңғы ун йылында (1967 йылдан алып 1977 йылда демократияны аяҡҡа баҫтырғанға тиклем) прокурадор — парламенттың түбәнге палатаһы ағзаһы була.

Олимпия хәрәкәте менән бәйле төрлө ваҡиғаларҙа испан делегацияһының етәксеһе була. 1966 йылда диктатор Франсиско Франко тарафынан Испанияның Олимпия комитеты рәйесе вазифаһына тәғәйенләнә. Шул уҡ йылды Самаранч Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаһы ителә.

1967 йылда — физик тәрбиә һәм спорт буйынса милли делегат.

1973 йылдан — Барселонаның Провинциаль советы рәйесе.

1974—1978 йылдарҙа Халыҡ-ара олимпия комитеты вице-президенты вазифаһын биләй.

1977—1980 йылдарҙа — СССР-ҙа һәм Монголияла Испанияның Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе.

Хуан Антонио Самаранч Халыҡ-ара олимпия комитеты президенты итеп 1980 йылғы Мәскәү Олимпиадаһы алдынан һайлана. Ул Мәскәүҙе хуп күргәнен бик йыш белдерә[10].

Олимпия хәрәкәтенә индергән өлөшө өсөн Испания короле 1991 йылда Самаранчҡа маркиз (дон) титулы бирә.

2001 йылдың 16 июленән бар ғүмеренә МОК-тың почётлы президенты итеп һайлана.

2010 йылдың 20 апрелендә Самаранч Барселона госпиталенә киҫкен йөрәк өйәнәге менән килтерелә. 21 апрелдә мәрхүм була[11]. Барселонала Монжуик зыяратында ерләнә.

Халыҡ-ара олимпия комитеты президенты вазифаһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1980 йылда Мәскәүҙәге Олимпия уйындары тамамланғас, Халыҡ-ара олимпия комитетының 6-сы президенты лорд Килланин комитетҡа идара итеү мөҙҙәте тулғанлыҡтан вазифаһынан бушатыла, урың урынына Самаранч һайлана.

Идара итеү осоронда Самаранч олимпия хәрәкәтенең финанс йәһәтенән үҙаллылыҡ алыуына өлгәшә. Сараларға бағыусылар табыуҙы, телевидение аша трансляциялауға договорҙар төҙөүҙе ойоштора, ошо сәбәпле МОК-тың бюджеты һәйбәт тулылана. 1984 йылғы Олимпия уйындарына Советтар Союзы һәм Көнсығыш блок тарафынан бойкот иғлан ителһә лә, Олимпия уйындарында ҡатнашҡан илдәр һаны арта бара, ярыштарҙа ҡатнашҡан спортсыларҙың да әҙерлек кимәле үҫә.

Самаранчтың идараһы 1970-се йылдар кризисында финанс бөлгөнлөгөнә төшөп барған МОК-ҡа ҡотолоу килтерә. Юғиһә 1976 йылда уйындарҙы ойошторған ҡала (Денвер) хатта Олимпиаданы ҡабул итеүҙән баш тартырға мәжбүр була. Ғәҙәттә финанс сығымдарын Олимпиаданы ҡабул иткән илдең Олимпия уйындары комитеты яңғыҙы күтәреп килгән була. Әммә финанс ярҙамы эҙләү һәм ярышҡа профессональ спортсыларҙы индереү Самаранчтың дошмандарына уны Олимпия хәрәкәтенең үтә коммерциялашып китеүендә ғәйепләргә нигеҙ бирә.

Халыҡ-ара олимпия комитетына Самаранч идара иткән саҡта МОК рәйесенә «Ғали йәнәптәре» тип мөрәжәғәт итеү индерелә. Шулай уҡ Самаранчты һәр ваҡыт шофёрлы лимузин йөрөтә, ниндәй ҡалаға барһа ла, ҡунаҡханаларҙың президент номерҙары көтә. Мәҫәлән, Швейцарияның Лозанна ҡалаһында йәшәүе йылына 500 000 АҠШ долларына төшә[12].

Олимпия хәрәкәте тарихына Хуан Антонио Самаранч һүнә башлаған олимпия хәрәкәтен дөрләтеп ебәргән кеше булараҡ инеп ҡала.

«КГБ играет в шахматы» тигән китапта (авторҙары Б. Гулько, В. Корчной, В. Попов, Ю. Фельштинский) раҫланыуынса, Самаранч КГБ-ға агент итеп ылыҡтырылған һәм СССР-ға һәр яҡлап булышлыҡ иткән. Ылыҡтырғанда Самаранчҡа СССР һәм башҡа социалистик илдәрҙең тауыштары менән МОК президенты вазифаһы вәғәҙә ителгән булған.

Бүләктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Испаниянан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  • Карлос III орденының Ҙур тәреһе кавалеры[13]
  • Изабелла Католическая ордены сынйыры (исп. Collar de la Orden de Isabel la Católica) (31 март 2000 йыл)[14][15]
  • башҡа испан граждан ордендары
  • «Туризм өлкәһендәге хеҙмәттәре өсөн» миҙалы (исп. Medalla al Mérito Turístico; 6 октябрь 2006 йыл)[16]

Башҡа дәүләттәрҙән[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ғаиләһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

1955 йылдың 1 декабрендә Мария Тереза Сализаксҡа (26 декабрь 1931 йыл — 16 сентябрь 2000 йыл) өйләнә. Ике балалары була. Улдары — Хуан Антонио (МОК ағзаһы). Ҡыҙҙары — Мария Тереза.

Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сараеволағы Олимпия спорт һарайына[32] һәм Мәскәүҙәге Теннис үҙәгенә Самаранч исеме бирелгән.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #119231808 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 идентификатор BNF: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы — 2011.
  3. 3,0 3,1 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 Find a Grave — 1995.
  5. http://www.nytimes.com/2010/04/22/sports/22samaranch.html
  6. http://www.congreso.es/portal/page/portal/Congreso/Congreso/SDocum/ArchCon/SDHistoDipu/SDBuscHisDip?_piref73_1340033_73_1340032_1340032.next_page=/wc/servidorCGI&CMD=VERLST&BASE=DIPH&FMT=DIPHXLFP.fmt&DOCS=1-100&DOCORDER=FIFO&OPDEF=Y&SORT=%40ELEN%2CAPAR%3A100%2CCIRC%2CDIVI&QUERY=%28JUAN+ANTONIO+SAMARANCH%29.DIPU.
  7. http://linz.march.es/Documento.asp?Reg=r-75397
  8. IAAF mourns the passing of Juan Antonio Samaranch IAAF.org. 21 April 2010.
  9. "«La larga carrera de un hombre polifacético»", El País, 21 April 2010, <http://www.elpais.com/articulo/deportes/larga/carrera/hombre/polifacetico/elpepudep/20100421elpepudep_9/Tes> (исп.)(исп.)
  10. Хуан Антонио Самаранч: Друг СССР и бизнесмен
  11. Скончался Хуан Антонио Самаранч
  12. SI Flashback: Breaking Point (инг.)(инг.).
  13. Хуан Антонио Самаранч. Зевс-олимпиец
  14. Real Decreto 439/2000, de 31 de marzo, por el que se concede el Collar de la Orden de Isabel la Católica a don Juan Antonio Samaranch Torelló (исп.)(исп.)
  15. Juan Antonio Samaranch (исп.)(исп.)
  16. Real Decreto 1175/2006, de 6 de octubre, por el que se concede la Medalla al Mérito Turístico, por extraordinarios servicios prestados al turismo, a don Juan Antonio Samaranch Torelló. (исп.)(исп.)
  17. Grande Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Juan Antonio Samaranch (итал.)
  18. Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana Juan Antonio Samaranch (итал.)
  19. Narodne novine: Odluka o dodjeli Ordena kralja Tomislava gospodinu Juanu Antoniju Samaranchu, predsjedniku Međunarodnoga olimpijskog odbora (хорв.)(хорв.)
  20. Указ Президента Российской Федерации от 14 июля 1994 года № 1496 «О награждении орденом Дружбы народов президента Международного олимпийского комитета Хуана Антонио Самаранча»
  21. Национальная информационная сеть «Спортивная Россия»
  22. И. Каримов. Речь на открытии музея Олимпийской славы
  23. Указ от 4 апреля 1997 года № 1268
  24. Филарама // Филателия. — 2002. — № 12. — С. 44.
  25. Указ Президента Республики Молдова от 14 мая 1999 года № 1005 «О награждении господина Хуана Антонио Самаранча орденом „Ordinul Republicii“»
  26. Указ Президента Кыргызской Республики от 8 ноября 1999 года УП № 284 «О награждении орденом „Манас“ III степени Самаранча Х. А.»
  27. Указ Президента Российской Федерации от 25 июня 2001 года № 766 «О награждении орденом Почёта Самаранча Х. А.»
  28. Президент России наградил президента Международного олимпийског комитета Хуана Антонио Самаранча орденом Почёта
  29. Шеварднадзе наградил Самаранча «Золотым Руном»
  30. У нас гостил Самаранч
  31. Указ Президента Украины от 21 мая 2005 года № 829/2005 «О награждении орденом князя Ярослава Мудрого членов Международного олимпийского комитета»
  32. Na današnji dan otvorena Zetra. (босн.)(босн.)

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]